{"id":9078,"date":"2004-07-01T00:50:32","date_gmt":"2004-06-30T21:50:32","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9078"},"modified":"2017-05-16T15:47:06","modified_gmt":"2017-05-16T12:47:06","slug":"gazalinin-modern-versiyonu-yasar-nuri-ozturk-ve-misyonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2004\/07\/01\/gazalinin-modern-versiyonu-yasar-nuri-ozturk-ve-misyonu","title":{"rendered":"Gazali\u2019nin modern versiyonu: Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk ve misyonu"},"content":{"rendered":"

\u201cY. N. \u00d6zt\u00fcrk modeli ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck marifetlerinden biri, medeni toplumlar\u0131n i\u00e7 dinamiklerinden ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fer kavramlar\u0131n\u0131 ve yeni elde edilmi\u015f \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri \u0130slam ba\u011flam\u0131na al\u0131p, bunlar\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n orijinal mal\u0131 gibi g\u00f6stermeleridir. Bunu yaparken bu dinin g\u00fczelliklerini daha yeni ke\u015ffettiklerini s\u00f6yler, bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumu, \u0130slam\u2019\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi olarak takdim ederler.\u201d<\/em><\/p>\n

Prof. Dr. Yasin Ceylan
\n<\/strong>ODT\u00dc Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/p>\n

Tektanr\u0131l\u0131 semavi dinlerin sonuncusu olan \u0130slam dininin, farkl\u0131 bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7eren yabanc\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrle ilk kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, miladi 8. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda olmu\u015ftur. Bu k\u00fclt\u00fcr, \u0130slam ordular\u0131n\u0131n fethetti\u011fi Orta Do\u011fu co\u011frafyas\u0131nda, birka\u00e7 merkezde h\u00e2l\u00e2 canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Eski Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesinin Orta\u00e7a\u011f versiyonuydu. \u0130slam dininin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 di\u011fer yabanc\u0131 bir ya\u015fam bi\u00e7imi, Fars k\u00fclt\u00fcr\u00fcyd\u00fc. \u0130slam\u2019\u0131n G\u00fcney Asya\u2019ya yay\u0131lmas\u0131yla Hint d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelindi. Farkl\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri sunan bu k\u00fclt\u00fcrlerden en yetkin ve derli toplu olan\u0131 Yunan Akliyat\u0131 diye de adland\u0131r\u0131lan Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Yunan felsefesinin temel kaynaklar\u0131n\u0131n Arap\u00e7a\u2019ya \u00e7evrilmesiyle, \u0130slam \u00e2leminde, bilhassa Abbasi D\u00f6nemi\u2019nin son iki asr\u0131nda, \u0130slam d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden tamamen farkl\u0131, temeli insan ve do\u011fa bilgisine dayanan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, ba\u015fka bir deyi\u015fle, Eski Yunan d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finin devam\u0131 say\u0131labilecek bir fikir hareketi, devrin entelekt\u00fcelleri taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Merkezi Ba\u011fdat olan bu fikir hareketinin en b\u00fcy\u00fck temsilcileri, H\u0131ristiyan \u00e2lemi dahil, Orta\u00e7a\u011f\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck filozoflar\u0131 olan Farabi, \u0130bn Sina ve End\u00fcl\u00fcsl\u00fc \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019d\u00fcr. Miladi 13. asr\u0131n sonlar\u0131na kadar devam eden bu entelekt\u00fcel d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u0130slam d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda, baz\u0131 tarihsel sebeplerle direnememi\u015f, etkisini ve taraftarlar\u0131n\u0131 kaybederek, k\u00fclt\u00fcrel bir vak\u0131a olarak tarihte ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n

Gazali, inan\u00e7larla \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131ndaki fark\u0131 fark etmi\u015ftir
\n<\/em><\/strong>Ak\u0131l m\u0131 nakil (dogma) mi veya vahiy mi insansal bilgi mi ikilemine en dramatik \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, 12. as\u0131r b\u00fcy\u00fck \u00e2limi Gazali sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Gazali, ak\u0131l yerine nakli tercih etmi\u015f, do\u011fru bilgi olarak vahyi tan\u0131m\u0131\u015f, akla, sadece nakli anlama g\u00f6revini vermi\u015ftir. Bu h\u00fck\u00fcm, \u00fc\u00e7 as\u0131rdan beri geli\u015fmekte olan ve bir\u00e7ok taraftar bulan Yunan men\u015feli d\u00fc\u015f\u00fcnce modelinin de ferman\u0131yd\u0131. Gazali\u2019nin bu fetvas\u0131yla mu\u011flak bir sorun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015ftu: Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesi veya vahiy ile desteklenmeyen ak\u0131l \u00fcr\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 \u0130slam\u2019a ayk\u0131r\u0131yd\u0131. \u0130slami d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile Yunan d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri birbirlerine z\u0131t de\u011ferler ta\u015f\u0131maktayd\u0131. Bir insan, ikisinden ancak birini se\u00e7ebilirdi. \u0130kisini bir g\u00f6n\u00fclde tutmak, iki z\u0131t \u015feyi ayn\u0131 yerde tutmak anlam\u0131ndayd\u0131. Bu ikilem kar\u015f\u0131s\u0131nda mesela Farabi ile \u0130bn Sina Yunan felsefesini, yani ba\u011f\u0131ms\u0131z akl\u0131 se\u00e7mi\u015fler ve bu sebeple M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131klar\u0131 \u015faibeli duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kendisi ise vahyi tercih etmi\u015f, felsefeyi ise salt vahyi desteklemek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f, onun kimi \u00f6\u011felerini gereksiz ve hatta iman i\u00e7in zararl\u0131 bulmu\u015ftur.<\/p>\n

\u015eimdi, Gazali\u2019nin bu fetvas\u0131n\u0131 ve se\u00e7imini be\u011fenmesek de, samimiyetini takdir etmekten kendimizi alamay\u0131z. Her \u015feyden \u00f6nce ak\u0131l ile nakil, din ile felsefe, inan\u00e7larla \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131ndaki fark\u0131, keskin zek\u00e2s\u0131yla \u00e7ok iyi fark etmi\u015f ve y\u00fcksek ahlak\u0131n \u015fart\u0131 olan d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve i\u00e7tenlikle, se\u00e7imini din ve imandan ya da e\u011fer bir felsefe var olacaksa, onun sadece dine destek vermek amac\u0131n\u0131 benimsemesi gerekti\u011finden yana yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu se\u00e7imi hangi gerek\u00e7elerle yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da al-Munk\u0131z min al Dalal ile Mi\u015fkat al-Envar<\/em> adl\u0131 eserlerinde belirtmi\u015ftir. Devrin Me\u015f\u015fai<\/strong> felsefesine n\u00fcfuzunu, felsefecileri bile hayrette b\u0131rakacak bir titizlikle kaleme ald\u0131\u011f\u0131, Makas\u0131d al-Felas\u0131fa<\/em> adl\u0131 eseriyle ispatlam\u0131\u015ft\u0131r. Ama bu derin felsefe bilgisine ra\u011fmen felsefeyi ele\u015ftirerek, onu dini destekleyen bir ara\u00e7 konumuna indirgemi\u015f, \u00f6zde vahiy bilgisine sar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktan\u0131n \u00fczerinde durmam\u0131n sebebi, \u0130slam d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile Yunan felsefesi veya yal\u0131n ak\u0131l temeline dayanan, dolay\u0131s\u0131yla dine destek vermeyen bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin birbirine z\u0131t oldu\u011funa, Gazali gibi iki taraf\u0131 da \u00e7ok iyi bilen sayg\u0131n bir \u00e2limi tan\u0131k g\u00f6stermektir.<\/p>\n

Gazali\u2019nin modern versiyonlar\u0131
\n<\/em><\/strong>Son iki as\u0131rdan beri, \u0130slam \u00e2lemi yeniden benzer bir tecr\u00fcbe ya\u015famaktad\u0131r. Yani tekrar, kendisine yabanc\u0131 bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Ancak bu ikinci kar\u015f\u0131la\u015fmada \u015fartlar de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Birincide oldu\u011fu gibi, kendisi egemen g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. E\u015fit bir konumda da de\u011fil, bilakis mahk\u00fbm bir vaziyettedir. Ayr\u0131ca kendisine yabanc\u0131 olan bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fcr\u00fcnlerini evine kadar getirmi\u015f, k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri bilerek veye bilmeyerek ya\u015fam\u0131na katm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6yle fiziksel ve zihinsel bir sultan\u0131n alt\u0131nda ezilmeye ba\u015flayan \u0130slam \u00e2leminin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, felaket izlenimini veren bu tarihsel hadiseyi \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Her t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim arac\u0131n\u0131 kullanarak ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerdeki toplumlar\u0131n ya\u015fam\u0131na h\u00fckmeden, Bat\u0131 Medeniyeti diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu yeni d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, daha \u00f6nce kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile benzer y\u00f6n\u00fc, ikisinin de insansal temele dayanmas\u0131, vahiy gibi Tanr\u0131sal bir deste\u011fe sahip olmamas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle \u0130slam d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne temamen z\u0131t olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

K\u00fclt\u00fcrlerin birbirlerine g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, etkile\u015fimin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu durumlarda, bir k\u00fclt\u00fcrdeki geli\u015fme, di\u011fer k\u00fclt\u00fcrler i\u00e7in ihmal edilecek keyfi bir hadise olmaz. Aksine zorunluluk arz eder. Yani etraf\u0131n\u0131zda olup bitenleri g\u00f6rmezlikten gelip zihinsel ve fiziksel d\u00fcnyan\u0131z\u0131 soyutlayamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n hem bilimsel hem de fiziksel \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark eden \u0130slam ulemas\u0131, farkl\u0131 tav\u0131rlar tak\u0131nd\u0131. Cemalettin Afgani ve Muhammed Abduh gibi baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, \u201c\u0130slami d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc en ideal d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr, dolay\u0131s\u0131yla yerli yabanc\u0131 her t\u00fcrl\u00fc nimet \u0130slamda, yani Kuran\u2019da ve hadiste mevcuttur. Bu zahir de\u011filse, bunu ortaya \u00e7\u0131karacak \u0130slam ulemas\u0131d\u0131r\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanc\u0131yla g\u00f6reve ba\u015flad\u0131lar. Bat\u0131l\u0131 bilim ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerden \u00f6\u011frenebildiklerinin kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131, Kuran<\/em>\u2019da ve hadiste, buralarda olmazsa mezhep imamlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinde aramaya koyuldular. \u0130zledikleri bu yolun do\u011frulu\u011funu ispatlayabilmek i\u00e7in bazen, Kuran<\/em> ayetlerine, tahrife varan teviller getirdiler, bazen de Bat\u0131 men\u015feli bilimsel ve k\u00fclt\u00fcrel unsurlar\u0131 as\u0131l k\u00f6klerinden kopar\u0131p tan\u0131nmaz hale getirdiler. Yapamad\u0131klar\u0131 bir \u015fey vard\u0131: Kendi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerinden bir nebze \u00e7\u0131k\u0131p \u015fu de\u015fifre etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 yabanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin bizzat i\u00e7ine girmek. Bir an i\u00e7in de olsa onlar gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek. Bunu yapabilmek demek bu yabanc\u0131y\u0131 ger\u00e7ekten hakk\u0131yla anlamak demekti. Gazali\u2019nin 12. y\u00fczy\u0131lda Me\u015f\u015fai<\/strong> felsefesi i\u00e7in \u00e7ekti\u011fi zahmeti, \u015fimdiki ulema, Garb Medeniyeti<\/em> i\u00e7in g\u00f6ze alam\u0131yordu. Biraz da mazurdular. \u00c7\u00fcnk\u00fc yeti\u015ftirildikleri e\u011fitimde felsefe diye bir \u015fey yoktu. 6 as\u0131rdan beri medreselerde felsefe ve do\u011fa bilimleri zaten okutulmuyordu.<\/p>\n

Ancak Bat\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc temelden \u00f6\u011frenmeyi g\u00f6ze alan bir \u0130slam \u00e2limi, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u00e2lim, M\u0131s\u0131rl\u0131 Seyyid Kutub\u2019tur. Seyyid Kutub, Bat\u0131 Medeniyeti\u2019nin temel yarg\u0131lar\u0131n\u0131, hareket noktas\u0131n\u0131 ve ana tezini kavram\u0131\u015ft\u0131r. Bunun i\u00e7in bir s\u00fcre Amerika\u2019ya gidip \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 orada s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kutub \u015fu sonuca varm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cBat\u0131 medeniyetinin temelinde madde vard\u0131r. Bu materyalist d\u00fc\u015f\u00fcncede Tanr\u0131\u2019ya yer yoktur. Dinin koydu\u011fu tabular\u0131 hi\u00e7e sayan, bedensel hazlar\u0131 serbest b\u0131rak\u0131p onlar\u0131 kurumla\u015ft\u0131ran, kutsiyetten yoksun bu ya\u015fam felsefes\u0131yle \u0130slam, taban tabana z\u0131tt\u0131r. Bug\u00fcnk\u00fc Bat\u0131 insan\u0131n\u0131n ya\u015fam modeli olarak sergiledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylemler, 14 as\u0131r \u00f6nce, Cahiliye Araplar\u2019\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylemlerinin benzerleridir. Bu sebeple, Bat\u0131 ya\u015fam bi\u00e7imi, \u0130slami de\u011ferler a\u00e7\u0131s\u0131ndan k\u00fcf\u00fcrd\u00fcr, hatta \u015firktir\u201d.<\/p>\n

Seyyid Kutub\u2019un sergiledi\u011fi bu tav\u0131r, kimi noktalarda Gazali\u2019den ayr\u0131lsa da, onunki kadar zihin berrakl\u0131\u011f\u0131 ve onunki kadar samimiyet ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Nakil taraftarlar\u0131n\u0131n bu d\u00fcr\u00fcst yakla\u015f\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, ak\u0131l taraftarlar\u0131ndan da benzer \u00f6rnekler verilebilir: H\u0131ristiyan Orta\u00e7a\u011f\u2019\u0131nda Plotinus (\u0130slam kaynaklar\u0131nda Eflutin olarak bilinir), \u0130slam \u00e2leminden de Muhammed Zekeriya al-Razi\u2019i. Plotinus, H\u0131ristiyanl\u0131k propagandas\u0131n\u0131n en sade ve etik de\u011ferlerin en yo\u011fun bi\u00e7imde i\u015flendi\u011fi bir d\u00f6nemde, bu dine girmeyi reddetmi\u015f ve aralar\u0131nda \u00fcnl\u00fc Porf\u00fcryus\u2019un da bulundu\u011fu \u00f6\u011frencilerine felsefi tefekk\u00fcr ve erdemleri b\u0131rakmak pahas\u0131na, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7memelerini tavsiye etmi\u015ftir. Zekariye al-Razi ise, \u201c<\/em>al-Akl\u00fc Hakim\u00fcn la Yuhkam aleyh\u201d<\/strong> (= Ak\u0131l h\u00fckmeder, onun \u00fcst\u00fcnde onu yarg\u0131layacak ba\u015fka bir \u015fey olamaz) diyerek vahiy bilgisinin akla \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc reddetmi\u015f ve kurulu dinlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk: \u0130slamile\u015ftirme taktikleri
\n<\/em><\/strong>\u015eimdi, yukar\u0131da sundu\u011fumuz tarihsel arkaplan ile z\u0131t d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri kar\u015f\u0131s\u0131nda tav\u0131r koyan \u015fahsiyetler g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak, yaz\u0131m\u0131z\u0131n kahraman\u0131 olan Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn \u0130slam dini ve Bat\u0131 tarz\u0131 ya\u015fam modeli konular\u0131ndaki tavr\u0131n\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn bir M\u00fcsl\u00fcman d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakk\u0131ndaki tavr\u0131, Muhammed Abduh ekol\u00fcn\u00fcn devam\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu ekolde, d\u0131\u015far\u0131dan ya\u015fant\u0131m\u0131za herhangi bir \u015fekilde giren yabanc\u0131 bir unsur, -bu bilimsel bir bilgi, teknoloji \u00fcr\u00fcn\u00fc bir ara\u00e7 veya k\u00fclt\u00fcrel bir de\u011fer- sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 fayda ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kabul, toplum \u00fczerinde bir a\u011f\u0131rl\u0131k yarat\u0131yorsa; art\u0131k bunun me\u015fruiyeti i\u00e7in ilk ko\u015ful yerine gelmi\u015ftir, o zaman s\u0131ra ikinci a\u015famadad\u0131r. Bu a\u015famada yap\u0131lacak \u015fey, \u00f6nce Kuran<\/em> ayetlerinde, burada yoksa, bilinen hadis kitaplar\u0131nda, s\u00f6z konusu bu yeni unsuru, a\u00e7\u0131k veya makul bir teville (bir s\u00f6z\u00fc veya davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr anlam\u0131ndan ba\u015fka bir anlamda kabul etmeyle) onaylayacak bir ibare bulabilmektir. Aranan bu ifade veya anla\u015f\u0131labilir ima yoksa, ge\u00e7mi\u015fte benzer zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015fan tefsir ve f\u0131k\u0131h \u00e2limlerinin g\u00f6r\u00fc\u015f ve fetvalar\u0131na ba\u015fvurulur. Bu alanda da ba\u015far\u0131 sa\u011flanmazsa, tekrar Kuran<\/em> metnine ve hadis kitaplar\u0131na ba\u015fvurulur. Bu a\u015famada g\u00fcvenilir olmayan hadis kaynaklar\u0131na da m\u00fcracaat edilir. Aranan a\u00e7\u0131k se\u00e7ik veya makul referans zaten bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bunu temin amac\u0131yla yeni bir y\u00f6nteme ba\u015fvurulur. Bu y\u00f6ntemin ad\u0131 linguistik oyunlard\u0131r. Arap dilinin etimolojisi ile sentaks\u0131 (sarf, nahiv) devreye girer. \u00c7e\u015fitli teknikler kullan\u0131larak aranmakta olan h\u00fck\u00fcm nihayet elde edilir. Bu, art\u0131k b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131d\u0131r. Bu oyunlar\u0131 iyi oynayan da b\u00fcy\u00fck \u00e2limdir. Son a\u015famada, bir \u015fekilde elde edilen h\u00fck\u00fcm, Kuran<\/em> ve hadislerin baz\u0131 a\u00e7\u0131k ifadelerine ters d\u00fc\u015f\u00fcyorsa, bu sefer, bu a\u00e7\u0131k manalar\u0131n Tanr\u0131 ve peygamber taraf\u0131ndan kastedilen anlamlar olmad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu kutsal metinlerin ger\u00e7ek manalar\u0131n\u0131 anlaman\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fma ve maharet gerektirdi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Di\u011fer taraftan, elde edilen bu h\u00fck\u00fcm, daha \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f olan tefsir bilginleri veya mezhep imamlar\u0131 taraf\u0131ndan verilen tevil ve fetvalarla \u00e7eli\u015firse, stratejinin yeni b\u00f6l\u00fcmleri devreye sokulur: Eski ulema s\u00f6z konusu ayet ve hadislerin ger\u00e7ek anlamlar\u0131n\u0131 bilememi\u015ftir. Ger\u00e7ek anlamlar ancak bu as\u0131rda ya\u015fayan baz\u0131 \u00e2limlere, yani kendilerine nasip olmu\u015ftur. Ancak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ters d\u00fc\u015f\u00fclen zat \u00e7ok me\u015fhur ve itibar sahibiyse, bu sefer, \u0130slam dininin ve Kuran<\/em> metninin mucizevi bir karekter ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, her as\u0131rda farkl\u0131 \u00e2limlere farkl\u0131 \u015fekillerde g\u00f6r\u00fcnebildi\u011fini, bunun da \u0130slam dininin her zaman ve mek\u00e2n i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funun kan\u0131t\u0131 oldunu ifade ederler. \u0130\u015fte bu ameliyelerden (i\u015flemlerden)ge\u00e7en d\u0131\u015f kaynakl\u0131 yabanc\u0131 \u015fey, nihayet me\u015fruiyet kazan\u0131r. B\u00f6ylece \u0130slam merkezli k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ne kadar geni\u015f ve toleransl\u0131 oldu\u011fu, her \u00e7a\u011fa uygun bir ya\u015fam modeli sundu\u011fu tezi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde savunulur.<\/p>\n

Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn d\u00fcnyas\u0131: Tanr\u0131sal merkezli bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7er\u00e7eve
\n<\/em><\/strong>Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fte budur. Demokrasi, insan haklar\u0131, kad\u0131n haklar\u0131, sosyal adalet, global ekonomik sorunlar, \u00e7evre eti\u011fi gibi modern toplumun cebelle\u015fti\u011fi b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve cevab\u0131 \u0130slam\u2019da vard\u0131r! Nerede bu \u00e7\u00f6z\u00fcmler ve cevaplar? \u00d6nce biraz beklemek gerekir. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm ve cevaplar\u0131n birileri taraf\u0131ndan \u2013bu genellikle M\u00fcsl\u00fcman olmayan ki\u015fi ve kurumlard\u0131r- bulunmas\u0131 laz\u0131m. Sonra yukarda zikretti\u011fimiz d\u00fczenek devreye girer ve bu \u00e7\u00f6z\u00fcm ve cevaplar\u0131n \u0130slami versiyonlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131na ilahi bilgi kalitesinde \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan bu kutsal kaynaklar elimizdeyken ve bu kadar kiymetli \u00e2limler hayattayken neden ba\u015fkalar\u0131ndan \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilmez? \u00c7\u00f6z\u00fcmleri \u00fcretmek i\u00e7in yoksa bu kaynaklardan habersiz ve bu sayg\u0131n uleman\u0131n ir\u015fad\u0131ndan (do\u011fru yolu g\u00f6stermelerinden) uzak kalmak m\u0131 gerekir?<\/p>\n

\u0130slam dinini, sonu gelmeyen, her t\u00fcrl\u00fc soruna ilahi bazda \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olarak telakki etmenin (kabul etmenin) , \u0130slam\u2019a neye mal oldu\u011funa bir bakal\u0131m. Ya\u015fam\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131na m\u00fcdahele eden, bireyin her t\u00fcrl\u00fc eylemini kodlayan, zaman ve mek\u00e2n kay\u0131tlar\u0131ndan muaf, geni\u015f perspektifli olmas\u0131yla imtiyaz kesp eden (kazanan) \u0130slam dininin, bu evrensellik tezi, tarih s\u00fcrecinde, her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bar\u0131nd\u0131rmas\u0131na da sebep olmu\u015ftur. K\u00fclt\u00fcrde mevcut olan tek me\u015fruiyet zemini olmak sebebiyle, iyi olsun k\u00f6t\u00fc olsun, d\u00fcnyevi olsun uhrevi olsun, her t\u00fcrl\u00fc plan ve projenin me\u015fru say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fvurulan yeg\u00e2ne hakemdir. \u0130stenilen karar\u0131n \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc entrikan\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu dinden elde edilen ruhsatlar sayesinde; \u0130slam dini, komplolar\u0131n, intihar sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n, uluslararas\u0131 ter\u00f6r\u00fcn adresi haline getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

Amerika\u2019daki 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131s\u0131ndan sonra, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u0130slam dinine y\u00f6nelik bir ilgi uyanm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda \u0130slam\u2019la ilgili b\u00fct\u00fcn kitaplar sat\u0131lmaktad\u0131r. Bu ilgi, bu dinin ne oldu\u011funu \u00f6\u011frenip onu kabul etmek i\u00e7in de\u011fil, y\u00fcksek seviyede ter\u00f6r eylemi yapan M\u00fcsl\u00fcman militanlar\u0131n motivasyon kayna\u011f\u0131 say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u201c\u0130slam\u2019\u0131n ter\u00f6rle ne ilgisi var?\u201d diye sorulabilir. Do\u011fru, bir ilgisinin olmamas\u0131 laz\u0131m. Ancak vak\u0131a \u015fudur: Ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131nda bulunanlar\u0131n a\u011f\u0131zlar\u0131nda, m\u00fcminlerin ancak namaz ve di\u011fer dinsel duygular\u0131n egemen oldu\u011fu durumlarda telaffuz ettikleri \u201cAllahu Ekber\u201d nidalar\u0131, ellerinde Kuran<\/em> sayfalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Devletlerine kar\u015f\u0131 isyan edenlerin, yabanc\u0131 hegomanyas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131n, ezilmi\u015fli\u011fe, fukaral\u0131\u011fa ba\u015fkald\u0131ranlar\u0131n ba\u015fvurduklar\u0131 tek kurtar\u0131c\u0131 \u0130slam dini… Peki nedir bu \u0130slam? Bu soruyu fakl\u0131 \u0130slam \u00fclkelerinden gelen 10 ilahiyat\u00e7\u0131ya sorarsak, 10 ayr\u0131 cevap vereceklerdir. \u0130slam dinini, iyi-k\u00f6t\u00fc, g\u00fczel-\u00e7irkin her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylemin gerek\u00e7esi ve me\u015fruiyet makam\u0131 haline getirenler, evrensellik ad\u0131na bu dini, s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli olmayan, tarifi imk\u00e2ns\u0131z, \u00e7eli\u015fkili de\u011ferler yuma\u011f\u0131na d\u00f6nd\u00fcren Y. N. \u00d6zt\u00fcrk modeli ilahiyat\u00e7\u0131lard\u0131r.<\/p>\n

Bu t\u00fcr din savunucular\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck marifetlerinden biri, medeni toplumlar\u0131n i\u00e7 dinamiklerinden ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fer kavramlar\u0131n\u0131 ve yeni elde edilmi\u015f \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri \u0130slam ba\u011flam\u0131na al\u0131p, bunlar\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n orijinal mal\u0131 gibi g\u00f6stermeleridir. Bunu yaparken bu dinin g\u00fczelliklerini daha yeni ke\u015ffettiklerini s\u00f6yler, bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumu, \u0130slam\u2019\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi olarak takdim ederler. Halbuki, s\u00f6z konusu de\u011ferler ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, ba\u015fka bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Kaynak belirtmeden yap\u0131lan bu t\u00fcr sahiplenmelerin ahlaki y\u00f6n\u00fc nedir diye sormak gerekir.<\/p>\n

Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn dine hizmet anlay\u0131\u015f\u0131na benzer bir anlay\u0131\u015f\u0131, Malezyal\u0131 \u0130slam teologu Seyyid Muhammed Nakib al-Attas\u2019ta g\u00f6rebiliriz. Al-Attas, \u00d6zt\u00fcrk\u2019ten daha samimi davranarak, Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temeli olan sek\u00fclarizmi (d\u00fcnyac\u0131l\u0131\u011f\u0131) reddeder. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ona g\u00f6re, \u0130slami d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde her t\u00fcrl\u00fc bak\u0131\u015fta ilahilik esast\u0131r. Tanr\u0131 ili\u015fkisi olmayan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u0130slam\u2019\u0131n \u00f6z\u00fcne ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bunu demekle birlikte, ba\u015ftan reddetti\u011fi bu ladini<\/strong> (din d\u0131\u015f\u0131) d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bilim ve teknolojiyi kabul eder. Ancak o da Y.N. \u00d6zt\u00fcrk gibi bu \u00fcr\u00fcnleri \u0130slamla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Kurucusu oldu\u011fu \u201cUluslararas\u0131 \u0130slam Medeniyeti ve D\u00fc\u015f\u00fcncesi Enstit\u00fcs\u00fc\u201d<\/strong> programlar\u0131nda \u201cBilginin \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d<\/strong> projesi, ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ana tezdir. Al-Attas\u2019\u0131n bu tezi, temelde hatal\u0131 olmakla birlikte, bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini yaln\u0131z akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmakla, din ve laik k\u00fclt\u00fcre verdi\u011fi zarar, Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019in verdi\u011fi zarara nispeten daha azd\u0131r.<\/p>\n

Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk: Felsefeci mi, teolog mu, marazi mi?
\n<\/em><\/strong>Y. N. \u00d6zt\u00fcrk, kendisi i\u00e7in misyon olarak telakki etti\u011fi \u0130slamla\u015ft\u0131rma hareketiyle, yukarda da k\u0131saca de\u011findi\u011fimiz gibi, hem \u0130slam dinine zarar vermekte, hem de Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn do\u011fru alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 engellemektedir. Her t\u00fcrl\u00fc yenili\u011fi, dinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayarak, dinin i\u00e7ine almak suretiyle dini, sonunda anla\u015f\u0131lmaz hale getirecektir. Dinin helal-haram nosyonlar\u0131n\u0131 yerinden oynatarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde egemen olan ve temeli madde olan Bat\u0131 ya\u015fam felsefesinin tezah\u00fcrlerine uydurmak, \u0130slam\u2019a yap\u0131labilecek en b\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131kt\u0131r. Din bu \u015fekilde, devaml\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131larak, sonunda temel iddialar\u0131n\u0131 yitirecektir. B\u00f6ylece, yerel bir alanda bile olsa, ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedi\u011fi insan tipini yeti\u015ftiremeyecektir.<\/p>\n

E\u011fer Y. N. \u00d6zt\u00fcrk, Bat\u0131 d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ana kaynaklar\u0131ndan \u00f6\u011frenmi\u015f olsayd\u0131; bu yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n, \u0130slam\u2019\u0131n d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f\u0131ndan ne kadar farkl\u0131, hatta temamen z\u0131t oldu\u011funu kavrayacak ve ba\u015ftan sakat olan, b\u00f6yle iki k\u00fclt\u00fcr i\u00e7in de y\u0131k\u0131c\u0131 olan bir stratejinin bir par\u00e7as\u0131 olmayacakt\u0131. Ger\u00e7i bazen \u201cBen felsefeciyim\u201d diyor, ama a\u011fz\u0131nda hep tekrar etti\u011fi, \u201cAllah\u2019\u0131n kelam\u0131 ve O\u2019nun el\u00e7isi peygamberin s\u00f6z\u00fc\u201d ifadeleriyle hangi felsefe ekoluna uygun konu\u015ftu\u011funu kendisi de bilemeyecektir. Belli dogmalara ba\u011fl\u0131 kalarak ve onlar\u0131 savunarak d\u00fc\u015f\u00fcnen ve fikir y\u00fcr\u00fcten kimselere \u201cfilozof\u201d de\u011fil, \u201cteolog\u201d denir. Filozof, her t\u00fcrl\u00fc inanc\u0131n\u0131 sorgulay\u0131p neticesine raz\u0131 olan ve her \u015feyden \u00f6nce buna cesareti ve zihinsel donan\u0131m\u0131 olan kimseye denir. \u015euurunda belirlenen hakikatler yerine, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n -Tanr\u0131 kaynakl\u0131 da olsa- hakikatlar\u0131na s\u0131\u011f\u0131n\u0131p teslim olanlara filozof denmez. \u0130slam terminolojisinde, bu t\u00fcr bir i\u015flev g\u00f6renlere \u201cmutekellim\u201d<\/strong> denir. Y. N. \u00d6zt\u00fcrk, neden kendisine \u201cmutekellim\u201d<\/strong> veya \u201cfakih\u201d<\/strong> demiyor da, \u201cfelsefeci\u201d<\/strong> diyor? \u201cE\u011fer Farabi ve \u0130bn Sina modeli -ki o t\u00fcr felsefe bug\u00fcn i\u00e7in art\u0131k demode olmu\u015ftur- felsefeciyim\u201d diyorsa; onlar zaten, Gazali gibi bir otorite taraf\u0131ndan, k\u00fcf\u00fcrle itham edildiler. \u00d6yle bir ak\u0131beti \u00fcstlenmeye kendisini haz\u0131r g\u00f6r\u00fcyor mu? Yok e\u011fer \u201cModern anlamda felsefeciyim\u201d diyorsa, Tanr\u0131 inanc\u0131n\u0131n ve vahiy bilgisinin sorgulan\u0131p tarumar edildi\u011fi, yeni felsefe ekollerinin hangisinde kendisine yer bulacakt\u0131r? Z\u0131tlar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rarak, marazi bir s\u00f6ylem ile hangi filozof cemaati huzurunda konu\u015fma f\u0131rsat\u0131 bulacakt\u0131r? \u201cMarazi\u201d tabirini bilerek kullan\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunun bir karinesi (belirtisi)<\/u>, kendisinin \u201cMunebbih veya Nezir\u201d<\/strong> oldu\u011funu iddia etmesidir. A\u011f\u0131zlar\u0131 laf yap\u0131p kar\u015f\u0131lar\u0131nda bi\u00e7are bir cemaatin onay\u0131n\u0131 al\u0131nca, uluhiyetle<\/u> (Tanr\u0131l\u0131k s\u0131fat\u0131yla) bir ili\u015fki i\u00e7ine girdiklerini tevehh\u00fcm eden (kuruntusuna d\u00fc\u015fen) zavall\u0131 zihinler, b\u00fcy\u00fck fikir ve felsefeleriyle insanl\u0131\u011f\u0131 as\u0131rlarca ayd\u0131nlatan b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin, ne kadar m\u00fctevaz\u0131 olduklar\u0131n\u0131, h\u00e2l\u00e2 insan kald\u0131klar\u0131n\u0131 bilseler, bu iddiadan dolay\u0131 utan\u0131rlar.<\/p>\n

Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015flerini benimsemeyenler: sek\u00fcleristler ve ilahiyat\u00e7\u0131lar
\n<\/em><\/strong>Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn ortaya att\u0131\u011f\u0131 uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve koyla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 tezleri, ilahiyat \u00e7evrelerinde kabul g\u00f6rmemi\u015ftir. Hatta \u0130slam dininin temel kaynaklar\u0131na, 14 as\u0131rdan beri s\u00fcregelen geleneklerine, ibadet ve muamalata<\/strong> keyfi yorumlar getirdi\u011fi i\u00e7in tedirgindirler. \u015eahs\u0131n\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131karmak u\u011fruna, s\u0131rf modern olmak ve m\u00fctegallibe<\/strong>ye (zorbalara) sevimli g\u00f6r\u00fcnmek i\u00e7in, ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u015faz <\/strong>(ayr\u0131k) fikirlerle, ilahiyat\u00e7\u0131lar nezdinde itibar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Belki bu y\u00fczden kendisine felsefeci demektedir.<\/p>\n

Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fleri, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekten bilip benimseyenler nezdinde de itibar g\u00f6remez. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunan bu kesim, Bat\u0131 topraklar\u0131nda yeti\u015fmi\u015f k\u00fclt\u00fcr \u00fcr\u00fcnlerini, din merkezli bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7erisinde, dogmalarla teyit edilmi\u015f (do\u011frulanm\u0131\u015f) bir bi\u00e7imde g\u00f6rmek istemezler. Sek\u00fcler bak\u0131\u015f\u0131n k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde yer bulmas\u0131 i\u00e7in, k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin, etik erdemlerin ve insan\u0131n temel pratiklerinin dinden ba\u011f\u0131ms\u0131z gerek\u00e7eler \u00fczerinde oturtulmas\u0131 gerekir. Di\u011fer bir deyi\u015fle, bu kesim, sek\u00fcler bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde, k\u00fclt\u00fcrde k\u00f6k salmas\u0131n\u0131 ister. Bunun aksi olan \u0130slam dininin, zaten geni\u015f olan me\u015fruiyet sahas\u0131n\u0131 geni\u015fletip, sek\u00fcler de\u011ferleri de kapsamas\u0131n\u0131 do\u011fal olarak istemezler.<\/p>\n

Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimseyenler: yar\u0131 cahiller
\n<\/em><\/strong>Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir grubu memnun etmektedir. Bu gruptakiler, hem modern ya\u015famay\u0131 hem de M\u00fcsl\u00fcman kalmay\u0131 isteyen kimselerdir. Ne \u0130slam dinini, ne de Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini iyi bilirler; bir ba\u015fka deyi\u015fle iki alanda da yar\u0131 cahildirler. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde alternatif ya\u015fam modelleri, me\u015fru kategoriler bi\u00e7iminde mevcut olmad\u0131\u011f\u0131ndan, her sek\u00fcler ge\u00e7inen ki\u015fi, k\u0131smen dindar; her dindar ki\u015fi de, k\u0131smen sek\u00fclerdir. \u0130ki taraf\u0131 bir \u015fekilde uzla\u015ft\u0131r\u0131p me\u015frula\u015ft\u0131ran bir strateji, bu kesimi rahatlatacakt\u0131r. \u0130slam d\u0131\u015f\u0131nda hen\u00fcz, k\u00fclt\u00fcre yerle\u015fmi\u015f, ba\u015fka bir me\u015fruiyet zemini olmad\u0131\u011f\u0131ndan; herhangi yeni bir \u015fey kabul g\u00f6rmek i\u00e7in, \u0130slam\u2019dan icazet almak durumundad\u0131r. Bu icazeti elde etmek i\u00e7in de, bir\u00e7ok simsar piyasada i\u015f yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn, bug\u00fcn, \u0130slami ya\u015fam tarz\u0131n\u0131, her y\u00f6nden etkisi alt\u0131na alan Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc alg\u0131lama bi\u00e7imi ve uzla\u015ft\u0131rma ad\u0131na \u0130slam dinini yorumlama y\u00f6ntemi, bir taraftan, bu yabanc\u0131 unsurlar\u0131n men\u015feini ve gerek\u00e7elerini gizli tutarak veya tahrif ederek, M\u00fcsl\u00fcman toplumun, 150 y\u0131ldan beri b\u00fcy\u00fck \u00e7abalarla uygulamaya koydu\u011fu uygarla\u015fma projesini baltal\u0131yor; di\u011fer taraftan, insanl\u0131k tarihinde, \u00f6zg\u00fcn bir ya\u015fam modeli sunan \u0130slam dininin temel naslar\u0131yla (yarg\u0131lar\u0131yla) oynayarak; onu her \u015feye uygun, ama ne oldu\u011fu belirsiz, \u00e7eli\u015fkili iddialar ihtiva eden, insicams\u0131z (tutars\u0131z) bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc haline sokuyor.<\/p>\n

Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fc ele\u015ftirenler sadece ilahiyat\u00e7\u0131lar, laikler nerede?
\n<\/em><\/strong>Ancak, bilerek veya bilmiyerek bu haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yapan, yaln\u0131z Y. N. \u00d6zt\u00fcrk de\u011fildir. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda, bilhassa Arap \u00fclkelerinde, bu \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnen ve hizmet etti\u011fini sanan bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr vard\u0131r. Derin bilgi ve ma\u2019\u015feri (toplumsal) iyi niyetten yoksun bu yakla\u015f\u0131m\u0131n, ancak bireysel bir alanda kalmas\u0131 gerekirken, medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, 150 y\u0131ll\u0131k meselemize, bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak sunulmas\u0131, sadece bir talihsizliktir. Bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n fark\u0131na ilk varanlar, yine ilahiyat\u00e7\u0131lar oldu. Tabii, ilahiyat\u00e7\u0131dan kast\u0131m, bu yanl\u0131\u015fl\u0131kta, k\u0131skan\u00e7l\u0131k ve \u015f\u00f6hret kayg\u0131s\u0131yla, onu ge\u00e7mek isteyen, onunla ihtilafl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcp ama \u00f6zde ayn\u0131 zihniyeti ta\u015f\u0131yan \u015farlatanlar\u0131 de\u011fil; ger\u00e7ekten, bu k\u00f6kl\u00fc yanl\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcp, i\u00e7ten i\u00e7e \u00fcz\u00fclen ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131 kastediyorum. Ama ne gariptir ki, laik kesimden, bu ak\u0131m\u0131n \u00f6z\u00fcndeki sakatl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcp, laik k\u00fclt\u00fcr\u00fc korumak ad\u0131na, Y. N. \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fc ele\u015ftiren \u00e7\u0131kmad\u0131. Bu durum, laik de\u011ferlerin k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde hen\u00fcz k\u00f6k salmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve maalesef, \u00e7ok s\u0131\u011f kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131d\u0131r. Yine bu durum, laikli\u011fi korumak ad\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fclen politikalar\u0131n da tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerektigini, bir \u015fekilde bize hat\u0131rlatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7: Tek alternatif ak\u0131l ve bilim
\n<\/em><\/strong>Sonu\u00e7 olarak, \u0130slam ve Bat\u0131 ikilemi konusunda \u015funu diyebiliriz: Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn yay\u0131lmas\u0131na ve emperyalizmine ilk tepki veren 19. as\u0131r ikinci yar\u0131s\u0131 ile 20. as\u0131r M\u00fcsl\u00fcman m\u00fctefekkirlerinin (d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin), bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc k\u0131sa yoldan anla\u015f\u0131l\u0131r hale getirip, ona \u0130slam baz\u0131nda bir alternatif sunma hayalleri suya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Klasik, ideal M\u00fcsl\u00fcman tipi, pratikteki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klarla, bilgi \u00e7a\u011f\u0131 insan\u0131 i\u00e7in cazibesini yitirmi\u015ftir. Bu tipi, Y. N. \u00d6zt\u00fcrk \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi diriltmeye \u00e7al\u0131\u015fmak, tarihin ak\u0131\u015f\u0131na ters d\u00fc\u015fmek demektir. Kuran<\/em>\u2019\u0131n tasvir etti\u011fi, ba\u015fta Tanr\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 ubudiyet<\/strong>le (kullukla) g\u00f6revli ve bu sebeple, d\u00fcnyevi emeller yerine uhrevi kayg\u0131lar ta\u015f\u0131yan insan modeli; bug\u00fcnk\u00fc, insan temeline dayanan ve Tanr\u0131\u2019y\u0131 d\u0131\u015flayan, bilim ve teknoloji destekli bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7inde, kendisine yer bulamayacakt\u0131r. D\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn ya\u015fam modellerini ister istemez etkisi alt\u0131na alan ve i\u00e7 dinamiklerini canl\u0131 tutarak gittik\u00e7e de\u011fer \u00fcreten, bu sebeple de g\u00fc\u00e7lenen ve zenginle\u015fen bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda direnebilecek, halihaz\u0131rda bir k\u00fclt\u00fcr yoktur. Direnmek sadece zarar verecektir. M\u00fcsl\u00fcman modeli, b\u00f6yle bir i\u015fgal alt\u0131nda, ancak, g\u00fc\u00e7 ve standart tip davas\u0131ndan vazge\u00e7erek, bireylerin g\u00f6nl\u00fcnde umut veren, yine bireysellikle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir inan\u00e7 sistemi olarak, gelecek nesillere intikal edebilir (ge\u00e7ebilir). G\u00fc\u00e7 ve evrensel tip iddias\u0131, M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n zaten \u015faibeli olan imaj\u0131n\u0131 daha da zedeleyecektir.<\/p>\n

\u0130slam \u00e2lemi, gerek bilimsel ve sosyal de\u011ferler bak\u0131m\u0131ndan ve gerekse, uluslararas\u0131 itibar bak\u0131m\u0131ndan, i\u00e7inde bulundu\u011fu ac\u0131nacak durumdan kurtulmak istiyorsa, dinsel ve ulusal kimlikler kayg\u0131lar\u0131ndan s\u0131yr\u0131l\u0131p, bu yeni evrensel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimsemek ve onun aktif bir \u00fcyesi olmak zorundad\u0131r. B\u00f6yle bir i\u015flevi y\u00fcklenirken, do\u011fal olarak, ona bir \u015fekilde haz veren aidiyetler zedelenecektir. Ama insan olarak kimli\u011fi g\u00fc\u00e7lenecektir. Nihai zemin olan insan kimli\u011fimiz, t\u00fcm di\u011fer kimliklerden daha \u00fcst\u00fcn, daha k\u00f6kl\u00fcd\u00fcr. \u0130nsana e\u011fer metafizik bir ama\u00e7 verilecekse, ona yak\u0131\u015facak ama\u00e7 \u015fu olabilir: \u0130nsan olarak kendini ke\u015ffetmek ve insan kimli\u011fini zenginle\u015ftirip g\u00fc\u00e7lendirmek. Her insan\u0131n istikrar bulaca\u011f\u0131 esas kimlik bu kimliktir. Di\u011fer t\u00fcm kimlikler, zaman i\u00e7inde var olup kaybolan ar\u0131zi (ge\u00e7ici) kimliklerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cY. N. \u00d6zt\u00fcrk modeli ilahiyat\u00e7\u0131lar\u0131n en b\u00fcy\u00fck marifetlerinden biri, medeni toplumlar\u0131n i\u00e7 dinamiklerinden ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fer kavramlar\u0131n\u0131 ve yeni elde edilmi\u015f \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri \u0130slam ba\u011flam\u0131na al\u0131p, bunlar\u0131 \u0130slam\u2019\u0131n orijinal mal\u0131 gibi g\u00f6stermeleridir. Bunu yaparken bu dinin g\u00fczelliklerini daha yeni ke\u015ffettiklerini s\u00f6yler, bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumu, \u0130slam\u2019\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi olarak takdim ederler.\u201d Prof. Dr. Yasin Ceylan ODT\u00dc Felsefe […]<\/p>\n","protected":false},"author":56,"featured_media":9079,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43,224],"tags":[229,439],"class_list":["post-9078","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5-sayi","category-din-ve-dinler-tarihi","tag-din","tag-gazzali"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/56"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9078"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9078\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}