{"id":9168,"date":"2004-07-01T02:05:23","date_gmt":"2004-06-30T23:05:23","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9168"},"modified":"2017-05-16T23:07:02","modified_gmt":"2017-05-16T20:07:02","slug":"yazida-one-cikartilan-unsurlarin-konu-edilen-arastirmayla-ilgisi-yok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2004\/07\/01\/yazida-one-cikartilan-unsurlarin-konu-edilen-arastirmayla-ilgisi-yok","title":{"rendered":"\u201cYaz\u0131da \u00f6ne \u00e7\u0131kart\u0131lan unsurlar\u0131n, konu edilen ara\u015ft\u0131rmayla ilgisi yok\u201d"},"content":{"rendered":"<p><em>\u201cDo\u011fada Haremlik Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131mlanan yaz\u0131n\u0131n, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, tan\u0131t\u0131m paragraf\u0131 ve ana metinde yer verilen, insan topluluklar\u0131nda g\u00f6zlenen, erkek ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n farkl\u0131 oyunlar\u0131 se\u00e7meleri, kad\u0131n ve erkeklerin farkl\u0131 ortamlarda toplan\u0131p yapt\u0131klar\u0131 sohbet ya da aktiviteler gibi olgularla, yaz\u0131n\u0131n ana konusunu olu\u015fturan Dr. Kathleen Ruckstuhl ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n niceli\u011fi ve niteli\u011fi aras\u0131nda bir ko\u015futluk bulunmuyor.<\/em><\/p>\n<p>Say\u0131n Zeynep Tozar taraf\u0131ndan derlenen ve <em>T\u00dcB\u0130TAK Bilim ve Teknik<\/em> dergisinde \u201cDo\u011fada Haremlik Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131mlanan yaz\u0131n\u0131n ana metninde ele al\u0131nan konu ile yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, tan\u0131t\u0131m paragraf\u0131 ve ana metindeki kimi c\u00fcmlelerde vurgulanan olgular\u0131n bir ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131 kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin insan topluluklar\u0131nda g\u00f6zlenen, erkek ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n farkl\u0131 oyunlar\u0131 se\u00e7meleri, kad\u0131n ve erkeklerin farkl\u0131 ortamlarda toplan\u0131p yapt\u0131klar\u0131 sohbet ya da aktiviteler veya ataerkil ve teokratik d\u00fczenlerde kad\u0131n\u0131n cariye olarak kullan\u0131m\u0131 ile Dr. Kathleen Ruckstuhl ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n niceli\u011fi ve niteli\u011fi aras\u0131nda bir ko\u015futluk bulunmuyor.<\/p>\n<p><strong><em>Ruckstuhl\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, insan topluluklar\u0131n\u0131 incelemiyor<br \/>\n<\/em><\/strong>Dr. Kathleen Ruckstuhl genelde sosyalle\u015fmenin evrimini ara\u015ft\u0131ran bir bilimci ve bu ama\u00e7la hayvanlar aras\u0131ndaki farkl\u0131 tip grupla\u015fmalar\u0131 inceliyor. \u00c7al\u0131\u015fma objesi toynakl\u0131lar grubuna giren memeliler. \u00dczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 grupla\u015fma t\u00fcr\u00fc ise \u201ccinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fma\u201d ve bunun evrimi ve nedenlerini ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu tip grupla\u015fman\u0131n temel niteli\u011fi, kimi canl\u0131 gruplar\u0131nda g\u00f6zlenen ve \u00e7iftle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 zamanlarda topluluk i\u00e7inde yer alan erkek ve di\u015filerin birbirlerinden ayr\u0131 ya\u015fam s\u00fcrmeleri. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi incelenen olgu insan topluluklar\u0131nda bulunmayan \u00f6zel bir durum.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u015fu ana kadar yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, bu tip grupla\u015fman\u0131n bir\u00e7ok nedeni oldu\u011funu saptam\u0131\u015flar ve bunlar\u0131 5 ayr\u0131 hipotez i\u00e7inde sistemle\u015ftirme \u00e7abas\u0131ndalar. \u00d6rne\u011fin bu etmenlerden biri, erkek ve di\u015filerin beden boyutlar\u0131ndaki farktan dolay\u0131 enerji ve bu nedenle de besin gereksinmelerinin, dolay\u0131s\u0131yla da ya\u015fam ortamlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 olmas\u0131 (Yavrulayan di\u015filerin bol azot, kalsiyum ve sodyum i\u00e7eren besinleri tercih etmeleri). Bir di\u011feri cinsiyete ba\u011fl\u0131 olarak avlanma risklerinin farkl\u0131 olmas\u0131 (Yani avlanma riski daha d\u00fc\u015f\u00fck olan erkeklerin g\u00fcvenli\u011fi daha arka planda b\u0131rak\u0131p \u00f6ncelikle besini bol alanlara gitmeleri, di\u015filerin ise besinden \u00f6nce kendileri ve yavrular\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenli alanlar\u0131 tercih etmeleri). Bir di\u011fer etmen gen\u00e7 erkeklerin ileride yapacaklar\u0131 zorlu e\u015f bulma m\u00fccadelelerine haz\u0131rl\u0131k olarak birbirleriyle s\u0131k s\u0131k bedensel m\u00fccadeleye girmeleri. Ya da ayn\u0131 ortamda ve ayn\u0131 besinlerle beslenmelerine kar\u015f\u0131n baz\u0131 gruplarda erkek ve di\u015filerin farkl\u0131 bedensel aktivite (ya da hareket) kapasitelerinden dolay\u0131 ayr\u0131 gruplar olarak ya\u015famay\u0131 ye\u011flemeleri (\u00d6rne\u011fin bu tip gruplarda cinslerin farkl\u0131 sindirim etkinli\u011fine sahip olmalar\u0131 bir di\u011fer etmen). Kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi burada s\u00f6z\u00fc edilen olgular\u0131n hi\u00e7biri insanlar\u0131n ya\u015fam tarz\u0131na ko\u015futluk g\u00f6stermemektedir.<\/p>\n<p>Fakat t\u00fcm bunlara kar\u015f\u0131n ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, konunun hen\u00fcz \u00e7ok ba\u015flar\u0131nda bulunduklar\u0131n\u0131 ve elde farkl\u0131 hayvan gruplar\u0131 aras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 sa\u011flayacak yeterli verinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyorlar. \u00d6rne\u011fin bu durum\u00a0 Dr. Kathleen Ruckstuhl\u2019un, Say\u0131n Zeynep Tozar\u2019\u0131n\u00a0 \u201cDo\u011fada Haremlik Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 derlemesinde esas al\u0131nan makalesinde \u00f6zellikle vurgulanmakta [Ruckstuhl, K.E. ve Peuhaus, P. (2000) Sexual Segregation in Ungulates: A New Approach. Behaviour, 137, 361-377]. Bu nedenle yazarlar, ilgili yay\u0131nlar\u0131nda, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n (deneysel de\u011fil) kuramsal bir \u00e7al\u0131\u015fma ve cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fmalar \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f daha \u00f6nceki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ele\u015ftirel bir g\u00f6zle yeniden irdeleyip yeni bir hipotez geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir makale oldu\u011funu hat\u0131rlatma ihtiyac\u0131 duymu\u015flar. Ayn\u0131 \u015fekilde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, daha \u00f6nceki hipotezlerde kullan\u0131lan hayvan gruplar\u0131n\u0131n dimorfik yani iki ayr\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte (\u00f6rne\u011fin iri erkek ve ondan daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan di\u015fi) bireyler i\u00e7erdi\u011fini ve bu ilave etmenlerden dolay\u0131 cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fmalar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fckler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, bu tip grupla\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ideal olan dimorfik olmayan, yani (yani erke\u011fi ve di\u015fisi) benzer boyutta bireylerden olu\u015fan hayvan topluklar\u0131na ait elde hi\u00e7 bulgu olmamas\u0131ndan yak\u0131nmaktalar.<\/p>\n<p><strong><em>Bu tip \u00f6zel \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fczerinden, b\u00f6yle a\u00e7\u0131l\u0131mlar yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil<br \/>\n<\/em><\/strong>Say\u0131n Zeynep Tozar\u2019\u0131n \u201cDo\u011fada Haremlik Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131 ger\u00e7ekte Ruckstuhl\u2019un ilgilendi\u011fi konuyu genel hatlar\u0131yla iyi anlatan bir derleme, fakat yaz\u0131n\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda kullan\u0131lan kimi yorumlar\u0131n, ilgili ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n orijinal makaleleri ve konunun \u00f6z\u00fcyle ilgisi bulunmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin Ruckstuhl makalesinin bir yerinde develerle ilgili bir paragrafta \u201charem\u201d ifadesini kendisi de kullanmakta, fakat bunu belli bir grupla\u015fmay\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in yapmakta. \u00c7\u00fcnk\u00fc develerde her tip grupla\u015fma g\u00f6r\u00fclmekte. \u00d6rne\u011fin antilop ve develerde, di\u011fer toynakl\u0131larda g\u00f6r\u00fclenden farkl\u0131 olarak, cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fman\u0131n olduk\u00e7a zay\u0131f oldu\u011fu, buna kar\u015f\u0131l\u0131k, balinalarda bu tip grupla\u015fman\u0131n \u00e7ok daha belirleyici oldu\u011fu g\u00f6zlenmi\u015f. Fakat ayn\u0131 balinalarda cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fmalar yan\u0131nda \u201cya\u015fa ba\u011fl\u0131 grupla\u015fmalar\u0131n\u201d da yayg\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc vurgulan\u0131yor. Benzer \u015fekilde baz\u0131 bizon t\u00fcrlerinde \u00fcremeyen di\u015filerin, yavrulu di\u015fi grubu yerine erkek bizonlarla birlikte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015f. \u0130nsan topluluklar\u0131nda ya\u015fa ba\u011fl\u0131 grupla\u015fmalar\u0131n (biyolojik ve k\u00fclt\u00fcrel etmenlere ba\u011fl\u0131 olarak) cinsiyete dayal\u0131 gurupla\u015fmalardan daha \u00f6nemli bir gurupla\u015fma t\u00fcr\u00fc oldu\u011fu a\u015fik\u00e2r.<\/p>\n<p>Farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyinde olan \u00fclkelerde cinsiyete ba\u011fl\u0131 grupla\u015fma olarak tan\u0131mlanmak istenen olgular\u0131n ne b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterdi\u011fi bilinen bir ger\u00e7ek. Mesela Avustralya\u2019da art\u0131k hastanelerde kad\u0131n ve erkek hastalar ayn\u0131 oda ya da ko\u011fu\u015flarda yat\u0131r\u0131l\u0131rken, bizim \u00fclkemizde bunun \u015fu anda olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmemektedir.<\/p>\n<p>Sonu\u00e7 olarak, Charles Darwin taraf\u0131ndan bilim d\u00fcnyas\u0131na resmi olarak sokulan \u201ccinsiyete ba\u011fl\u0131 sosyobiyolojik olgular\u0131n\u201d \u00e7a\u011fda\u015f bilimsel y\u00f6ntem ve ara\u00e7larla incelenmesinin olduk\u00e7a yeni bir alan oldu\u011fu g\u00f6z ard\u0131 edilmemeli. Buna ba\u011fl\u0131 olarak k\u0131s\u0131tl\u0131 say\u0131da hayvan grubu ile yap\u0131lm\u0131\u015f s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6zlemlere dayanan bu tip \u00f6zel \u00e7al\u0131\u015fmalarla ili\u015fkili olarak, \u201charemlik ve selaml\u0131ktan\u201d do\u011faya ya da do\u011fadan \u201charemlik ve selaml\u0131\u011fa\u201d do\u011fru bir a\u00e7\u0131l\u0131m yapman\u0131n pek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p><strong>KAYNAKLAR<br \/>\n<\/strong>1) Ruckstuhl K. E. ve Kokko H., (2002), Modelling sexual segregation in ungulates: effect of group size, activity budgets and syncrony. Animal\u00a0 Behaviour, 64, 909-914.<br \/>\n2) Ruckstuhl K. E. ve Neuhaus P., (2002), Sexual segregation in ungulates: a comparative test of three hypotheses. Biol Rev Camb Philos Soc., Feb; 77(1):77-96.<br \/>\n3) Darwin, C., (1871), The descent of man, and selection in relation to sex, New York: Appleton.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cDo\u011fada Haremlik Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131mlanan yaz\u0131n\u0131n, ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, tan\u0131t\u0131m paragraf\u0131 ve ana metinde yer verilen, insan topluluklar\u0131nda g\u00f6zlenen, erkek ve k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n farkl\u0131 oyunlar\u0131 se\u00e7meleri, kad\u0131n ve erkeklerin farkl\u0131 ortamlarda toplan\u0131p yapt\u0131klar\u0131 sohbet ya da aktiviteler gibi olgularla, yaz\u0131n\u0131n ana konusunu olu\u015fturan Dr. Kathleen Ruckstuhl ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n niceli\u011fi ve niteli\u011fi aras\u0131nda bir ko\u015futluk bulunmuyor. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":479,"featured_media":9177,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43,21,32],"tags":[197,200,575,406],"class_list":["post-9168","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5-sayi","category-biyoloji","category-evrim","tag-biyoloji","tag-evrim","tag-tubitak","tag-zooloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9168","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/479"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9168"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9168\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}