{"id":9138,"date":"2004-07-01T01:50:48","date_gmt":"2004-06-30T22:50:48","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9138"},"modified":"2017-05-16T22:13:54","modified_gmt":"2017-05-16T19:13:54","slug":"dogu-toplumlari-ve-utopya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2004\/07\/01\/dogu-toplumlari-ve-utopya","title":{"rendered":"Do\u011fu toplumlar\u0131 ve \u00fctopya"},"content":{"rendered":"

Bug\u00fcn Bat\u0131l\u0131lara ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fctopya kitaplar\u0131 asl\u0131nda tamamen klasik uygarl\u0131klar\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar, yani onlar Do\u011fuludur. Do\u011fu\u2019nun \u00fctopyas\u0131, yani klasik kapitalizm \u00f6ncesi ticarete ve tarih ve tar\u0131m temeli \u00fczerinde \u00fcretime dayanan toplamlar\u0131n \u00fctopyalar\u0131, ilham\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015fin Kent\u2019inde bulur.<\/em><\/p>\n

Do\u011fu Toplumlar\u0131 ve \u00dctopya ili\u015fkisini anlamak i\u00e7in \u00f6nce \u201cDo\u011fu Toplumu\u201d ve \u201c\u00dctopya\u201d kavramlar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmek gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kavramlar, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine, tarihin burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131nca geli\u015ftirilmi\u015f metafizik bir kavran\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olan zaman ve mekan kavramlar\u0131na dayan\u0131rlar.<\/p>\n

Do\u011fu nedir?
\n<\/em><\/strong>Do\u011fu nedir? Co\u011frafi olarak g\u00fcne\u015fin do\u011fdu\u011fu y\u00f6n demektir. Bir\u00e7ok dilde do\u011fu zaten g\u00fcne\u015fin do\u011fdu\u011fu \u00fclke ya da taraf anlam\u0131na gelen s\u00f6zc\u00fcklerle kar\u015f\u0131lan\u0131r. Bizzat Anadolu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de b\u00f6yledir. Eski \u00e7a\u011f\u0131n Grekleri i\u00e7in g\u00fcne\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck Asya yar\u0131madas\u0131ndan do\u011fdu\u011fu i\u00e7in, buna G\u00fcne\u015fin Do\u011fdu\u011fu Yer anlam\u0131nda Anadolu diyorlard\u0131.<\/p>\n

Ama d\u00fcnya yuvarlakt\u0131r. Bu demektir ki, d\u00fcnyan\u0131n her yeri do\u011fudur. Amerika\u2019n\u0131n Uzak Bat\u0131\u2019s\u0131 da Uzak Do\u011fu\u2019daki Japonya\u2019ya g\u00f6re Uzak Do\u011fu\u2019dur. Demek ki do\u011fu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, ancak bulunulan yere g\u00f6re bir anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu da bir y\u00f6n olarak de\u011fil ama bir yer olarak Do\u011fu\u2019nun ancak belli bir koordinat sistemine g\u00f6re var olabilece\u011fini g\u00f6sterir.<\/p>\n

Bug\u00fcn dilimize yerle\u015fmi\u015f Do\u011fu ve Do\u011fu Toplumu kavramlar\u0131, \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, Avrupa\u2019da do\u011fup geli\u015fen kapitalist burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir kavram\u0131d\u0131r. Do\u011fu, Orta Do\u011fu, Uzak Do\u011fu, Bat\u0131, Orta Bat\u0131, Uzak Bat\u0131 gibi co\u011frafi adland\u0131rmalar\u0131n hepsi, \u00f6z\u00fcnde Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n koordinat sisteminin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan kullan\u0131lan birer mekan adland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r ve co\u011frafi bir\u00a0 kavram olarak bile n\u00f6tral adland\u0131rmalar de\u011fil, tarihin ve co\u011frafyan\u0131n Avrupa merkezli bir kavran\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7erirler. Do\u011fu kavram\u0131, co\u011frafi bir kavram olarak bile masum, tarafs\u0131z bir kavram de\u011fildir.<\/p>\n

Ama Do\u011fu, sadece co\u011frafi bir kavram de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyolojik ve tarihsel bir kavramd\u0131r. B\u00fct\u00fcn kapitalizm \u00f6ncesi uygarl\u0131klar, \u00c7in, Hint, Pers, Do\u011fu Akdeniz uygarl\u0131klar\u0131n\u0131n hepsi, kapitalizmin do\u011fdu\u011fu Bat\u0131 Avrupa\u2019ya g\u00f6re Do\u011fu\u2019da oldu\u011fu i\u00e7in, Do\u011fu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ayn\u0131 zamanda, bu uygarl\u0131klar\u0131n tarihinden gelen, bu uygarl\u0131klara ili\u015fkin anlam\u0131nda da kullan\u0131l\u0131r. Bu uygarl\u0131k alanlar\u0131, tam da prekapitalist uygarl\u0131k alanlar\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in daha sonra kapitalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda geri kal\u0131p s\u00f6m\u00fcrgele\u015fti\u011finden, Do\u011fu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir anlama da sahiptir. Daha sonra kurtulu\u015f sava\u015flar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015finin bir yans\u0131mas\u0131 olarak, buralarda ya\u015fayan halklar\u0131n dilinde Do\u011fu, bu sefer, var olan durumda pek \u00f6v\u00fcn\u00fclecek bir yan olmad\u0131\u011f\u0131ndan, eski uygarl\u0131k be\u015fi\u011fi ge\u00e7mi\u015fe bir g\u00f6nderme i\u00e7erir ve olumlu bir anlam y\u00fck\u00fcyle kullan\u0131l\u0131r olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu de\u011fer y\u00fckl\u00fc anlamlardan soyutlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Do\u011fu, prekapitalist uygarl\u0131klar\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerler anlam\u0131na gelir. Ne var ki, bunun yerine Do\u011fu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kullan\u0131lmas\u0131, s\u0131k s\u0131k anlam kaymalar\u0131na ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara yer a\u00e7ar. Co\u011frafi Do\u011fu kavram\u0131, bu sosyolojik Do\u011fu kavram\u0131n\u0131n yerini al\u0131r. En tipik \u00f6rnek Japonya\u2019d\u0131r. Japonya, co\u011frafi olarak Do\u011fu\u2019nun do\u011fusundad\u0131r, ama sosyolojik ve tarihsel olarak bir \u201cDo\u011fu Toplumu\u201d de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Japonya, t\u0131pk\u0131 Britanya Adalar\u0131 gibi uygarl\u0131\u011fa \u00e7ok ge\u00e7 girmi\u015f, Do\u011fulu olma f\u0131rsat\u0131 bulamam\u0131\u015f ve tam da bu sayede Do\u011fulu olamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Bat\u0131l\u0131 olmu\u015f bir \u00fclkedir. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Japonya\u2019n\u0131n \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131na kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 askeri zaferi, Do\u011fu\u2019nun Bat\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 bir zaferi olarak selamlayan Lenin gibi Marksistler bile, ezilenlere sempatilerini belirtmek i\u00e7in bu co\u011frafi ve sosyolojik anlamlar aras\u0131nda kayma yapt\u0131klar\u0131n\u0131 fark etmezler. Japonya\u2019n\u0131n Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 zaferi, Do\u011fu\u2019nun Bat\u0131\u2019ya de\u011fil; yine Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu\u2019ya kar\u015f\u0131; kapitalizmin Asyal\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir zaferiydi. \u00c7arl\u0131k Rusya\u2019s\u0131, co\u011frafi olarak daha bat\u0131da olmas\u0131na ra\u011fmen; sosyolojik olarak, Japonya\u2019ya g\u00f6re \u00e7ok daha Do\u011fulu ve Asyatik bir \u00fclkeydi. Ve de tam bu nedenle yenilmi\u015fti Japonya kar\u015f\u0131s\u0131nda.<\/p>\n

Fas ve Cezayir, bug\u00fcn Bat\u0131l\u0131 denen bir\u00e7ok \u00fclkeden \u00e7ok daha bat\u0131dad\u0131rlar co\u011frafi olarak, ama onlar tarihsel ve sosyolojik olarak, ta Fenikeliler\u2019den beri, prekapitalist uygarl\u0131klar \u00e7emberine girdiklerinden do\u011fuludurlar.<\/p>\n

O halde, Do\u011fu demek, sosyolojik olarak, prekapitalist uygarl\u0131k demektir.<\/p>\n

\u00dctopya kavram\u0131 \u00fczerine
\n<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"
\u00dctopya’n\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 Thomas More<\/figcaption><\/figure>\n

O halde soruyu \u015f\u00f6yle koymak gerekir: Prekapitalist Uygarl\u0131klarda \u00dctopya var m\u0131yd\u0131?<\/p>\n

Ama bu soruda a\u00e7\u0131klanmay\u0131 bekleyen bir de \u00dctopya kavram\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00dctopya kavram\u0131n\u0131n kendisi de bizzat tarihin \u00e7ok \u00f6zel bir d\u00f6nemine ili\u015fkin bir tarih ve zaman kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tan bir kavram olarak do\u011fmu\u015ftur ve bizzat kendi burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve toplumsal m\u00fccadelelerin gidi\u015fi i\u00e7inde de\u011fi\u015fmi\u015ftir ve de\u011fi\u015fmektedir.<\/p>\n

\u00dctopya kavram\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde genellikle, ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmeyen, ayaklar\u0131 yere basmayan, ger\u00e7eklikle ba\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015f anlamlar\u0131nda, siyasi veya toplumsal programlar\u0131 ve projeleri tan\u0131mlarken kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu kullan\u0131mda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7ek\u00e7inin z\u0131tt\u0131 gibi olumsuz bir anlam\u0131 vard\u0131r. Realpolitikerlerin dilinde devrimci ve k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklere dayanan bir m\u00fccadeleyi a\u015fa\u011f\u0131laman\u0131n bir arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ama \u00dctopya ayn\u0131 zamanda, bir program, kendisi i\u00e7in m\u00fccadele edilmesi gereken ve edildi\u011finde ula\u015f\u0131labilecek bir hayal anlam\u0131nda da kullan\u0131l\u0131r olmu\u015ftur son y\u0131llarda. Bu anlamda, kendisine ula\u015f\u0131lamasa bile u\u011fruna m\u00fccadele edilmeye de\u011fer, yol g\u00f6sterici bir hedef anlam\u0131na sahiptir. Bu anlamda, umutsuz \u201cZeitgeist\u201d\u0131n bir d\u0131\u015fa vurumudur.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131 ar\u0131dan ay\u0131ran, yapaca\u011f\u0131 \u015feyi \u00f6nceden kafas\u0131nda tasarlamas\u0131 oldu\u011fundan, insan olman\u0131n ve eylemin olmazsa olmaz ko\u015fulu olarak, yap\u0131lacak bir \u015feyin hayalini kurmak, onu kafada canland\u0131rmak anlam\u0131nda da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Burada vurgu ger\u00e7ekli\u011fi de\u011fi\u015ftirmeye y\u00f6neliktir, ger\u00e7eklikle ba\u011f\u0131n kayb\u0131, ya da onun de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fi gibi bir ima yoktur (1).<\/p>\n

\u00dctopyan\u0131n bu anlamda kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, son y\u0131llarda, solun ve sosyalistlerin bir \u00fctopyas\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131ndan, bir \u00dctopyaya ihtiyac\u0131 oldu\u011fundan s\u00f6z edildi\u011finde, onlar\u0131n bir program\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ama \u00dctopya, tam bu anlam\u0131yla da, son y\u0131llarda, \u00f6zellikle post-modern d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler aras\u0131nda olumsuz bir anlam kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kullan\u0131mda \u00fctopyalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015femezliklerinden s\u00f6z edilmemektedir art\u0131k. Hay\u0131r onlar ger\u00e7ekle\u015febilirler, ama ger\u00e7ekle\u015ftikleri takdirde, toplumu ve insanlar\u0131 bir cendereye sokarak, b\u00fcy\u00fck ac\u0131lara ve haks\u0131zl\u0131klara neden olurlar denmektedir. \u201cB\u00fcy\u00fck anlat\u0131lar\u0131n sonu\u201d deyi\u015fi, bu t\u00fcr bir \u00fctopya, hayal ya da toplum tasavvuru kavran\u0131\u015f\u0131na dayanmaktad\u0131r. Burada, art\u0131k toplumu d\u00fczeltmek i\u00e7in, modeller, programlar, hayaller kurman\u0131n kendisi kategorik olarak yanl\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Elbette bunlar felsefi bir elbise giymi\u015f y\u00fczeysel ve ideolojik a\u00e7\u0131klamalard\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi ve di\u011fer devletlerdeki rejimlerin a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 toplumsal ve tarihsel ko\u015fullarda de\u011fil, fikirlerde ve hayallerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden; ciddi tarihsel ve sosyolojik analizler yerine; kestirmeden d\u00fc\u015f\u00fcncelerin varl\u0131\u011f\u0131 belirledi\u011fi t\u00fcr\u00fcnden bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131yla s\u00f6zde bir a\u00e7\u0131klama sunmay\u0131 ifade eder.<\/p>\n

\u00dctopya ve farkl\u0131 bir gelecek tasavvuru
\n<\/strong><\/em><\/p>\n

\"\"
Thomas More’un \u00dctopya’s\u0131n\u0131 tasvir eden \u00e7izim<\/figcaption><\/figure>\n

Ne var ki, bu \u00fctopya ister kategorik olarak reddedilsin, isterse insani ve politik eylemin ayr\u0131lmaz ko\u015fulu olarak ele al\u0131ns\u0131n, daima gizli bir varsay\u0131m olarak gelecekle ili\u015fkilidir. \u00dctopya ile gelecek aras\u0131nda zorunlu ve ayr\u0131lmaz bir ba\u011f varm\u0131\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Ama \u00dctopyan\u0131n \u015fimdiye veya ge\u00e7mi\u015fe de\u011fil, gelece\u011fe ait oldu\u011fu gizli varsay\u0131m\u0131, daha genel bir gizli varsay\u0131ma dayan\u0131r. Bir gelecek oldu\u011fu ve bu gelece\u011fin bug\u00fcnk\u00fcnden daha farkl\u0131 oldu\u011fu ve olaca\u011f\u0131.<\/p>\n

Ama bu iki kabul de olduk\u00e7a yenidir. Bir gelecek d\u00fc\u015f\u00fcncesi, b\u00fct\u00fcn toplumlarda her zaman olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Bat\u0131 Orta\u00e7a\u011f\u0131\u2019nda insanlar, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zaman\u0131n sonunda<\/strong> ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar ve s\u00fcrekli k\u0131yamet bekliyorlard\u0131. B\u00f6yle bir zaman tasavvurunun oldu\u011fu bir d\u00f6nemde \u00fctopyalar var olsa bile, bunlar ile gelecek aras\u0131nda zorunlu bir ba\u011f olmas\u0131 bir yana bunlar birlikte bile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.<\/p>\n

Ama gelece\u011fin \u015fimdiden ve ge\u00e7mi\u015ften farkl\u0131 oldu\u011fu ve olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi de son derece yenidir. Bu do\u011frusal, ge\u00e7mi\u015ften gelip gelece\u011fe giden zaman tasavvuru, kapitalizm ve ayd\u0131nlanmayla birlikte geli\u015fip zihinlerde egemenli\u011fini kurmu\u015ftur. Ondan \u00f6nceleri, zaman do\u011frusal de\u011fil, dairesel; de\u011fi\u015fen de\u011fil, tekrarlayan; akan de\u011fil, d\u00f6nen bir zamand\u0131.<\/p>\n

\u0130nsanlar do\u011fup, b\u00fcy\u00fcyor \u00f6l\u00fcyorlard\u0131; do\u011fada hep ayn\u0131 mevsimler tekrarlan\u0131yordu. \u0130nsanlar gibi medeniyetler ve devletler de kuruluyor, geli\u015fiyor, olgunlu\u011fa eriyor, \u00e7\u00fcr\u00fcyor ve y\u0131k\u0131l\u0131yorlard\u0131. Has\u0131l\u0131 devran d\u00f6n\u00fcyordu. Dolay\u0131s\u0131yla gelece\u011fin ge\u00e7mi\u015fteki geleceklerden daha farkl\u0131 bir gelecek olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir tasavvur da bulunmuyordu.<\/p>\n

Gelece\u011fin farkl\u0131 olaca\u011f\u0131 tasavvuru b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kapitalist geni\u015f yeniden \u00fcretim yordam\u0131na, do\u011frusal ve de\u011fi\u015fken bir zaman tasavvuruna ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla t\u0131pk\u0131 Do\u011fu kavram\u0131 gibi \u00dctopya kavram\u0131n\u0131n kendisi de, en az\u0131ndan bug\u00fcnk\u00fc yayg\u0131n kullan\u0131mlar\u0131nda Burjuva Uygarl\u0131\u011f\u0131\u2019na ait kavramlard\u0131r. Her ikisi de burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. O halde, do\u011fu toplumlar\u0131 ve \u00fctopya ili\u015fkisini, bu kavramlar\u0131n tarihsel ve burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131, o uygarl\u0131\u011f\u0131n ideolojik egemenli\u011finin arac\u0131 olmalar\u0131 niteliklerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne olmadan, bir sorun, bir konu olarak ortaya ko\u015fman\u0131n kendisi bizzat, burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ideolojisinin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n bir arac\u0131d\u0131r. \u0130sterseniz, b\u00f6yle bir kavray\u0131\u015f i\u00e7inde Do\u011fu\u2019yu savunun, savundu\u011funuz sadece i\u00e7i d\u0131\u015f\u0131na \u00e7evrilmi\u015f bi\u00e7imiyle burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131 ve onun ideolojisi olmaktan \u00f6teye gitmez.<\/p>\n

Klasik \u00fctopyalar\u0131n niteli\u011fi
\n<\/strong><\/em>Bat\u0131\u2019ya ve burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flanan \u00fctopya d\u00fc\u015f\u00fcncesi (2), ki bu derginin sorusunda bile g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ama bug\u00fcn en klasik \u00fctopyalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne getirdi\u011fimizde, onlar\u0131n aksine kapitalizme de\u011fil, belki onun \u015fafa\u011f\u0131na has olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

\u00dctopyalar burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fafa\u011f\u0131nda do\u011farlar: Campanella\u2019n\u0131n Civitas Solis<\/em>\u2019i (G\u00fcne\u015f \u00dclkesi) 1602 tarihini ta\u015f\u0131r. Thomas Morus\u2019un (1478- 1535) \u00dctopya<\/em>\u2019s\u0131 neredeyse bundan y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce, 1516\u2019da yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bacon\u2019un Yeni Atlantis<\/em>\u2019i 1624 tarihlidir. Dikkat edilirse, en yeni tarihli olan Bacon\u2019unki bile, hen\u00fcz ticari kapitalizm d\u00f6neminin, burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hen\u00fcz prekapitalist uygarl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda kesin bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Bu \u015fu demektir; onlar asl\u0131nda Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00fcr\u00fcnleri, yani kapitalizmin \u00fcr\u00fcnleri say\u0131lmazlar. Uzak d\u0131\u015f ticaret ile bir ilgileri vard\u0131r ama bu d\u0131\u015f ticaretin modern kapitalizme bir s\u0131\u00e7rama yap\u0131p yapmayaca\u011f\u0131 hen\u00fcz belirsizdir. Bu anlamda, klasik \u00fctopyalar asl\u0131nda hen\u00fcz Bat\u0131l\u0131 de\u011fildirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz ortada tam bir Bat\u0131 yoktur.<\/p>\n

Bu onlar\u0131n zaman ili\u015fkisinde de g\u00f6r\u00fclebilir. Hen\u00fcz ilerleyen bir zaman ve tarih kavram\u0131 pek yoktur bunlarda. Bu bak\u0131mdan \u00dctopya, do\u011fu\u015funda bug\u00fcnk\u00fc gibi gelece\u011fe g\u00f6bek ba\u011f\u0131yla ba\u011fl\u0131 de\u011fildi. Bu nedenle o \u00fctopyalar temporal de\u011fil lokal bir g\u00f6nderme i\u00e7erirler. Hepsi bilinmeyen denizlerde bir adadad\u0131r. Bu onlar\u0131n uzak d\u0131\u015f ticaret ile ili\u015fkisini g\u00f6sterdi\u011fi gibi, ayn\u0131 zamanda hen\u00fcz burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131 ile olu\u015facak zaman ve mekan kavray\u0131\u015flar\u0131na uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6sterir. Kapitalizmin geli\u015fmesinden sonra, o okyanuslar\u0131n bilinmeyen adalar\u0131 kalmam\u0131\u015f ve onlar, bir \u00fctopyaya ilham vermek bir yana, giderek s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmeye ba\u011fl\u0131 olarak a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir anlam kazanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu nedenle hen\u00fcz Do\u011fu\u2019nun dolay\u0131s\u0131yla Bat\u0131\u2019n\u0131n da olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme aittirler. Ayn\u0131 zamanda gelece\u011fe de\u011fil, ya\u015fanan d\u00f6neme ili\u015fkindirler, gelecek g\u00f6ndermeleri yoktur.<\/p>\n

O halde, \u00fctopyalar asl\u0131nda Do\u011fu\u2019nun \u00fcr\u00fcnleridirler; ama bu Do\u011fu\u2019nun \u00fcr\u00fcnleri olanlar, asl\u0131nda bug\u00fcn Bat\u0131\u2019n\u0131n oldu\u011fu kabul edilenlerdir. Bunlar\u0131n i\u00e7inde belki sadece Yeni Atlantis<\/em>, Bat\u0131\u2019n\u0131n, burjuva uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha a\u00e7\u0131k bir damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Gerisi, tamamen Do\u011fu\u2019nun \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Do\u011fu\u2019nun \u00fctopya gelene\u011finin devam\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Do\u011fu\u2019nun \u00fctopyas\u0131
\n<\/em><\/strong>Peki Do\u011fu\u2019nun \u00fctopyas\u0131 nedir?<\/p>\n

\"\"
G\u00fcne\u015f \u00dclkesi’nin yazar\u0131 Campanella<\/figcaption><\/figure>\n

Do\u011fu\u2019nun d\u00f6nen zaman kavray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, gelece\u011fe ili\u015fkin bir \u00fctopya yoktur. Hele gelece\u011fin ge\u00e7mi\u015ften daha iyi olaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir inan\u00e7 ve kabul de pek yoktur. O halde, \u00fctopyan\u0131n kayna\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015ftedir.<\/p>\n

Ama bu ge\u00e7mi\u015f, uygarl\u0131\u011f\u0131n s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7inde par\u00e7alanm\u0131\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcyen medeniyeti olamaz. Kom\u00fcn\u2019\u00fcn \u201cCahiliye\u201d denen s\u0131n\u0131fs\u0131z toplumu da olamaz. O zaman, s\u0131n\u0131fs\u0131z toplumdan s\u0131n\u0131fl\u0131 topluma ge\u00e7ilen Kent, (Cite, Medine), K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131\u2019n\u0131n deyi\u015fiyle \u201cBarbar (s\u0131n\u0131fs\u0131z toplum, Kom\u00fcn) kurdunun, medeniyet kelebe\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc koza\u201d olan Kent olabilir \u00fctopyalara ilham verebilecek ge\u00e7mi\u015f. Orada hen\u00fcz s\u0131n\u0131fs\u0131z toplumun erdemleri ya\u015famaktad\u0131r, ama ayn\u0131 zamanda uygarl\u0131\u011f\u0131n zenginli\u011fine de ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu nedenle, asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn \u00fctopyalar genellikle bir Kent\u2019den \u00f6tesini hayal edemez, Kral olsa so\u011fan\u0131n c\u00fcc\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015fka \u015feyi yemeyi ak\u0131l edemeyen \u00e7oban gibi.<\/p>\n

Platon\u2019un Devlet<\/em>\u2019i, bir Kent\u2019i anlat\u0131r. Ona ilham verem Isparta kentidir. Farabi\u2019nin Medinet\u00fc\u2019l Fad\u0131la<\/em>\u2019s\u0131 (Erdemli \u015eehir) da bir Kenti anlat\u0131r. Campanella\u2019n\u0131n G\u00fcne\u015f \u00dclkesi<\/em> de asl\u0131nda bir Kent\u2019i anlat\u0131r. Morus\u2019un \u00dctopya<\/em>\u2019s\u0131 da, bir ada s\u00f6z konusu olmakla birlikte, toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme olarak bir Kent\u2019in \u00f6rg\u00fctlenmesine sahiptir.<\/p>\n

O halde, b\u00fct\u00fcn bu \u00fctopyalar, bug\u00fcn Do\u011fu denen kapitalizm \u00f6ncesi uygarl\u0131klar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcrler. Gelece\u011fin toplumunu de\u011fil ideal toplumu anlat\u0131r ve bu toplum, hen\u00fcz uygarla\u015fmam\u0131\u015f, uygarl\u0131\u011f\u0131n e\u015fi\u011findeki Kent\u2019ten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

Klasik uygarl\u0131klarda, bir de dinlerin i\u00e7ine s\u0131zm\u0131\u015f bir \u00fctopya daha vard\u0131r. O da, gelece\u011fe de\u011fil, ge\u00e7mi\u015fe aittir: s\u0131n\u0131fs\u0131z toplum, tarih \u00f6ncesi, yani Cennet.<\/p>\n

O halde, toparlarsak, bug\u00fcn Bat\u0131l\u0131lar\u2019a ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fctopya kitaplar\u0131 asl\u0131nda tamamen klasik uygarl\u0131klar\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar, yani onlar Do\u011fulu\u2019dur.<\/p>\n

Do\u011fu\u2019nun \u00fctopyas\u0131, yani klasik kapitalizm \u00f6ncesi ticarete ve tarih ve tar\u0131m temeli \u00fczerinde \u00fcretime dayanan toplamlar\u0131n \u00fctopyalar\u0131, ilham\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015fin Kent\u2019inde bulur.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR
\n<\/strong>1) Bu anlamda hayal kurman\u0131n savunusunun en klasik ve g\u00fczel \u00f6rneklerinden, v\u00fclger Marksizm savunucu ve ele\u015ftiricilerini \u015fa\u015f\u0131rtacak biri, Lenin\u2019in Ne Yapmal\u0131\u2019daki \u015fu sat\u0131rlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir:<\/p>\n

\u201c\u0130\u015fte biz bunun r\u00fcyas\u0131n\u0131 g\u00f6rmeliyiz! \u2018R\u00fcya g\u00f6rmeliyiz!\u2019 Bu s\u00f6zc\u00fckleri yaz\u0131yorum, ve birdenbire bir korkudur beni al\u0131yor. Kendimi \u2018Birlik (sayfa: 207) Konferans\u0131\u2019n\u0131n bir oturumunda g\u00f6r\u00fcyorum ve kar\u015f\u0131mda Rabo\u00e7eye Dyelo\u2019nun edit\u00f6rleri ve yazarlar\u0131 oturuyorlar. Martinov yolda\u015f aya\u011fa kalk\u0131yor, ve bana d\u00f6nerek sert\u00e7e \u015f\u00f6yle diyor: \u2018\u0130zninizle \u015funu soray\u0131m, \u00f6zerk bir yaz\u0131 kurulunun, daha \u00f6nce parti komitesinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almadan r\u00fcya g\u00f6rmeye hakk\u0131 var m\u0131d\u0131r?\u2019 Onun ard\u0131ndan Kri\u00e7evski yolda\u015f dikiliyor (Plehanov yolda\u015f\u0131 \u00e7oktan beri derinle\u015ftirmi\u015f olan Martinov yolda\u015f\u0131, felsefi bak\u0131mdan daha da derinle\u015ftirerek) daha da sert bir tonla: \u2018Daha ileri gidece\u011fim, diyor, size soruyorum: bir marksistin, Marx\u2019a g\u00f6re insanl\u0131\u011f\u0131n kendisine her zaman \u00e7\u00f6zebilece\u011fi g\u00f6revler y\u00fckledi\u011fini ve takti\u011fin partiyle birlikte b\u00fcy\u00fcyen parti g\u00f6revlerinin b\u00fcy\u00fcmesinin bir s\u00fcreci oldu\u011funu bile bile, r\u00fcya g\u00f6rmeye hakk\u0131 var m\u0131d\u0131r?\u2019 Bu korkun\u00e7 sorular\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile beni titretiyor, ve bir tek \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum: nereye saklanaca\u011f\u0131m\u0131. Pissarev\u2019in arkas\u0131nda siper alsam nas\u0131l olur?<\/p>\n

\u201cR\u00fcya ile ger\u00e7eklik aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131k konusunda Pissarev \u015f\u00f6yle yazar: \u2018Ayr\u0131l\u0131k vard\u0131r, ayr\u0131l\u0131k vard\u0131r. Benim r\u00fcyam, olaylar\u0131n do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ebilir, ya da olaylar\u0131n do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n hi\u00e7bir zaman gitmeyece\u011fi bir do\u011frultuya sapabilir. Birinci halde, r\u00fcyadan hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck gelmez; \u00e7al\u0131\u015fan insan\u0131n enerjisini destekler, g\u00fc\u00e7lendirir bile. … B\u00f6yle r\u00fcyalarda \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00e7arp\u0131tacak ya da felce u\u011fratacak hi\u00e7bir \u015fey yoktur. Tam tersine, e\u011fer insan b\u00f6yle r\u00fcya g\u00f6rme yetene\u011finden tamamen yoksun olsayd\u0131, ara s\u0131ra zihni ilerilere atlayarak ellerinin hen\u00fcz bi\u00e7im vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn tam ve eksiksiz tablosunu g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde canland\u0131ramasayd\u0131, o zaman insani, sanat, bilim ve pratik \u00e7aba alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck ve zahmetli i\u015flere giri\u015fmeye ve tamamlamaya hangi itici g\u00fcc\u00fcn s\u00fcr\u00fckleyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemem bile. … E\u011fer r\u00fcya g\u00f6ren kimse, r\u00fcyas\u0131na ciddi olarak inan\u0131rsa, ya\u015fam\u0131 dikkatle g\u00f6zler, g\u00f6zlemlerini g\u00f6kte kurdu\u011fu \u015fatolarla k\u0131yaslarsa (sayfa: 208) ve e\u011fer, genel olarak s\u00f6ylemek gerekirse, r\u00fcyas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in bilin\u00e7li olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa, r\u00fcya ile ger\u00e7ek aras\u0131ndaki ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n hi\u00e7 bir zarar\u0131 olmaz. R\u00fcyalarla ya\u015fam aras\u0131nda bir ba\u011f varsa, her \u015fey yolundad\u0131r.\u2019[78]<\/p>\n

\u201cNe yaz\u0131k ki, bizim hareketimiz i\u00e7inde, bu t\u00fcrden r\u00fcya g\u00f6rme \u00e7ok azd\u0131r. Ve bundan en \u00e7ok sorumlu olan kimseler, akl\u0131 ba\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle, \u2018somuta\u2019 \u2018yak\u0131nl\u0131klar\u0131yla\u2019 \u00f6\u011f\u00fcnenler, legal ele\u015ftiricili\u011fin ve illegal \u2018kuyruk\u00e7ulu\u011fun\u2019 temsilcileridirler.\u201d (Lenin, Ne Yapmal\u0131)<\/p>\n

2) Ki bu derginin sorunu haz\u0131rlay\u0131\u015f\u0131nda bile g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Do\u011fu Toplumu ve \u00dctopya ili\u015fkisini ara\u015ft\u0131rmak, gizli olarak \u00dctopya\u2019n\u0131n Bat\u0131\u2019ya has bir konu oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131na dayan\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bug\u00fcn Bat\u0131l\u0131lara ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fctopya kitaplar\u0131 asl\u0131nda tamamen klasik uygarl\u0131klar\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar, yani onlar Do\u011fuludur. Do\u011fu\u2019nun \u00fctopyas\u0131, yani klasik kapitalizm \u00f6ncesi ticarete ve tarih ve tar\u0131m temeli \u00fczerinde \u00fcretime dayanan toplamlar\u0131n \u00fctopyalar\u0131, ilham\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015fin Kent\u2019inde bulur. Do\u011fu Toplumlar\u0131 ve \u00dctopya ili\u015fkisini anlamak i\u00e7in \u00f6nce \u201cDo\u011fu Toplumu\u201d ve \u201c\u00dctopya\u201d kavramlar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmek gerekmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kavramlar, […]<\/p>\n","protected":false},"author":48,"featured_media":9139,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43,221,218,222],"tags":[594,584,593,583],"class_list":["post-9138","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5-sayi","category-felsefe","category-sosyoloji","category-tarih","tag-campanella","tag-dogu","tag-thomas-more","tag-utopya"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9138","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/48"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9138"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9138\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9138"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9138"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}