{"id":9099,"date":"2004-07-01T01:06:24","date_gmt":"2004-06-30T22:06:24","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9099"},"modified":"2017-05-16T17:27:45","modified_gmt":"2017-05-16T14:27:45","slug":"yazilimin-neden-sahibi-olmamalidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2004\/07\/01\/yazilimin-neden-sahibi-olmamalidir","title":{"rendered":"Yaz\u0131l\u0131m\u0131n neden sahibi olmamal\u0131d\u0131r?"},"content":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan bir bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131 olarak, belli bir \u015firkete ait bir program kullan\u0131yor olabilirsiniz . E\u011fer arkada\u015f\u0131n\u0131z sizden bir kopya isterse, onu reddetmek do\u011fru olmaz. \u0130\u015fbirli\u011fi telif hakk\u0131ndan daha \u00f6nemlidir. Yaz\u0131l\u0131m kullanan di\u011fer insanlarla a\u00e7\u0131k ve \u00f6zg\u00fcr \u015fekilde i\u015fbirli\u011fine gitmeyi hak ediyorsunuz. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeyi ve \u00f6\u011frencilere bu bilgiyi \u00f6\u011fretmeyi hak ediyorsunuz. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 hak ediyorsunuz.<\/em><\/p>\n

\u00c7ev: Emre Sevin\u00e7<\/strong><\/p>\n

Say\u0131sal bilgi teknolojisi, bilgiye eri\u015fimi, onu g\u00fcncellemeyi ve sunmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rarak insanl\u0131\u011fa katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. Bilgisayarlar ad\u0131 ge\u00e7en i\u015flemleri hepimiz i\u00e7in daha kolay hale getirmeyi vaat eden ara\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n

Ancak bunun bu kadar kolay olmas\u0131 herkes taraf\u0131ndan kabul edilebilir g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Telif sistemi, ba\u015fka bir deyi\u015fle kopyalama hakk\u0131, yaz\u0131l\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin \u201csahipleri\u201d oldu\u011funu belirtir ki, bu \u201csahipler\u201din, \u00e7o\u011fu s\u00f6z konusu yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n potansiyel faydalar\u0131n\u0131 kamuoyu aleyhinde k\u0131s\u0131tlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenlerdir. Bizim kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kopyalama ve de\u011fi\u015ftirme hakk\u0131n\u0131n sadece kendilerine ait olmas\u0131n\u0131 isterler.<\/p>\n

Telif sistemi matbaa ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; yani seri \u00fcretim i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilen y\u00fcksek hacimli kopyalama teknolojisiyle. Telif sistemi bu teknolojiyle uyum i\u00e7indeydi; \u00e7\u00fcnk\u00fc burada s\u00f6z konusu olan sadece seri ve y\u00fcksek hacimli \u00fcretim yapabilecek kopyalay\u0131c\u0131lar\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131yd\u0131. Bu sistem, kitap okurlar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlam\u0131yordu. Bask\u0131 makinesine sahip olmayan s\u0131radan bir okur kitab\u0131 ancak kalem ve m\u00fcrekkep kullanarak kopyalayabilirdi ve bunun i\u00e7in \u00e7ok az okur su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m Yay\u0131nc\u0131lar\u0131 Birli\u011fi\u2019nin (SPA) diktat\u00f6rce tedbirleri
\n<\/em><\/strong>Say\u0131sal teknoloji matbaa ile basmaya k\u0131yasla \u00e7ok daha esnektir: Bilgi bir kez say\u0131sal hale sokuldu mu, di\u011ferleri ile payla\u015fmak \u00fczere bu bilgiyi kolayca kopyalayabilirsiniz. \u0130\u015fte tam da bu esneklik, telif sistemiyle uyumsuzlu\u011fa yol a\u00e7ar. Bu uyumsuzluk yaz\u0131l\u0131m telif haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in gittik\u00e7e artan rahats\u0131zl\u0131\u011fa ve diktat\u00f6rce tedbirlerin al\u0131nmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m Yay\u0131nc\u0131lar\u0131 Birli\u011fi\u2019nin (Software Publishers Association – SPA) \u015fu d\u00f6rt uygulamas\u0131na bakal\u0131m:
\n– Arkada\u015f\u0131n\u0131za yard\u0131m etme amac\u0131yla dahi olsa yaz\u0131l\u0131m sahiplerine itaat etmemenizin yanl\u0131\u015f bir \u015fey oldu\u011funu s\u00f6yleyen kitlesel propaganda.<\/p>\n

– \u0130\u015f ya da okul arkada\u015flar\u0131n\u0131 gizlice \u015fikayet edecek ispiyoncularla i\u015fbirli\u011fine gidilmesi,<\/p>\n

– \u0130\u015fyerlerine ve okullara (genellikle polis yard\u0131m\u0131 ile) yap\u0131lan bask\u0131nlar ve insanlardan kanun d\u0131\u015f\u0131 kopyalama yapmad\u0131klar\u0131na dair kan\u0131t istenmesi,<\/p>\n

– MIT\u2019den David LaMacchia gibi ki\u015filerin b\u0131rak\u0131n yaz\u0131l\u0131m kopyalamay\u0131 (herhangi bir \u015fey kopyalad\u0131\u011f\u0131 yoktu) sadece kopyalama cihazlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kta b\u0131rakmalar\u0131 ve bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 sans\u00fcrlemedikleri gerek\u00e7eleri ile resmen su\u00e7lanmalar\u0131 (ABD Devleti taraf\u0131ndan, SPA\u2019n\u0131n talebi \u00fczerine).<\/p>\n

Bu uygulamalar eski Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki uygulamalar\u0131 and\u0131rmaktad\u0131r; her kopyalama makinesinin ba\u015f\u0131nda izinsiz kopyalamay\u0131 engellemek \u00fczere bir g\u00f6revli bulunurdu ve vatanda\u015flar bilgiyi gizlice kopyalay\u0131p el alt\u0131ndan \u201csamizdat\u201d olarak da\u011f\u0131tmak zorundayd\u0131lar. Tabii ki iki \u00fclkedeki benzer uygulamalar aras\u0131nda bir fark var: Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki bu uygulamalar\u0131n amac\u0131 politikti, ABD\u2019de ise as\u0131l ama\u00e7 k\u00e2rd\u0131r. Ancak bizi etkileyen ama\u00e7lar de\u011fil, eylemlerdir. Her ne sebeple olursa olsun, bilgi payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n engellenmek istenmesi benzer y\u00f6ntemlere ve sert uygulamalara yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m\u0131n kopyalanmas\u0131, korsanl\u0131k ya da h\u0131rs\u0131zl\u0131k s\u00f6zc\u00fckleriyle mi kar\u015f\u0131lanmal\u0131?
\n<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
Richard Stallman<\/figcaption><\/figure>\n

Yaz\u0131l\u0131m sahipleri bizim bilgi kullanma hakk\u0131m\u0131z\u0131 kontrol etme durumu i\u00e7in pek \u00e7ok arg\u00fcman \u00f6ne s\u00fcrmektedir:<\/p>\n

– Terim karma\u015fas\u0131.<\/p>\n

Sahipler \u201ckorsanl\u0131k\u201d ve \u201ch\u0131rs\u0131zl\u0131k\u201d gibi k\u00f6t\u00fc \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131ml\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerin yan\u0131 s\u0131ra \u201cfikri m\u00fclkiyet\u201d ve \u201czarar\u201d gibi hukuki terimleri kullanarak kamuoyuna belirli bir d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015feklini dayatmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar; programlar ile fiziksel nesneler aras\u0131nda analoji oldu\u011fu fikri.<\/p>\n

Fiziksel nesneler ve bunlara dair \u00f6zelliklerle ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz ve kurumlar\u0131m\u0131z, bu nesnelerin birilerinden al\u0131nmalar\u0131n\u0131n do\u011fru bir \u015fey olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kuruludur. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fekli bu haliyle bir \u015feyin kopyalanmas\u0131na uygulanamaz. Yine de sahipler bizim bu \u015fekilde uygulamam\u0131z\u0131 istemektedir.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131mlar kopyaland\u0131\u011f\u0131nda, sahipler \u201czarar\u201d g\u00f6r\u00fcr m\u00fc?
\n<\/em><\/strong>– Abartma. Sahipler, kullan\u0131c\u0131lar programlar\u0131 izinsiz olarak kopyalad\u0131klar\u0131nda \u201czarar\u201d g\u00f6rd\u00fcklerini veya \u201cekonomik kayba\u201d u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmektedir. Ancak kopyalama yaz\u0131l\u0131m sahibi \u00fczerinde do\u011frudan bir etkiye yol a\u00e7maz ve hi\u00e7 kimseye bir zarar vermez. Yaz\u0131l\u0131m sahibi ancak kopyalamay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olan kullan\u0131c\u0131 bu i\u015f i\u00e7in sahibe para \u00f6deyecek olmu\u015f olsa bir kayba u\u011frayabilir.<\/p>\n

Biraz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek g\u00f6r\u00fcr\u00fcz ki, bu insanlar kopyay\u0131 sat\u0131n almak gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip de\u011fildir. Buna ra\u011fmen yaz\u0131l\u0131m sahipleri sanki herkes bir kopyay\u0131 sat\u0131n alacakm\u0131\u015f gibi \u201ckay\u0131p\u201dlar\u0131n\u0131 hesaplar. Buna en nazik ifade ile abartmak denir.<\/p>\n

Kanunlar, do\u011fa yasas\u0131 m\u0131d\u0131r, ele\u015ftirilemez mi?
\n<\/em><\/strong>– Kanun. Yaz\u0131l\u0131m sahipleri s\u0131k s\u0131k kanunlar\u0131n mevcut durumundan ve bizi tehdit etmek i\u00e7in kullanabilecekleri cezalardan bahseder. Bu yakla\u015f\u0131m, i\u00e7inde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz yasalar\u0131n\u0131n sorgulanamaz bir ahlak \u00f6\u011fretisi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini bar\u0131nd\u0131r\u0131r; ayn\u0131 zamanda da s\u00f6z konusu cezalar\u0131 (hi\u00e7 kimsenin varl\u0131klar\u0131ndan sorumlu olmad\u0131\u011f\u0131) do\u011fa yasalar\u0131 olarak kabul etmemiz beklenir. Bu ikna etme y\u00f6ntemi ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnceye fazla dayanamaz, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnsel pratikleri kuvvetlendirmeye y\u00f6neliktir.<\/p>\n

Kanunlar\u0131n do\u011fruyu yanl\u0131\u015ftan ay\u0131ramayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi en temel ger\u00e7eklerden biridir. Her Amerikal\u0131 hat\u0131rlamal\u0131d\u0131r ki, 40 y\u0131l \u00f6nce pek \u00e7ok eyalette siyah renkli bir insan\u0131n otob\u00fcs\u00fcn \u00f6n k\u0131sm\u0131nda oturmas\u0131 kanunen yasakt\u0131, ancak bu eylemin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu iddia edenler sadece \u0131rk\u00e7\u0131lard\u0131.<\/p>\n

Yaz\u0131l\u0131m sahibinin do\u011fal haklar\u0131 arg\u00fcman\u0131
\n<\/em><\/strong>– Do\u011fal haklar. Yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar genellikle, yazd\u0131klar\u0131 programlar ile aralar\u0131nda \u00f6zel bir ba\u011f bulundu\u011fu iddias\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak programla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n geriye kalan herkesinkinden -yani d\u00fcnyan\u0131n geriye kalan\u0131ndan- daha \u00f6nemli oldu\u011funu savunur. (Yaz\u0131l\u0131m \u00fczerinde kopyalama hakk\u0131 olan genellikle yazar\u0131 de\u011fil, \u015firkettir; ancak bu noktay\u0131 g\u00f6rmezden gelmemiz beklenir).<\/p>\n

Bu iddiay\u0131 etik bir aksiyom olarak sunanlara -yazar sizden daha \u00f6nemlidir aksiyomu- kendim de kayda de\u011fer bir yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirici olarak ancak \u015funu s\u00f6yleyebilirim: Bu iddia sa\u00e7mad\u0131r. Ancak insanlar bu do\u011fal haklara dair iddialar\u0131 iki sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc mant\u0131kl\u0131 bulmaya e\u011filimlidir.<\/p>\n

Birinci sebep fiziksel nesnelere benzetme e\u011filimidir. Ben spagetti pi\u015firdi\u011fimde, bunu bir ba\u015fkas\u0131 yerse itiraz ederim, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle bir durumda ben yiyemem. Kar\u015f\u0131mdakinin eylemi ona fayda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde bana zarar verir; i\u00e7imizden sadece biri spagetti yiyebilir, o halde soru \u015fudur: Kim? Aram\u0131zdaki en k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayr\u0131m dahi etik dengeye i\u015faret eder.<\/p>\n

Yukar\u0131daki durumdan farkl\u0131 olarak benim yazd\u0131\u011f\u0131m bir program\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131z ya da de\u011fi\u015ftirmeniz sizi do\u011frudan etkilerken, beni ancak dolayl\u0131 yoldan etkiler. Bir arkada\u015f\u0131n\u0131za bir kopya verip vermemeniz benden \u00e7ok sizi ve arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131 ilgilendirir. Size bunlar\u0131 yapmaman\u0131z\u0131 dikte edecek g\u00fcce sahip olmamal\u0131y\u0131m. Hi\u00e7 kimse olmamal\u0131.<\/p>\n

\u0130kinci sebep ise, insanlara yazarlar\u0131n do\u011fal haklar\u0131n\u0131n toplumumuzun kabul edilmi\u015f ve sorgulanamaz gelenekleri olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin s\u00fcrekli s\u00f6ylenmesidir. Tarihi a\u00e7\u0131dan bakarsak, tam tersi durumun s\u00f6z konusu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n

ABD Anayasas\u0131 olu\u015fturulurken, yazarlar\u0131n do\u011fal haklara sahip olduklar\u0131 fikri \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f; fakat kesin ve net \u015fekilde reddedilmi\u015fti. \u0130\u015fte bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc, Anayasa telif sistemine \u201cizin verir\u201d, ancak bunu \u201c\u015fart ko\u015fmaz\u201d. Telif hakk\u0131n\u0131n ge\u00e7ici olmak zorunda oldu\u011funun belirtilmesinin sebebi de zaten budur. Yine Anayasa\u2019da belirtilmi\u015ftir ki, kopyalama hakk\u0131n\u0131n amac\u0131 ilerlemeyi te\u015fvik etmektir; yazar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirmek de\u011fil. Telif hakk\u0131 bir \u015fekilde yazar\u0131 ve daha fazla da yay\u0131nc\u0131lar\u0131 \u00f6d\u00fcllendirir, ancak amac\u0131 bu ki\u015filerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmektir. Toplumumuzun as\u0131l gelene\u011fi telif hakk\u0131n\u0131n kamunun do\u011fal haklar\u0131na tecav\u00fcz etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir ve bu duruma da yine uzun vadede kamu yarar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden izin verilmektedir.<\/p>\n

Ekonomiyle ilgili arg\u00fcman
\n<\/em><\/strong>– Ekonomi. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n sahiplerinin olmas\u0131 gerekti\u011fi iddias\u0131yla ilgili olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen son arg\u00fcman, ancak bu \u015fekilde daha \u00e7ok yaz\u0131l\u0131m \u00fcretmenin m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesidir.<\/p>\n

Di\u011ferlerine k\u0131yasla bu arg\u00fcman biraz daha mant\u0131kl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m gibi durmaktad\u0131r. Ge\u00e7erli bir hedefe y\u00f6neliktir: Yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 tatmin etmek. Empirik olarak a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, e\u011fer insanlar bir \u015feyi \u00fcretmelerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi bir \u015fekilde al\u0131rlarsa, o \u015feyden daha \u00e7ok \u00fcretirler.<\/p>\n

Ancak ekonomik arg\u00fcman\u0131n bir kusuru vard\u0131r: Fark\u0131n sadece ne kadar para \u00f6dendi\u011fiyle ilgili oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131na dayan\u0131r. Bu varsay\u0131ma g\u00f6re bizim istedi\u011fimiz \u201cyaz\u0131l\u0131m \u00fcretimi\u201ddir, yaz\u0131l\u0131m\u0131n sahibi olsun ya da olmas\u0131n.<\/p>\n

\u0130nsanlar bu varsay\u0131m\u0131 oldu\u011fu gibi kabul ederler, \u00e7\u00fcnk\u00fc fiziksel nesnelere dair deneyimlerimizle uyumludur. Bir sandvi\u00e7i ele alal\u0131m. E\u015fde\u011fer bir sandvici bedava ya da fiyat\u0131n\u0131 \u00f6deyerek alabilirsiniz. E\u011fer b\u00f6yle ise, iki eylem aras\u0131ndaki tek fark \u00f6dedi\u011finiz parad\u0131r. Sat\u0131n almak zorunda olman\u0131z ya da olmaman\u0131z, sandvicin tad\u0131n\u0131, besleyici de\u011ferini de\u011fi\u015ftirmez ve her hal\u00fck\u00e2rda o sandvici sadece bir kez yiyebilirsiniz. Sandivici bir sahipten sat\u0131n al\u0131p almaman\u0131z, bu eylemin ard\u0131ndan cebinizde kalan para d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyi do\u011frudan etkileyemez.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce her fiziksel nesne i\u00e7in ge\u00e7erlidir; bir sahibinin olup olmamas\u0131 onun \u201cne oldu\u011fu\u201dnu do\u011frudan etkilemez ya da onu ald\u0131ktan sonra onunla ne yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131.<\/p>\n

Ancak e\u011fer bir program\u0131n sahibi varsa, bu onun ne oldu\u011funu ve onu sat\u0131n al\u0131rsan\u0131z onunla ne yapaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 etkiler. Buradaki fark sadece para fark\u0131 de\u011fildir. Yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n sahiplerinin bulunmas\u0131 sistemi, bu sahiplerin bir \u015fey \u00fcretmesini sa\u011flar, ancak \u00fcretilen \u015fey toplumun ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u015fey de\u011fildir. Bu da hepimizi etkileyen korkun\u00e7 bir etik kirlili\u011fe yol a\u00e7ar.<\/p>\n

Toplumun neye ihtiyac\u0131 var?
\n<\/em><\/strong>Toplumun neye ihtiyac\u0131 vard\u0131r? Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n sorunsuzca eri\u015febilece\u011fi bilgiye ihtiyac\u0131 vard\u0131r; \u00f6rne\u011fin insanlar\u0131n sadece \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilecekleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda okuyabilecekleri, d\u00fczeltebilecekleri, geli\u015ftirebilecekleri programlar. Ancak yaz\u0131l\u0131m sahiplerinin sundu\u011fu genellikle inceleyemeyece\u011fimiz ya da de\u011fi\u015ftiremeyece\u011fimiz bir kara kutudan ibarettir.<\/p>\n

Toplumun ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Bir program\u0131n bir sahibi oldu\u011funda, insanlar hayatlar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerindeki kontrol\u00fc kaybetmi\u015f olurlar. T\u00fcm bunlar\u0131n \u00f6tesinde toplumun ihtiyac\u0131 olan \u015fey, vatanda\u015flar aras\u0131ndaki g\u00f6n\u00fcll\u00fc i\u015fbirli\u011fi ruhunun peki\u015ftirilmesidir. Yaz\u0131l\u0131m sahipleri, bizler kom\u015fular\u0131m\u0131za do\u011fal olarak yard\u0131m ederken, bu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyin \u201ckorsanl\u0131k\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylediklerinde, toplumumuzun ruhunu kirletmi\u015f olurlar.<\/p>\n

Bu y\u00fczden \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mdan bahsederken kast etti\u011fimiz \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131d\u0131r, fiyat kavram\u0131 de\u011fil. Sahiplerin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ekonomik arg\u00fcman hatal\u0131d\u0131r, ancak ekonomi meselesi ger\u00e7ek bir meseledir. Baz\u0131 insanlar s\u0131rf i\u015fin zevkinden ve getirece\u011fi ruhsal tatmin, \u015f\u00f6hret gibi \u015feylerden \u00f6t\u00fcr\u00fc faydal\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 geli\u015ftirirler; ancak bu insanlar\u0131n geli\u015ftirdiklerinin \u00f6tesinde yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 istiyorsak, para bulmam\u0131z gerekti\u011fi do\u011frudur.<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricilerinin durumu
\n<\/em><\/strong>10 y\u0131ld\u0131r \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricileri para bulmak i\u00e7in baz\u0131 y\u00f6ntemleri denemi\u015f ve k\u0131smen ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Kimsenin \u00e7ok zengin olmas\u0131 \u015fart de\u011fildir. Ortalama bir Amerikan ailesinin geliri y\u0131ll\u0131k olarak yakla\u015f\u0131k 35 bin $\u2019d\u0131r ve bu rakam\u0131n programlamadan \u00e7ok daha zevksiz i\u015fler i\u00e7in bile yeterli motivasyonu sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\nY\u0131llar boyunca, taa ki bir fellowship bunu gereksiz k\u0131lana dek, geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fum \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlara talebe y\u00f6nelik \u00f6zelle\u015ftirmeler yaparak hayat\u0131m\u0131 kazand\u0131m. Ekledi\u011fim her \u00f6zellik s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde standart s\u00fcr\u00fcme de eklendi ve b\u00f6ylece kamuoyuna sunuldu. Bireysel olarak \u00f6ncelikli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u00f6zellikleri bir an \u00f6nce geli\u015ftirmem yerine, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in gerekli olan \u00f6zellikleri geli\u015ftirmem i\u00e7in m\u00fc\u015fterilerim bana para \u00f6dedi.<\/p>\n

Vergiden muaf, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n geli\u015ftirilmesine adanm\u0131\u015f ve kamu yarar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan Free Software Foundation (FSF) , GNU CD-ROM\u2019lar\u0131 , T-shirt\u2019leri , belgeleri ve del\u00fcks da\u011f\u0131t\u0131mlar satarak para kazanmaktad\u0131r (bunlar\u0131n hepsine kullan\u0131c\u0131lar para \u00f6demeden de eri\u015febilir, bunlar\u0131 kopyalayabilir ya da de\u011fi\u015ftirebilirler); ayr\u0131ca ba\u011f\u0131\u015flar da s\u00f6z konusudur . B\u00fcnyesinde 5 programc\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmakta ve 3 \u00e7al\u0131\u015fan da posta sipari\u015fleriyle ilgilenmektedir.<\/p>\n

Baz\u0131 \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricileri teknik destek hizmeti satarak para kazanmaktad\u0131r. 50 ki\u015fiyi istihdam eden Cygnus Support [bu yaz\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 esnada], yapt\u0131\u011f\u0131 hesaplara dayanarak personelinin vaktinin y\u00fczde 15\u2019inin \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirmeye gitti\u011fini belirtmektedir; bu bir yaz\u0131l\u0131m firmas\u0131 i\u00e7in kayda de\u011fer bir orand\u0131r.
\nAralar\u0131nda Intel, Motorola, Texas Instruments ve Analog Devices\u2019\u0131nda bulundu\u011fu baz\u0131 \u015firketler bir araya gelerek C dili i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr GNU derleyicisinin geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla finansal destek vermi\u015flerdir. Bu arada Ada dili i\u00e7in GNU derleyicisi ABD Hava Kuvvetleri taraf\u0131ndan parasal olarak desteklenmektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu kurum kaliteli bir derleyiciye sahip olman\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli yolu olarak bu yolu g\u00f6rmektedir [Hava Kuvvetleri parasal deste\u011fi bir s\u00fcre \u00f6nce bitmi\u015ftir, \u015fu anda GNU Ada derleyicisi \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ve bununla ilgili bak\u0131m ve geli\u015ftirmeler ticari olarak desteklenmektedir.]<\/p>\n

Bunlar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rneklerdir, \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m hareketi hen\u00fcz yolun ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Ancak ABD\u2019deki dinleyici taraf\u0131ndan desteklenen radyo \u00f6rne\u011finde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, kullan\u0131c\u0131lar\u0131 para \u00f6demeye zorlamadan da b\u00fcy\u00fck eylemleri ba\u015farmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan bir bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131 olarak, belli bir \u015firkete ait bir program kullan\u0131yor olabilirsiniz . E\u011fer arkada\u015f\u0131n\u0131z sizden bir kopya isterse onu reddetmek do\u011fru olmaz. \u0130\u015fbirli\u011fi telif hakk\u0131ndan daha \u00f6nemlidir. Ancak yeralt\u0131 olarak da tabir edebilece\u011fimiz gizli kapakl\u0131 i\u015fbirli\u011fi iyi bir topluma yol a\u00e7maz. Ki\u015fi hayat\u0131 d\u00fcr\u00fcst\u00e7e, a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ve gururla ya\u015famal\u0131d\u0131r; bu da bir ki\u015fiye ya da kuruma ait olan yaz\u0131l\u0131ma \u201cHay\u0131r\u201d demekle olur.
\nYaz\u0131l\u0131m kullanan di\u011fer insanlarla a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k ve \u00f6zg\u00fcr \u015fekilde i\u015fbirli\u011fine gitmeyi hak ediyorsunuz. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeyi hak ediyorsunuz ve \u00f6\u011frencilere bu bilgiyi \u00f6\u011fretmeyi hak ediyorsunuz. Yaz\u0131l\u0131m bozulursa, takdir etti\u011finiz bir programc\u0131y\u0131 kiralay\u0131p onu d\u00fczeltebilmeyi hak ediyorsunuz.<\/p>\n

\u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 hak ediyorsunuz.<\/p>\n

Kaynak: http:\/\/www.gnu.org\/philosophy\/why-free.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan bir bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131 olarak, belli bir \u015firkete ait bir program kullan\u0131yor olabilirsiniz . E\u011fer arkada\u015f\u0131n\u0131z sizden bir kopya isterse, onu reddetmek do\u011fru olmaz. \u0130\u015fbirli\u011fi telif hakk\u0131ndan daha \u00f6nemlidir. Yaz\u0131l\u0131m kullanan di\u011fer insanlarla a\u00e7\u0131k ve \u00f6zg\u00fcr \u015fekilde i\u015fbirli\u011fine gitmeyi hak ediyorsunuz. Yaz\u0131l\u0131m\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeyi ve \u00f6\u011frencilere bu bilgiyi \u00f6\u011fretmeyi hak ediyorsunuz. \u00d6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":9100,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43,453,31],"tags":[255,454,574,402],"class_list":["post-9099","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5-sayi","category-bilisim","category-teknoloji","tag-bilgisayar","tag-bilisim","tag-linux","tag-yazilim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t