{"id":9188,"date":"2004-07-01T02:30:42","date_gmt":"2004-06-30T23:30:42","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9188"},"modified":"2017-05-16T23:24:13","modified_gmt":"2017-05-16T20:24:13","slug":"tubitak-bilim-ve-teknik-dergisinde-bir-sosyobiyoloji-ornegi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2004\/07\/01\/tubitak-bilim-ve-teknik-dergisinde-bir-sosyobiyoloji-ornegi","title":{"rendered":"T\u00dcB\u0130TAK Bilim ve Teknik dergisinde bir sosyobiyoloji \u00f6rne\u011fi:"},"content":{"rendered":"

Haremlik selaml\u0131k ayr\u0131\u015fmas\u0131 biyolojik k\u00f6kenli olabilir mi?<\/strong><\/h1>\n

T\u00dcB\u0130TAK Bilim ve Teknik dergisinde yer alan \u201cDo\u011fada Haremlik-Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131, as\u0131l olarak hayvanlardaki cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fma ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 konu edinen \u00a0makalenin sunum unsurlar\u0131nda ve \u00f6zellikle \u201c\u0130nsanlarda Grupla\u015fma\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, toplumsal ya\u015famda kad\u0131n ve erkeklerin ayr\u0131 gruplar olu\u015fturmay\u0131 ye\u011flemelerinin, biyolojik, biyokimyasal ve genetik nedenlerinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulan\u0131yor. Sorgulanmak bir yana, bu etkenlerin k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7imlenmeden daha bask\u0131n olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yorumlar yap\u0131l\u0131yor.<\/em><\/p>\n

T\u00dcB\u0130TAK Bilim ve Teknik dergisinin May\u0131s 2004 tarihli 438. say\u0131s\u0131nda yer alan, Zeynep Tozar imzal\u0131 \u201cDo\u011fada Haremlik-Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleyi okudu\u011fumuzda, ba\u015fl\u0131k se\u00e7iminden spotuna, resim altlar\u0131na kadar sunumla ilgili \u00f6ncelikli unsurlarda kendini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan cinsiyet\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131n, yaz\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ruhuna i\u015fledi\u011fini g\u00f6rd\u00fck ve isyan ettik.<\/p>\n

Makale as\u0131l olarak, insan d\u0131\u015f\u0131ndaki canl\u0131larda cinsiyete g\u00f6re grupla\u015fmalar\u0131n nedenlerine y\u00f6nelik kimi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n derlenmesiyle olu\u015fturulmu\u015f. Konuyla ilgili olarak de\u011ferlendirme istedi\u011fimiz Say\u0131n Haluk Ertan\u2019\u0131n bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ana kaynaklar\u0131na giderek \u00f6zetledi\u011fi ve g\u00f6sterdi\u011fi gibi, makaleye konu edilen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n, ger\u00e7ekte insanlarda cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fmalarla hi\u00e7bir ili\u015fi\u011fi yok. B\u00f6yleyken, zorlama oldu\u011fu sezilen bir yakla\u015f\u0131mla, yaz\u0131n\u0131n sunum unsurlar\u0131nda ve \u00f6zellikle \u201c\u0130nsanlarda Grupla\u015fma\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, toplumsal ya\u015famda kad\u0131n ve erkeklerin ayr\u0131 gruplar olu\u015fturmay\u0131 ye\u011flemelerinin, biyolojik, biyokimyasal ve genetik nedenlerinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulan\u0131yor. Sorgulanmak bir yana, bu etkenlerin k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7imlenmeden daha bask\u0131n olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yorumlar yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Makalenin cinsiyet\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6rnekleri
\n<\/em><\/strong>Makaleden kimi al\u0131nt\u0131lar, \u201ccinsiyet\u00e7i\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00f6rneklemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygun olacak:<\/p>\n

\u201cOdalar\u0131nda evcilik oynayan k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131, arka bah\u00e7ede birbirini kovalayan erkek \u00e7ocuklar, bankta gevezelik eden anneler, barda bira i\u00e7en erkekler, fotokopi makinesinin arkas\u0131nda dedikodu yapan kad\u0131nlar, toplant\u0131 sonras\u0131nda rakiplerinin performanslar\u0131 hakk\u0131nda tart\u0131\u015fan i\u015fadamlar\u0131\u2026 Bu \u00f6rneklerin hepsi de \u00e7ok a\u015fina oldu\u011fumuz, cinsiyete dayal\u0131 kli\u015feler. \u00c7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmasa da i\u015faret ettikleri bir de ger\u00e7ek var: \u0130nsanlar\u0131n, genellikle kendi cinsiyetlerinden ki\u015filerle grupla\u015f\u0131p bir arada olmay\u0131 ye\u011fledikleri. Yaln\u0131zca insanlar i\u00e7in de\u011fil, \u015fempanzeden kutup ay\u0131lar\u0131na, albatroslardan kedibal\u0131klar\u0131na kadar bir\u00e7ok hayvan t\u00fcr\u00fc i\u00e7in de ge\u00e7erli olan e\u011filimi, uzmanlar \u2018cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fma\u2019 olarak tan\u0131ml\u0131yorlar.\u201d (Bu b\u00f6l\u00fcm, makalenin spotu, yani anaba\u015fl\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda, iri puntolarla verilen k\u0131sm\u0131, s.60. Ba\u015fl\u0131kta ve daha makalenin spotunda, niyet a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya konuyor. Hayvanlardaki \u201ccinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fmalar\u201d \u00fczerinden, insanlar\u0131n toplumsal cinsiyet davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanabilece\u011fi imas\u0131 yap\u0131l\u0131yor.)<\/p>\n

\u201cCinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fmalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, akrabalar\u0131m\u0131zda\u00a0 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hi\u00e7 de fena say\u0131lmay\u0131z.\u201d (\u0130nsanlarda Grupla\u015fma ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm, s.63. Yani insanlar\u0131n cinsiyete dayal\u0131 olarak ayr\u0131\u015fmalar\u0131, ayr\u0131 ayr\u0131 ya\u015fam s\u00fcrmeleri, \u201cfena olmayan\u201d bir \u015fey mi?)<\/p>\n

\u201c\u00c7ocuklar\u0131n daha sert oyunlar oynarken, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 daha az enerjik olduklar\u0131 ortada. Bir ba\u015fka deyi\u015fle k\u0131z ve erkek \u00e7ocuklar\u0131n etkinlik d\u00fczeyleri farkl\u0131 ve bu da onlar\u0131 ayr\u0131 guruplar olu\u015fturmaya y\u00f6neltiyor.\u201d (\u0130nsanlarda Grupla\u015fma ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm, s.63. K\u0131z \u00e7ocuklar\u0131, daha ya\u015famlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda erkek \u00e7ocuklarla oynama hakk\u0131n\u0131, enerji azl\u0131\u011f\u0131ndan kaybediyorlar!)<\/p>\n

\u201cAncak Londra City \u00dcniversitesi\u2019nden Melisa Hines, \u00e7ocuklarda arkada\u015flar\u0131n\u0131 kendi cinsiyetinden se\u00e7me e\u011filiminin alt\u0131nda yatan biyokimyasal nedenler de bulmu\u015f durumda. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131, k\u0131zlarda g\u00f6r\u00fclen \u2018erkek fatma\u2019 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, rahimde normal d\u00fczeyinden daha fazla miktarda erkeklik hormonlar\u0131na maruz kalm\u0131\u015f olmakla ilintili olabilece\u011fini g\u00f6steriyor.\u201d (\u0130nsanlarda Grupla\u015fma ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm, s.63. K\u0131z \u00e7ocuklar\u0131, e\u011fer erkeklerle oyun oynarlarsa, \u201cerkek Fatma\u201d yaftas\u0131ndan daha fazlas\u0131na haz\u0131r olsunlar, hormonlar\u0131nda bir anormallik olabilir!)<\/p>\n

\u201cErkekler neden barlarda \u2018geyik\u2019 yapar? Kad\u0131nlar neden \u2018g\u00fcn\u2019lere gider? G\u00f6r\u00fcn\u00fcr temeli, belki de kendilerini daha iyi anlatabildikleri, kendilerini daha iyi anlayan insanlar, bir ba\u015fka deyi\u015fle kendi dillerini konu\u015fan insanlarla bir arada olmaktan ho\u015flanmak. Peki, bunun da biyolojik bir k\u00f6keni var m\u0131? Kad\u0131nlarla erkekler aras\u0131nda psikolojik bak\u0131mdan b\u00fcy\u00fck farklar oldu\u011funa ili\u015fkin kan\u0131tlar \u00e7ok. Bu farklar\u0131n yeti\u015ftirilme bi\u00e7imi, k\u00fclt\u00fcr vb. kadar, genetik nedenleri de var. \u00dcstelik belki de daha bask\u0131n bi\u00e7imde.\u201d (\u0130nsanlarda Grupla\u015fma ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm, s.63. Makalenin yazar\u0131 Say\u0131n Zeynep Tozar, i\u015fte bu yorumla esas at\u0131\u015f\u0131n\u0131 yap\u0131yor. \u0130nsanlarda kad\u0131n-erkek rol kal\u0131plar\u0131n\u0131n, toplumsal-k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7imlenmenin, yani toplumsal cinsiyetlerin \u00f6tesinde, \u201cdaha bask\u0131n bir bi\u00e7imde\u201d genetik, yani biyolojik nedenleri oldu\u011funu s\u00f6ylemekle, indirgemeci yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.)<\/p>\n

\u201cUtah \u00dcniversitesi\u2019nden konu \u00fczerinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar y\u00fcr\u00fcten Kristen Hawkes, bu t\u00fcr grupla\u015fman\u0131n alt\u0131nda, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde e\u015f se\u00e7me davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor; \u2018Erkekler, kad\u0131nlardan daha fazla gereksinim duyduklar\u0131 kalorileri yiyecek toplamaya yard\u0131m ederek pek\u00e2l\u00e2 sa\u011flayabilirler. Ama avlanarak kad\u0131nlara hava atmak daha \u00e7ok i\u015flerine geliyor. Bu i\u015fte iyi olanlar, daha fazla say\u0131da \u2018e\u015f\u2019e, dolay\u0131s\u0131yla da daha y\u00fcksek stat\u00fcye sahip oluyorlar.\u2019 E\u011fer Hawkes hakl\u0131ysa, cinsiyetler aras\u0131ndaki grupla\u015fmalar, ger\u00e7ekten de k\u00f6kenini \u00e7iftle\u015fme davran\u0131\u015flar\u0131 \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden al\u0131yor olabilir.\u201d \u0130nsanlarda Grupla\u015fma ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm, s.63. Kendisinden al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan Hawkes de, makalenin yazar\u0131 Say\u0131n Zeynep Tozar da, ilkel avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklar\u0131n, hen\u00fcz (tar\u0131msal) \u00fcretim yapmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in besin k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ektiklerini ve bu topluluklar\u0131n ya\u015famak i\u00e7in sadece bitki toplamaya de\u011fil, avlanmaya da zorunlu olduklar\u0131n\u0131 atl\u0131yor ve avlanmay\u0131 \u201ckad\u0131nlara hava atma\u201dya indirgeyiveriyorlar!)<\/p>\n

\u0130ndirgemeci sosyobiyolojik yakla\u015f\u0131m
\n<\/em><\/strong>Makalenin temel yanl\u0131\u015f\u0131, insanlar\u0131n sosyal ya\u015famlar\u0131n\u0131n biyolojik belirlenimlerle a\u00e7\u0131klan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, yani indirgemeci sosyobiyolojik yakla\u015f\u0131m\u0131. Hayvanlar \u00fczerindeki ara\u015ft\u0131rmalardan hareketle, insanlar\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131. Hayvanlardan farkl\u0131 olarak, insan\u0131n \u201cbilinci\u201d, yani \u201ck\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201d, \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131\u201d, \u201ctoplumsal ya\u015fam\u0131\u201d oldu\u011funu, insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n biyolojik nedenlerden \u00e7ok bu \u00f6r\u00fcnt\u00fclerle bi\u00e7imlendi\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmesi\u2026 Hele hele kad\u0131n ve erkek davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, y\u00fczy\u0131llard\u0131r toplumsal-k\u00fclt\u00fcrel olarak bi\u00e7imlendi\u011fini, ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, insanlar\u0131 daha do\u011fumdan itibaren \u201ctoplumsal cinsiyet kal\u0131plar\u0131na\u201d uygun bi\u00e7imde davranmaya y\u00f6neltilerek olu\u015fturuldu\u011funu g\u00f6rmezden, bilmezden gelmesi.<\/p>\n

Makale ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131lan \u201charemlik-selaml\u0131k\u201d terimlerinin, \u0130slami terminolojiye ait olmas\u0131n\u0131 ve makalede ana mesaj olarak insanlar\u0131n haremlik-selaml\u0131k ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n biyolojik k\u00f6kenleri olabilece\u011finin vurgulanmas\u0131n\u0131; AKP H\u00fck\u00fcmeti\u2019ni, yeniden d\u00fczenlenen H\u00fck\u00fcmet-T\u00dcB\u0130TAK ili\u015fkilerini de dikkate ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; bilginin \u0130slamile\u015ftirilmesinin bir \u00f6rne\u011fi gibi g\u00f6rd\u00fck. Bir bilim dergisinde, hele hele devletin resmi bilim kurumunun dergisinde, b\u00f6ylesi bilimd\u0131\u015f\u0131l\u0131klar i\u00e7eren bir makalenin yer almas\u0131n\u0131 do\u011fru bulmad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan, ele\u015ftirel bir yay\u0131n yapma gere\u011fi duyduk. Hem bilimsel bir tepki, hem bir kamuoyu tepkisi vermenin, bu t\u00fcr yaz\u0131lar\u0131n devam\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kamuoyunda bir duyarl\u0131l\u0131k, bilin\u00e7lenme ve cinsiyet\u00e7ilik kar\u015f\u0131t\u0131 bir reflekse yol a\u00e7mas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu makaleyle ilgili olarak, Say\u0131n Dr. Sibel \u00d6zbudun, Prof. Dr. Haluk Ertan ve Prof. Dr. Mine An\u011f K\u00fc\u00e7\u00fcker\u2019den de\u011ferlendirmelerini istedik, sunuyoruz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bilimin k\u00f6t\u00fc yorumlanmas\u0131na bir \u00f6rnek<\/h1>\n

Prof. Dr. Mine An\u011f K\u00fc\u00e7\u00fcker
\n<\/strong>\u0130stanbul T\u0131p Fak\u00fcltesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal\u0131<\/p>\n

    \n
  1. Zeynep Tozar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan \u201cDo\u011fada Haremlik Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131n\u0131n bir \u201cderleme\u201d oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Sadece ve sadece \u201c2\u201d kaynaktan yararlan\u0131larak haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir derleme \u00f6rne\u011fini herhangi bir ciddi bilimsel dergide g\u00f6rme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z var m\u0131d\u0131r?<\/li>\n
  2. Bilimsel bir dergide bilimsel bir yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan bir ya\u015fam bi\u00e7imine ait belirgin bir olguya i\u015faret etmesi, \u201cdo\u011fada var olan da bak\u0131n budur\u201dun daha g\u00fc\u00e7l\u00fc vurgulanmas\u0131yla toplumsal bilin\u00e7alt\u0131n\u0131 etkilemek amac\u0131n\u0131 m\u0131 g\u00fctmektedir?<\/li>\n
  3. Do\u011fada hayvanlarda g\u00f6zlemlenen olgular\u0131n, ya\u015fam bi\u00e7imlerinin, davran\u0131\u015flar\u0131n; yap\u0131p eden, bilen, bilim ve sanat\u0131 \u00fcreten, tarihsel olan, e\u011fiten ve e\u011fitilen, tav\u0131r koyan, isteyen, \u00e7al\u0131\u015fan olmak gibi varl\u0131k ko\u015fullar\u0131yla hayvandan apayr\u0131 bir canl\u0131 olan insan\u0131, sadece bir biyolojik canl\u0131 olma \u00f6zellikleriyle hayvanla bir tutarak, insan toplumlar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131nda\u00a0 ekonomik-sosyolojik-politik tercihler ve tav\u0131rlar\u0131n belirledi\u011fi ayr\u0131mc\u0131l\u0131klar\u0131 -bunlar\u0131n aras\u0131nda cinsiyeti dayal\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131k da var- do\u011fal, do\u011fan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6stermek (sosyobiyoloji); bilimin onu kullananlar\u0131n elinde do\u011furabilece\u011fi k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lara iyi bir \u00f6rnektir ve di\u011fer \u00f6rnekler gibi bu \u00f6rnek de bize bilim insanlar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu, bu ba\u011flamda da bilim ve siyaset ili\u015fkilerini an\u0131msatmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Haremlik selaml\u0131k ayr\u0131\u015fmas\u0131 biyolojik k\u00f6kenli olabilir mi? T\u00dcB\u0130TAK Bilim ve Teknik dergisinde yer alan \u201cDo\u011fada Haremlik-Selaml\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131, as\u0131l olarak hayvanlardaki cinsiyete dayal\u0131 grupla\u015fma ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 konu edinen \u00a0makalenin sunum unsurlar\u0131nda ve \u00f6zellikle \u201c\u0130nsanlarda Grupla\u015fma\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, toplumsal ya\u015famda kad\u0131n ve erkeklerin ayr\u0131 gruplar olu\u015fturmay\u0131 ye\u011flemelerinin, biyolojik, biyokimyasal ve genetik nedenlerinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulan\u0131yor. Sorgulanmak bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":9191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[43,21],"tags":[379,575],"class_list":["post-9188","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-5-sayi","category-biyoloji","tag-sosyobiyoloji","tag-tubitak"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t