{"id":9324,"date":"2009-12-01T01:13:47","date_gmt":"2009-11-30T23:13:47","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9324"},"modified":"2017-07-18T10:40:58","modified_gmt":"2017-07-18T07:40:58","slug":"depresyon-bir-kusur-mu-bilissel-avantajlar-getiren-zihinsel-bir-adaptasyon-mu-depresyonun-evrimsel-kokeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2009\/12\/01\/depresyon-bir-kusur-mu-bilissel-avantajlar-getiren-zihinsel-bir-adaptasyon-mu-depresyonun-evrimsel-kokeni","title":{"rendered":"Depresyon bir kusur mu, bili\u015fsel avantajlar getiren zihinsel bir adaptasyon mu? Depresyonun evrimsel k\u00f6keni"},"content":{"rendered":"

Paul W. Andrews \/ J. Anderson Thomson\u00a0<\/strong><\/p>\n

Depresyon, ortaya evrimsel bir paradoks \u00e7\u0131kar\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. ABD ve di\u011fer \u00fclkelerde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n y\u00fczde 30 ila 50\u2019sine, ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir evresinde temel depresif bir bozukluktan \u00f6t\u00fcr\u00fc g\u00fcncel psikiyatrik te\u015fhisler kondu\u011funu g\u00f6steriyor. Fakat sa\u011f kalma ve \u00fcremeyi te\u015fvik etmekte hayati \u00f6nemler ta\u015f\u0131yan beynin, evrimin bask\u0131lar\u0131 sonucu bu kadar y\u00fcksek oranda kusurlara kar\u015f\u0131 diren\u00e7li olmas\u0131 gerekirdi. Akli dengesizlikler depresyona oranla daha nadirdir; peki depresyon neden de\u011fil?<\/p>\n

E\u011fer depresyon bir ya\u015flanma sorunu olsayd\u0131, bu paradoks \u00e7\u00f6z\u00fclebilirdi. Beyin dahil t\u00fcm sistem ve organlar\u0131n i\u015fleyi\u015fi ya\u015fla birlikte gerileme e\u011filimi g\u00f6sterir. Fakat depresyonla ilgili bu a\u00e7\u0131klama, insanlar ilk krizlerini ergenlik ya da gen\u00e7 eri\u015fkinlik d\u00f6nemlerinde ge\u00e7irdikleri i\u00e7in tatmin edici bir a\u00e7\u0131klama de\u011fildir. Ya da depresyon belki de obezite gibi, modern ko\u015fullar\u0131n evrimle\u015fti\u011fimiz ko\u015fullardan \u00e7ok farkl\u0131 olmas\u0131ndan kaynaklanan bir problemdir. Homo sapiens, <\/em>parmaklar\u0131nda kurabiyeler ve kolayla evrimle\u015fmedi, ancak bu a\u00e7\u0131klama da hen\u00fcz tatmin edici de\u011fil. Depresyon belirtileri, evrimsel ge\u00e7mi\u015fimizdeki egemen \u00e7evreye benzer ortamda ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen Paraguay\u2019\u0131n Ache\u2019si ve G\u00fcney Afrika\u2019n\u0131n Kung\u2019u gibi k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli toplumlar dahil, dikkatle incelenen t\u00fcm toplumlarda g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Ba\u015fka bir olas\u0131l\u0131k daha var. \u00c7o\u011fu durumda depresyon tam bir hastal\u0131k olarak de\u011ferlendirilmemelidir. Yak\u0131n zamanda Psychological Review<\/em>\u2019da yay\u0131nlanan bir makalemizde, depresyonun asl\u0131nda bir adaptasyon, ciddi zararlar veren ama bunun yan\u0131nda ciddi faydalar da getiren bir ruh hali oldu\u011funa dair ipu\u00e7lar\u0131 buldu\u011fumuzu ileri s\u00fcrd\u00fck.<\/p>\n

Depresyonu bir kusur de\u011fil de adaptasyon olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmenin bir nedeni beyindeki, 5HT1A resept\u00f6r\u00fc olarak bilinen bir molek\u00fcl\u00fcn incelemesiyle ilgilidir. 5HT1A resept\u00f6r\u00fc depresyonla olduk\u00e7a ili\u015fkili ve \u00e7o\u011fu g\u00fcncel antidepresan tedavinin hedefi olan, beynin bir ba\u015fka molek\u00fcl\u00fc, serotonine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu resept\u00f6r\u00fcn eksikli\u011fine yol a\u00e7an rodentler strese cevaben daha az depresif semptom g\u00f6sterir, ki bu da stresin bir \u015fekilde depresyonu ilerletti\u011fi fikrini veriyor (Asl\u0131nda ila\u00e7 \u015firketleri gelecek nesil antidepresan ila\u00e7lar\u0131 bu resept\u00f6r\u00fc hedef almak \u00fczere tasarl\u0131yorlar). Bilim insanlar\u0131 farenin 5HT1A resept\u00f6r\u00fcn\u00fcn i\u015flevsel k\u0131sm\u0131n\u0131 insan\u0131nkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131nda, y\u00fczde 99 oran\u0131nda benzer oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcler ki bu da, bu resept\u00f6r\u00fc s\u00fcrd\u00fcren \u015feyin do\u011fal seleksiyon oldu\u011funu g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Depresyonu \u201cetkinle\u015ftirme\u201d becerisinin \u00f6nemli oldu\u011fu, yani tesad\u00fcf olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n

Bu, depresyonun bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Depresif ki\u015filer genellikle g\u00fcnl\u00fck i\u015flerini yapmakta s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015far, i\u015flerine odaklanamaz, kendilerini sosyal a\u00e7\u0131dan izole etme e\u011filimi g\u00f6sterirler, uyu\u015fuk bir hal i\u00e7indedirler ve \u00e7o\u011funlukla yemek ve seks gibi eylemlerden haz alma becerilerini yitirirler. Baz\u0131lar\u0131 \u015fiddetli, uzun s\u00fcreli ve hatta hayati tehlike olu\u015fturan depresyon krizlerine saplanabilirler.<\/p>\n

O halde depresyonla ilgili bu kadar yararl\u0131 olan ne olabilir ki? Depresif ki\u015filer genel olarak sorunlar\u0131n\u0131 yo\u011fun bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnmelere ruminasyon (uzun uzad\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcnme) denir; s\u00fcreklidirler ve depresif ki\u015filer bu y\u00fczden ba\u015fka herhangi bir konuyu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte zorlan\u0131r. Ayr\u0131ca say\u0131s\u0131z ara\u015ft\u0131rma, bu tarz d\u00fc\u015f\u00fcnmenin genel olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde analitik oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Karma\u015f\u0131k bir problemin \u00fczerinde, birer birer de\u011ferlendirilen k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ay\u0131rarak dururlar.<\/p>\n

Tabi ki bu analitik d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131 olduk\u00e7a \u00fcretici olabilir. Her par\u00e7a zor de\u011fildir, bu nedenle sorun daha \u00e7\u00f6z\u00fclebilir bir hale gelir. Do\u011frusu, bir matematik problemi gibi zor bir problemle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kendinizi depresif hissetmek genellikle analiz edip \u00e7\u00f6zmenize yard\u0131m edebilecek yararl\u0131 bir yan\u0131tt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda, bir zeka testinde karma\u015f\u0131k problemleri \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken daha \u00e7ok bunalan ki\u015filerin, testten daha y\u00fcksek notlar almaya yatk\u0131n olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde kan\u0131tlar bulduk.<\/p>\n

Analizler bir\u00e7ok kesintisiz d\u00fc\u015f\u00fcnme gerektirir ve depresyon insanlara problemlerini rahats\u0131z edilmeden \u00e7\u00f6zmede yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in v\u00fccuttaki bir\u00e7ok de\u011fi\u015fimi d\u00fczenler. Beynin ventrolateral prefrontal cortex (VLPFC) olarak bilinen bir b\u00f6lgesinde, n\u00f6ronlar insanlar\u0131n rahats\u0131z edilmemesi i\u00e7in aral\u0131ks\u0131z olarak ate\u015flenmelidir. Fakat bu VLPFC n\u00f6ronlar\u0131 i\u00e7in enerjik olarak t\u0131pk\u0131 bir da\u011f yolunu t\u0131rmanan araban\u0131n motorunun yak\u0131t\u0131 yemesi gibi zahmetli bir \u015feydir. Dahas\u0131 aral\u0131ks\u0131z ate\u015flenme, t\u0131pk\u0131 araban\u0131n motorunun zorland\u0131\u011f\u0131 zaman bozulmas\u0131 gibi, n\u00f6ronlar\u0131n bozulmas\u0131na neden olabilir.\u00a0 Fareler \u00fczerinde yap\u0131lan depresyon ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, 5HT1A resept\u00f6r\u00fcn\u00fcn, n\u00f6ronlar\u0131 bozulmaktan korumas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra n\u00f6ronlar\u0131 ve onlar\u0131n ate\u015flenmesi i\u00e7in gerekli olan yak\u0131tlar\u0131n\u0131 da temin etmede katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu \u00f6nemli s\u00fcre\u00e7ler depresif ruminasyonlar\u0131n minimum n\u00f6ronik hasarla rahats\u0131z edilmeden s\u00fcrmesini sa\u011flar. Bu da 5HT1A resept\u00f6r\u00fcn\u00fcn evrimsel a\u00e7\u0131dan neden \u00f6nemli oldu\u011funu a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n

Depresyonun bir\u00e7ok di\u011fer semptomu analizin aral\u0131ks\u0131z olmas\u0131 fikrinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin sosyal izolasyon iste\u011fi depresif ki\u015fiye ba\u015fka \u015feyleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi gerektiren durumlardan sak\u0131nma konusunda yard\u0131mc\u0131 olur. Benzer bir \u015fekilde, seks ya da ba\u015fka aktivitelerden haz alma acizli\u011fi depresif ki\u015fiyi, onu sorundan uzakla\u015ft\u0131racak eylemlerle me\u015fgul olmaktan al\u0131koyar. Hatta depresyon durumunda g\u00f6r\u00fclen i\u015ftah kayb\u0131 bile analizi geli\u015ftirmek olarak g\u00f6r\u00fclebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7i\u011fneme ya da di\u011fer oral eylemler beynin bilgiyi i\u015fleme becerisine engel olur.<\/p>\n

Peki depresyonun, karma\u015f\u0131k problemleri analiz etmekte yararl\u0131 oldu\u011funa dair hi\u00e7 kan\u0131t var m\u0131? \u0130lk \u00f6nce e\u011fer depresif ruminasyon \u00e7o\u011fu klinisyen ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n sand\u0131\u011f\u0131 gibi zararl\u0131 olsayd\u0131, insanlara en g\u00fc\u00e7l\u00fc duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yazd\u0131rmak gibi, ruminasyonlar\u0131 cesaretlendirecek m\u00fcdahalelerde bulunuldu\u011fu zaman depresyon krizlerini a\u00e7\u0131klaman\u0131n daha g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 gerekirdi. <\/strong>Fakat bunun tersi do\u011fru gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmada, d\u0131\u015favurumcu yazman\u0131n, depresyonun daha kolay a\u00e7\u0131klanmas\u0131na \u00f6nayak oldu\u011fu g\u00f6steriliyor ve bunun nedeninin depresif ki\u015filerin, kendi sorunlar\u0131n\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc anlama yetene\u011fini elde etmeleri oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Ba\u015fka bir anlaml\u0131 kan\u0131t dizisi daha var. \u00c7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalar depresif ruh halindeki insanlar\u0131n sosyal ikilemleri \u00e7\u00f6zmede daha iyi oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Kocas\u0131n\u0131n bir ili\u015fkisi oldu\u011funu fark eden \u00e7ocuklu bir kad\u0131n hayal edin. Kad\u0131n\u0131n en iyi stratejisi bunu g\u00f6rmezden gelmek midir, yoksa kocas\u0131n\u0131, kendisi ve \u00f6teki kad\u0131n aras\u0131nda bir se\u00e7im yapmaya zorlamak ve terk edilmeyi g\u00f6ze almak m\u0131? Laboratuar deneyleri, depresif ki\u015filerin kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri farkl\u0131 durumlar\u0131n art\u0131lar\u0131 ve eksilerinin analizini daha iyi yaparak sosyal ikilemleri \u00e7\u00f6zmede daha iyi olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Bazen insanlar depresyonlar\u0131n\u0131n nedenini a\u00e7\u0131klamak konusunda isteksizdirler \u00e7\u00fcnk\u00fc bu can s\u0131k\u0131c\u0131 ya da hassas bir durumdur. Onlara g\u00f6re durum ac\u0131 vericidir, devam edip nedenleri g\u00f6rmezden gelmeleri gerekti\u011fine inan\u0131rlar ya da karma\u015f\u0131k i\u00e7 m\u00fccadelelerini s\u00f6ze d\u00f6kmekte zorluk ya\u015farlar.<\/p>\n

Fakat depresyon do\u011fan\u0131n insana, beynin \u00e7\u00f6zmeye kararl\u0131 oldu\u011fu karma\u015f\u0131k sosyal sorunlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleme y\u00f6ntemidir. Terapiler, depresif ruminasyonu durdurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ziyade onu cesaretlendirmeyi denemeli ve insanlara, onlar\u0131n depresyon krizlerini tetikleyen sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmede yard\u0131mc\u0131 olmaya odaklanmal\u0131d\u0131r (Sadece bu konu \u00fczerine odaklanan bir\u00e7ok etkili terapi var). Bu ayr\u0131ca terapistin tan\u0131mlamaya ve a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, engellerle dolu ruminasyonlar\u0131 ele almas\u0131n\u0131 gerektiren durumlara tahamm\u00fcl\u00fcn\u00fcn olmas\u0131 i\u00e7in de gereklidir.<\/p>\n

T\u00fcm kan\u0131tlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulacak olursa depresyon, beynin geli\u015fig\u00fczel bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir hastal\u0131k ya da bozukluk de\u011fil gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bundan ziyade depresyon daha \u00e7ok \u201comurgal\u0131 g\u00f6z\u201d, \u00f6zel bir fonksiyonu yerine getiren mekanizman\u0131n olduk\u00e7a d\u00fczenli bir par\u00e7as\u0131, \u00a0bir karma\u015fa gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Paul W. Andrews \/ J. Anderson Thomson\u00a0 Depresyon, ortaya evrimsel bir paradoks \u00e7\u0131kar\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. ABD ve di\u011fer \u00fclkelerde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n y\u00fczde 30 ila 50\u2019sine, ya\u015famlar\u0131n\u0131n bir evresinde temel depresif bir bozukluktan \u00f6t\u00fcr\u00fc g\u00fcncel psikiyatrik te\u015fhisler kondu\u011funu g\u00f6steriyor. Fakat sa\u011f kalma ve \u00fcremeyi te\u015fvik etmekte hayati \u00f6nemler ta\u015f\u0131yan beynin, evrimin bask\u0131lar\u0131 sonucu bu kadar […]<\/p>\n","protected":false},"author":777,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[107,19,32,36],"tags":[],"class_list":["post-9324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-70-sayi","category-bilim-gundemi","category-evrim","category-psikoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t