{"id":9543,"date":"2009-12-01T01:26:02","date_gmt":"2009-11-30T23:26:02","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9543"},"modified":"2021-04-03T15:56:12","modified_gmt":"2021-04-03T12:56:12","slug":"olgu-ve-kuram-olarak-evrim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2009\/12\/01\/olgu-ve-kuram-olarak-evrim","title":{"rendered":"Olgu ve kuram olarak evrim"},"content":{"rendered":"

Evrimin oldu\u011funa dair g\u00fcvenimiz \u00fc\u00e7 genel kan\u0131ta dayan\u0131r. Birincisi; etkin durumda olan evrimin, gerek laboratuvar d\u0131\u015f\u0131ndan, gerekse laboratuvar i\u00e7inden bol miktarda do\u011frudan ve g\u00f6zlemsel kan\u0131t\u0131na sahibiz. \u0130kinci kan\u0131t\u0131m\u0131z do\u011fan\u0131n kusursuz olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n evrimi a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r. Hepimiz ortak bir atadan miras almam\u0131\u015f olsak, neden ayn\u0131 kemiklerden kurulmu\u015f yap\u0131larla bir fare ko\u015fsun, bir yarasa u\u00e7sun, bir domuz bal\u0131\u011f\u0131 y\u00fczs\u00fcn ve ben de bu makaleyi yazay\u0131m? Bir m\u00fchendis, her birimiz i\u00e7in daha uygun eller ve ayaklar tasarlayabilirdi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kan\u0131t, daha do\u011frudand\u0131r: bir durumdan \u00f6tekine ge\u00e7i\u015fler \u00e7o\u011funlukla fosil kay\u0131tlar\u0131nda bulunur. <\/em><\/p>\n

Stephen Jay Gould\u2019un May\u0131s 1981 tarihli Discovery dergisinde yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan \u201cEvolution As Fact and Theory,\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesini Halim Spatar T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirdi. Spot, araba\u015fl\u0131klar ve dipnotlar\u0131 biz koyduk.<\/p><\/blockquote>\n

Ge\u00e7en y\u0131l doksan ya\u015f\u0131nda hayata g\u00f6zlerini yuman, Amerika\u2019da bilimin ve H\u0131ristiyan dininin temel direklerinden Kirtley Mather benim en aziz dostlar\u0131mdand\u0131. Aram\u0131zdaki yar\u0131m y\u00fczy\u0131ll\u0131k ya\u015f fark\u0131, ortak ilgilerimiz kar\u015f\u0131s\u0131nda silinip yok olmu\u015ftu. Payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z en ilgin\u00e7 \u015fey ise, ikimizin de ayn\u0131 ya\u015flar\u0131m\u0131zdayken verdi\u011fimiz sava\u015ft\u0131. Kirtley, 1925 Scopes Davas\u0131\u2019nda (1) evrim lehine tan\u0131kl\u0131k etmek \u00fczere Clarence Darrow ile birlikte Tennessee\u2019ye gitmi\u015fti. T\u00fcm bilimin en iyi belgelenmi\u015f, en sayg\u0131n ve en heyecan verici d\u00fc\u015f\u00fcncelerden biri i\u00e7in yeniden ayn\u0131 m\u00fccadeleye giri\u015fmek durumunda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, a\u011flamal\u0131 m\u0131, g\u00fclmeli mi, bilmiyorum.
\nBilimsel s\u00f6ylemin idealize edilmi\u015f ilkelerine g\u00f6re, rafa kalkm\u0131\u015f sorunlar\u0131n yeniden canlanmas\u0131, bir kenara itilmi\u015f kavramlara yeni ya\u015famsall\u0131k sa\u011flayan taze verilerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermelidir. Bu y\u00fczden \u015fimdiki tart\u0131\u015fmay\u0131 d\u0131\u015far\u0131ndan izleyenlerin, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n yeni bir \u015feyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131n\u0131 ya da evrimcilerin ciddi bir i\u00e7 sorunla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 sanmalar\u0131 mazur g\u00f6r\u00fclebilir. Oysa ortada de\u011fi\u015fen hi\u00e7bir \u015fey yoktur, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar tek bir yeni olgu ya da kan\u0131t sunmu\u015f de\u011fillerdir. Darrow ile Bryan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bizim gibi daha az z\u0131t olan has\u0131mlardan hi\u00e7 de\u011filse daha e\u011flendirici ve daha ilgi \u00e7ekici kimselerdi. Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 politik, yal\u0131n ve basittir; yeniden canlanan Evanjelik sa\u011f\u0131n tek sorununu (ve elbette ba\u015f kayg\u0131s\u0131n\u0131) temsil eder. Daha on y\u0131l \u00f6nce acayip g\u00f6r\u00fcnen kan\u0131tlar, yeniden genel kabul g\u00f6ren d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131na girmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
1925 Scopes Davas\u0131’ndan iki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc. Solda, devlet ad\u0131na savc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcstlenen William J. Bryan. Sa\u011fda okullarda evrimin okutulmas\u0131 ad\u0131na savunmay\u0131 \u00fcstlenen Clarence Darrow<\/figcaption><\/figure>\n

Kuram nedir? Olgu nedir?
\n<\/em><\/strong>Modern yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n temel sald\u0131r\u0131s\u0131, daha evrime sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n farazi olgusal ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na varmadan iki genel sava ayr\u0131l\u0131yor. Birincisi, konu\u015fma dilinde \u201cteori\u201d (kuram) kelimesinin yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 istismar ederek, biz evrimcilerin olu\u015fturdu\u011fumuz d\u00fc\u015f\u00fcnsel yap\u0131daki \u00e7\u00fcr\u00fck \u00f6z\u00fc gizledi\u011fimiz \u015feklinde bir yanl\u0131\u015f izlenimi yay\u0131yorlar. \u0130kincisi, evrime sald\u0131rarak bilimsel bir tav\u0131r g\u00f6sterdiklerini iddia edebilmek i\u00e7in pop\u00fcler bilim felsefesini suiistimal ediyorlar. Oysa ayn\u0131 felsefe, onlar\u0131n inanc\u0131n\u0131n bilim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cbilimsel yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u201d sa\u00e7ma ve kendisiyle \u00e7eli\u015fen, Orwell\u2019in \u201cyenikonu\u015f\u201dunun \u00f6rne\u011fi (2) bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6steriyor.
\nG\u00fcndelik Amerikan konu\u015fma dilinde \u201cteori-kuram\u201d \u00e7o\u011funlukla \u201ctamam\u0131na eri\u015fmemi\u015f olgu\u201d anlam\u0131na gelir; olgudan kurama, hipoteze, varsay\u0131ma do\u011fru tepeden a\u015fa\u011f\u0131ya inmekte olan inan\u0131l\u0131rl\u0131k hiyerar\u015fisinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Buradan hareketle yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, evrimin \u201csadece\u201d bir kuram oldu\u011funu ve kuram\u0131n pek \u00e7ok y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde art\u0131k yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar\u0131n alevlendi\u011fini ileri s\u00fcrerler. Evrim, olgudan daha az bir \u015feyse ve bilim adamlar\u0131 bu kuramla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerini derleyip toparlayam\u0131yorlarsa, b\u00f6yle bir durumda evrime ne kadar g\u00fcven duyulabilir ki? Asl\u0131nda Ba\u015fkan Reagan bu sav\u0131 Dallas\u2019ta evanjelik bir grup \u00f6n\u00fcnde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, \u015fu s\u00f6zlerle yans\u0131tm\u0131\u015ft\u0131: \u201cEvet, o bir kuram, yaln\u0131zca bilimsel bir kuram; son y\u0131llarda bilim d\u00fcnyas\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131laduran, yani bilim camias\u0131 i\u00e7inde bile yan\u0131lmaz oldu\u011funa bir zamanlar inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar inan\u0131lmayan bir kuramd\u0131r.\u201d
\nEvet evrim bir kuramd\u0131r. Ama ayn\u0131 zamanda bir olgudur da. Ve olgularla kuramlar birbirinden farkl\u0131 \u015feylerdir, kesinli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131 bir hiyerar\u015fi i\u00e7indeki basamaklar de\u011fil. Olgular, d\u00fcnyan\u0131n sundu\u011fu verilerdir. Kuramlar ise, olgular\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131p yorumlayan d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131lar\u0131d\u0131r. Bilim adamlar\u0131 olgular\u0131 a\u00e7\u0131klamak \u00fczere birbirine kar\u015f\u0131t kuramlar\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 zaman, bu olgular ortadan kalkmaz. Einstein\u2019\u0131n k\u00fctle \u00e7ekimi kuram\u0131, Newton\u2019unkinin yeri ald\u0131, ama elmalar var\u0131lacak sonucu beklemek \u00fczere havada as\u0131l\u0131 kalmad\u0131lar. Ve insanlar maymun benzeri atalardan evrildiler, Darwin\u2019in ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc mekanizmayla ya da hen\u00fcz ke\u015ffedilmeyi bekleyen bir ba\u015fkas\u0131yla.
\n\u00dcstelik \u201colgu\u201d da \u201cmutlak kesinlik\u201d anlam\u0131na gelmez. Mant\u0131\u011f\u0131n ve matemati\u011fin sonul kan\u0131tlar\u0131, belirlenmi\u015f \u00f6nermelerinden t\u00fcmdengelim yoluyla ilerler ve ancak ampirik d\u00fcnyaya ili\u015fkin olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kesinlik kazan\u0131r. Evrimciler \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011frular iddia etmezler, buna kar\u015f\u0131l\u0131k yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar \u00e7o\u011fu zaman bunu yapar (ve kendi be\u011fendikleri t\u00fcrden kan\u0131t tarz\u0131 g\u00f6stermemiz i\u00e7in bizlere sald\u0131r\u0131rlar). Bilimde \u201colgu\u201d, ancak \u201cge\u00e7ici ve \u015fartl\u0131 olarak kabul edilmemesinin mant\u0131ks\u0131z olaca\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde do\u011frulanm\u0131\u015f\u201d anlam\u0131na gelir. Ben elmalar\u0131n yar\u0131ndan itibaren d\u00fc\u015fmeyip yukar\u0131 y\u00fckselece\u011fini varsayabilirim ama bu olas\u0131l\u0131\u011fa fizik derslerinde e\u015fit s\u00fcre tan\u0131nmayacakt\u0131r.
\nBiz evrimciler, evrimin olu\u015fmas\u0131n\u0131 (olgu) sa\u011flayan mekanizmalar\u0131 (kuram) tam olarak anlamaktan ne kadar uzak oldu\u011fumuzu daima kabul etti\u011fimiz i\u00e7indir ki, daha en ba\u015f\u0131ndan olgu ile kuram aras\u0131ndaki bu ayr\u0131m\u0131n bilincinde olmu\u015fuzdur. Darwin, birbirinden ayr\u0131 iki b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131: evrim olgusunu saptay\u0131\u015f ile evrim d\u00fczene\u011fini a\u00e7\u0131klayacak bir kuram -do\u011fal se\u00e7ilim- \u00f6ne s\u00fcrme aras\u0131ndaki fark\u0131 s\u00fcrekli olarak vurgulam\u0131\u015ft\u0131. The Descent of Man<\/em>\u2019de (\u0130nsan\u0131n T\u00fcreyi\u015fi) \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201c\u0130ki farkl\u0131 \u015feyi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdum: birincisi, t\u00fcrlerin ayr\u0131 ayr\u0131 yarat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek; ikincisi do\u011fal se\u00e7ilimin de\u011fi\u015fimdeki ba\u015f etken olmu\u015f olmas\u0131… Bu y\u00fczden [do\u011fal se\u00e7ilimin] g\u00fcc\u00fcn\u00fc abartarak yan\u0131lm\u0131\u015fsam… en az\u0131ndan ayr\u0131 ayr\u0131 yarat\u0131l\u0131\u015flar dogmas\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131na iyi bir hizmette bulunmu\u015f oldu\u011fumu umuyorum.\u201d
\nDarwin b\u00f6ylece evrim olgusunu onaylarken, do\u011fal se\u00e7ilimin ge\u00e7ici ve \u015farta ba\u011fl\u0131 olma niteli\u011fini kabul ediyordu. Darwin\u2019in ba\u015flatm\u0131\u015f oldu\u011fu verimli tart\u0131\u015fma hi\u00e7 bitmedi. Darwin\u2019in do\u011fal se\u00e7ilim kuram\u0131, 1940\u2019lardan 1960\u2019lar\u0131n i\u00e7lerine kadar kendi ya\u015fam\u0131 s\u0131ras\u0131nda hi\u00e7 sahip olmad\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici bir hegemonyaya ula\u015ft\u0131. Ama yeniden ba\u015flayan tart\u0131\u015fma, on y\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n ay\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fini belirler ve do\u011fal se\u00e7ilimin \u00f6neminden hi\u00e7bir biyolog ku\u015fku duymazken, pek \u00e7o\u011fu do\u011fal se\u00e7ilimin her yerde ge\u00e7erli oldu\u011fundan ku\u015fku duyar. \u00d6zellikle, bir\u00e7ok evrimci \u00f6nemli miktarda genetik de\u011fi\u015fimin do\u011fal se\u00e7ilime ba\u011fl\u0131 olmayabilece\u011fini ve pop\u00fclasyonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla rasgele yay\u0131labilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Daha ba\u015fkalar\u0131 da Darwin\u2019in do\u011fal se\u00e7ilimi t\u00fcm ara basamaklar boyunca a\u015famal\u0131 ve fark edilmez d\u00fczeydeki de\u011fi\u015fimlere ba\u011flamas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar; \u00e7o\u011fu evrimsel olay\u0131n, Darwin\u2019in tasavvur etti\u011finden \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar.
\nBilim adamlar\u0131 kuram\u0131n temel konular\u0131 \u00fczerindeki tart\u0131\u015fmalar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnsel zindelik belirtisi ve bir heyecan kayna\u011f\u0131 sayarlar. \u0130lgin\u00e7 fikirleri kurcalay\u0131p durdu\u011fu, i\u00e7ermelerini inceledi\u011fi ve eski bilgilerin \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bi\u00e7imde yeni yollarla a\u00e7\u0131klanabilece\u011fini anlad\u0131\u011f\u0131 anlar, bilimin -nas\u0131l desem- en keyifli anlar\u0131d\u0131r. Evrim kuram\u0131 \u015fimdi bu m\u00fcstesna g\u00fcc\u00fc ta\u015f\u0131maktad\u0131r. B\u00f6yle olmakla birlikte, b\u00fct\u00fcn bu karma\u015fa i\u00e7inde hi\u00e7bir biyolog evrimin var oldu\u011fu olgusundan ku\u015fkuya kap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r; bizim tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, evrimin nas\u0131l<\/strong> oldu\u011fudur. Hepimiz ayn\u0131 \u015feyi: b\u00fct\u00fcn organizmalar\u0131 soybilim (genealogy) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birbirine ba\u011flayan evrimsel soya\u011fac\u0131 ile a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, bu tart\u0131\u015fman\u0131n temelini olu\u015fturan ortak yarg\u0131y\u0131, kendi i\u015flerine gelecek bir tarzda g\u00f6z ard\u0131 ederler ve biz evrimcilerin anlamak i\u00e7in m\u00fccadele etmekte oldu\u011fumuz olgunun kendisinden ku\u015fkuya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yalan\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek tart\u0131\u015fmay\u0131 karikat\u00fcrle\u015ftirirler.<\/p>\n

\u201cBilimsel yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k\u201d bilimsel mi?
\n<\/strong>\u0130kinci olarak da, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, Darwin\u2019in y\u00fczy\u0131l \u00f6nce \u201cayr\u0131 ayr\u0131 yarat\u0131l\u0131\u015flar dogmas\u0131\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015feyin, liselerde biyoloji \u00f6\u011fretim program\u0131 i\u00e7inde evrimle e\u015fit s\u00fcre verilmeye lay\u0131k bir kuram oldu\u011funu iddia ederler. Oysa bilim felsefecileri aras\u0131nda yayg\u0131n olan g\u00f6r\u00fc\u015f bu sav\u0131 yalanlar. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Karl Popper, bilimin on y\u0131llard\u0131r en ba\u015fta olan \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn, kuramlar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015flanabilirli\u011fi oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hi\u00e7bir zaman kesinlikle kan\u0131tlayamasak da yanl\u0131\u015flayabilmeliyiz. \u0130lkesel olarak, yanl\u0131\u015flanamaz olan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce dizisi bilim de\u011fildir.<\/p>\n

\"\"
Stephen Jay Gould<\/figcaption><\/figure>\n

Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 program\u0131n t\u00fcm\u00fc, evrimi, destek\u00e7ileri aras\u0131nda farazi \u00e7eli\u015fmeler sunarak retorik bir yanl\u0131\u015flama giri\u015fiminden biraz fazlas\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Evrimi yok etmek i\u00e7in Poppervari bir modeli izledikleri i\u00e7in kendi yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 markalar\u0131n\u0131n \u201cbilimsel\u201d oldu\u011funu iddia ederler. Oysa Popper\u2019in sav\u0131n\u0131n her iki y\u00f6nde uygulanmas\u0131 gerekir. Bir kimse, kar\u015f\u0131t ve ger\u00e7ekten bilimsel olan bir sistemi \u00e7\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015fmak gibi basit bir davran\u0131\u015fla bilim insan\u0131 olmaz; Popper\u2019in \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne uygun alternatif bir sistemi de sunmas\u0131 gerekir- bu sistem de ilkesel olarak yanl\u0131\u015flanabilir olmal\u0131d\u0131r.
\n\u201cBilimsel yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k, yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131 kesinkes imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu i\u00e7in, kendi kendiyle \u00e7eli\u015fen, sa\u00e7ma bir deyimdir. Bildi\u011fim her evrimci kuram\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu kan\u0131tlayacak g\u00f6zlemler ve deneyler tasavvur edebilirim, ama olas\u0131 hangi verilerin yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 inan\u00e7lar\u0131n\u0131 b\u0131rakmaya y\u00f6neltebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum. Yenilmez olan sistemler bilim de\u011fil, dogmad\u0131r. Y\u00fcksekten konu\u015fan biri gibi g\u00f6r\u00fcnmemek i\u00e7in, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nde gelen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc felsefe doktoru Duane Gish\u2019in son kitab\u0131 Evolution? Fossils Say No!<\/em>\u2019dan (\u2018Evrim mi? Fosiller Hay\u0131r Diyor!\u2019) al\u0131nt\u0131 yapay\u0131m: \u201cYarat\u0131l\u0131\u015fla biz, temel hayvan ve bitki t\u00fcrlerinin do\u011fa\u00fcst\u00fc bir yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan birdenbire ya da emirle yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kastederiz. Yaratan\u0131n nas\u0131l yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, hangi s\u00fcreci kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fimdi do\u011fal evrende i\u015flemeyen s\u00fcre\u00e7leri kullanm\u0131\u015ft\u0131r<\/em> [italikler Gish\u2019in]. Yarat\u0131l\u0131\u015fa \u00f6zel yarat\u0131l\u0131\u015f dememizin nedeni budur. Yaratan taraf\u0131ndan kullan\u0131lan yaratma s\u00fcre\u00e7leri konusunda bilimsel ara\u015ft\u0131rmalarla hi\u00e7bir \u015feyi ke\u015ffedemeyiz.\u201d O halde Dr. Gish, ne olur \u015fu son c\u00fcmlenizin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda neyin bilimsel yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k oldu\u011funu s\u00f6yler misiniz?<\/p>\n

Evrim olgusunun kan\u0131tlar\u0131
\n<\/strong>Bizim evrimin oldu\u011funa dair g\u00fcvenimiz \u00fc\u00e7 genel kan\u0131ta dayan\u0131r. Birincisi, etkin durumda olan evrimin, gerek laboratuvar d\u0131\u015f\u0131ndan, gerekse laboratuvar i\u00e7inden bol miktarda do\u011frudan ve g\u00f6zlemsel kan\u0131t\u0131na sahibiz. S\u00f6z konusu kan\u0131tlar, laboratuvarda yapay se\u00e7ilime tabi tutulan meyve sineklerinden, sanayinin do\u011furdu\u011fu hava kirlili\u011fi y\u00fcz\u00fcnden \u00fczerinde dinlendikleri a\u011fa\u00e7lar\u0131n rengi karar\u0131nca renkleri siyahla\u015fan \u0130ngiliz g\u00fcvelerinin \u00fcnl\u00fc pop\u00fclasyonlar\u0131na kadar, hemen her \u015feye uzanan say\u0131s\u0131z deneye dayan\u0131r (g\u00fcveler, keskin g\u00f6zlere sahip olan ku\u015flardan, \u00fczerinde bulunduklar\u0131 zemine uyum sa\u011flayarak korunurlar). Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar bu g\u00f6zlemleri yads\u0131mazlar; nas\u0131l yads\u0131yabilirlerdi ki? Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar etkinliklerini daraltm\u0131\u015f bulunuyorlar. Art\u0131k Tanr\u0131\u2019n\u0131n yaln\u0131zca \u201cana t\u00fcrleri\u201d yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu t\u00fcrler i\u00e7inde dolamba\u00e7l\u0131 bir devinime izin verdi\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyorlar. Buna g\u00f6re minik kani\u015fler ve iri danualar k\u00f6pek t\u00fcr\u00fcnden gelir, pervaneler renklerini de\u011fi\u015ftirebilir, ama do\u011fa bir k\u00f6pe\u011fi kediye, bir maymunu insana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremez.
\nEvrimin -b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimlerle ilgili olan- ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kan\u0131tlar\u0131, olu\u015f halindeki evrimin do\u011frudan g\u00f6zlemini i\u00e7ermez. Bunlar \u00e7\u0131karsamaya dayan\u0131r, ama bu y\u00fczden daha az g\u00fcvenilir olduklar\u0131n\u0131 iddia etmek hi\u00e7 de do\u011fru de\u011fildir. B\u00fcy\u00fck evrimsel de\u011fi\u015fme, kayda al\u0131nm\u0131\u015f insan tarihi \u00f6l\u00e7e\u011fine g\u00f6re \u00e7ok uzun bir do\u011frudan g\u00f6zlemi gerektirir. B\u00fct\u00fcn tarihsel bilimler \u00e7\u0131karsamaya dayan\u0131r; bu bak\u0131mdan evrim, jeoloji, kozmoloji ya da insanl\u0131k tarihinden farks\u0131zd\u0131r. Genel olarak ge\u00e7mi\u015fte olup bitmi\u015f s\u00fcre\u00e7leri g\u00f6zlemleyemeyiz. Bu s\u00fcre\u00e7leri bizi halen \u00e7evrelemekte olan sonu\u00e7lardan: evrim i\u00e7in canl\u0131 ve fosil organizmalardan, insanl\u0131k tarihi i\u00e7in belgeler ve insan eliyle yap\u0131lm\u0131\u015f e\u015fyalardan, yerbilim i\u00e7in katmanlar ve topografyadan \u00e7\u0131karsamam\u0131z gerekir.
\n\u0130kinci kan\u0131t -do\u011fan\u0131n kusursuz olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n evrimi a\u00e7\u0131klamas\u0131- pek \u00e7ok kimseye ironik gelir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar evrimin en m\u00fckemmel bi\u00e7imde baz\u0131 organizmalar\u0131n neredeyse kusursuz olan adaptasyonunda, \u00f6rne\u011fin mart\u0131 kanad\u0131n\u0131n bombesinde ya da yapraklar\u0131 t\u0131pa t\u0131p taklit ettikleri i\u00e7in \u00e7er\u00e7\u00f6p y\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclemeyen kelebeklerde sergilendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Oysa kusursuzluk, ak\u0131ll\u0131 bir yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan uygulanabilir ya da do\u011fal se\u00e7ilimle evrilebilirdi. Kusursuzluk ge\u00e7mi\u015f tarihin izlerini \u00f6rter. Ve ge\u00e7mi\u015f tarih -soyun kan\u0131t\u0131- evrimin i\u015faretidir.
\nEvrim bir soyge\u00e7mi\u015f tarihini kayda ge\u00e7iren kusursuz olmama<\/strong> durumunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar ve uzan\u0131p gider. Hepimiz ortak bir atadan miras almad\u0131k\u00e7a, neden ayn\u0131 kemiklerden kurulmu\u015f yap\u0131larla bir fare ko\u015fsun, bir yarasa u\u00e7sun, bir domuz bal\u0131\u011f\u0131 y\u00fczs\u00fcn ve ben de bu makaleyi yazay\u0131m? Kargac\u0131k burgac\u0131k bir tak\u0131m \u015fekillerle i\u015fe koyulan m\u00fchendis, her birimiz i\u00e7in daha uygun eller ve ayaklar tasarlayabilirdi. Avustralya\u2019n\u0131n yerli iri memelileri, e\u011fer bu k\u0131ta adada tecrit olmu\u015f ortak bir atadan gelmiyor olsalar, neden t\u00fcm\u00fcyle keselilerden olu\u015fsun? Keseliler Avustralya i\u00e7in \u201cen iyi\u201d, ideal uygunlukta olan memeliler de\u011fildir; bunlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu ba\u015fka k\u0131talardan getirilen eteneli (plasental\u0131) memeliler taraf\u0131ndan yok edildi. Kusursuz olmama ilkesi b\u00fct\u00fcn tarihsel bilimler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. \u2018September\u2019 (Yedinci-Eyl\u00fcl), \u2018October\u2019 (Sekizinci-Ekim), \u2018November\u2019 (Dokuzuncu-Kas\u0131m), \u2018December\u2019 (Onuncu-Aral\u0131k) etimolojisi kavran\u0131nca, bir zamanlar y\u0131l\u0131n Mart\u2019ta ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da eski on ayl\u0131k takvime sonradan iki ay eklenmi\u015f oldu\u011funu \u00f6\u011freniriz.
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kan\u0131t, daha do\u011frudand\u0131r: bir durumdan \u00f6tekine ge\u00e7i\u015fler \u00e7o\u011funlukla fosil kay\u0131tlar\u0131nda bulunur. Korunmu\u015f ge\u00e7i\u015fler yayg\u0131n de\u011fildir, bizim evrim anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za g\u00f6re zaten \u00f6yle olmamas\u0131 gerekir. Ama yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlukla iddia ettikleri gibi, t\u00fcm\u00fcyle yok da de\u011fildir. S\u00fcr\u00fcngenlerin alt\u00e7enelerinde birka\u00e7 kemik bulunur, memelilerin alt\u00e7enelerinde ise tek bir kemik vard\u0131r. Memeli olmayanlara has \u00e7ene kemikleri, memeli atalar\u0131nda \u00e7ene kemi\u011finin arkas\u0131na konumlanm\u0131\u015f minik yumrucuklar durumuna gelinceye kadar, ad\u0131m ad\u0131m k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Memelilerdeki \u201c\u00e7eki\u00e7\u201d ve \u201c\u00f6rs\u201d gibi kulak kemikleri bu yumrucuklar\u0131n torunlar\u0131d\u0131r. Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar, \u201cb\u00f6yle bir ge\u00e7i\u015f nas\u0131l tamamlanabildi?\u201d diye soruyorlar. Bir kemik kesinlikle ya \u00e7enede ya da kulaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k paleontologlar, therapsid\u2019lerin (memeli benzeri s\u00fcr\u00fcngen) iki ge\u00e7i\u015f soyunu ke\u015ffetmi\u015ftir ki bunlarda, biri \u00e7ok ge\u00e7meden \u00e7eki\u00e7 ve \u00f6rs kemikleri olacak eklem kemiklerinden ve eski d\u00f6rd\u00fclden, \u00f6teki (modern memelilerde) oldu\u011fu gibi dentary ve squamosal kemiklerden olu\u015fan ikili bir \u00e7ene kemikleri bulunmaktad\u0131r. Ho\u015f bu konuyla ilgili, Australopithecus aferensis<\/em>\u2019ten, insans\u0131 maymununkine benzer damak yap\u0131s\u0131na, insan dik duru\u015funa ve ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131ktaki bir insans\u0131 maymunun kafatas\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck ama bizimkinden tam 1000 cm3 <\/sup>k\u00fc\u00e7\u00fck olan bir kafatas\u0131 hacmine sahip olan o en eski insandan daha iyi bir ge\u00e7i\u015f formu ne olabilir ki? \u00c7ok eski kayalarda ke\u015ffedilmi\u015f yar\u0131m d\u00fczine insan t\u00fcr\u00fcnden her birini Tanr\u0131 yaratm\u0131\u015fsa, gitgide daha bug\u00fcnk\u00fcne yakla\u015fan \u00f6zellikleri -artan kafatas\u0131 hacmini, k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f y\u00fcz ve di\u015fleri, daha iri v\u00fccudu- ni\u00e7in zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde ard\u0131\u015f\u0131k olarak yaratt\u0131 ki? Evrimi taklit etmek, bu yolla bizim inanc\u0131m\u0131z\u0131 s\u0131namak i\u00e7in mi?
\nEvrimin bu olgular\u0131yla ve kendi konumlar\u0131n\u0131n felsefi iflas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar tumturakl\u0131 iddialar\u0131n\u0131 ayakta tutmak i\u00e7in tahrifatlardan ve kinayelerden medet umuyorlar. Bu s\u00f6zlerim kula\u011f\u0131n\u0131za \u00e7ok sert geliyorsa, sebebi bu t\u00fcr davran\u0131\u015flar\u0131n ger\u00e7ekten ba\u015fl\u0131ca hedeflerinden biri olmamd\u0131r.<\/p>\n

Kesintili denge yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131larca \u00e7arp\u0131t\u0131l\u0131yor
\n<\/strong>Ben kendimi, de\u011fi\u015fimin d\u00fczg\u00fcn \u015fekilde a\u015fama a\u015fama de\u011fil, s\u0131\u00e7ramal\u0131 ya da epizodik \u015fekilde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren evrimciler aras\u0131nda say\u0131yorum. 1972\u2019de, \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131m Niles Eldredge ile birlikte kesintili denge kuram\u0131n\u0131 geli\u015ftirdik. Fosil kayd\u0131n\u0131n \u00f6nemli iki olgusunun -yeni t\u00fcrlerin jeolojik olarak \u201caniden\u201d ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve ard\u0131ndan uzun s\u00fcreli de\u011fi\u015fmezlik d\u00f6nemlerinin (stasis)- fosil kay\u0131tlar\u0131ndaki eksiklik ve kusurlar\u0131 de\u011fil, evrimci kuram\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclerini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fck. Kuramlar\u0131n \u00e7o\u011funa g\u00f6re k\u00fc\u00e7\u00fck pop\u00fclasyonlar yeni t\u00fcrlerin kayna\u011f\u0131d\u0131r ve t\u00fcrle\u015fme s\u00fcreci binlerce ya da on binlerce y\u0131l\u0131 kapsar. Bizim ya\u015famlar\u0131m\u0131zla \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu denli uzun olan zaman s\u00fcresi, jeolojik olarak bir mikro saniyedir. Bu da, omurgas\u0131z bir t\u00fcr\u00fcn fosilinin on milyon y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n ya\u015fam s\u00fcresinin y\u00fczde birinden az\u0131na denk d\u00fc\u015fer. \u00d6te yandan, b\u00fcy\u00fck, geni\u015f alanlara yay\u0131lm\u0131\u015f ve istikrarl\u0131 bir yap\u0131ya sahip t\u00fcrlerin pek fazla de\u011fi\u015fmesi beklenemez. Geni\u015f pop\u00fclasyonlar\u0131n devinimsizli\u011finin ve dura\u011fanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (inertia), \u00e7o\u011fu fosil t\u00fcrlerinin milyonlarca y\u0131l de\u011fi\u015fmeden kal\u0131\u015flar\u0131n\u0131 (stasis) a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131r\u0131z.
\nFosil kay\u0131tlar\u0131ndaki yayg\u0131n (pervasive) e\u011filimlere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama getirmek i\u00e7in kesintili denge kuram\u0131n\u0131 \u00f6nerdik. Bu e\u011filimlerin ku\u015faklar i\u00e7indeki a\u015famal\u0131 de\u011fi\u015fmeye ba\u011flanamayaca\u011f\u0131n\u0131, t\u00fcrlerin belli \u00e7e\u015fitlerinin farkl\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131ndan kaynaklanmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fck. Bir e\u011filimin, e\u011fik bir d\u00fczlemde yuvarlanma bi\u00e7iminde olmas\u0131ndan \u00e7ok, katlar aras\u0131ndaki merdivenden yukar\u0131ya \u00e7\u0131kmak gibi (kesintili ve duraksamal\u0131) oldu\u011funu belirttik.
\nGenel e\u011filimleri a\u00e7\u0131klamak \u00fczere kesintili dengeleri \u00f6ne s\u00fcrmemizden bu yana, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n kas\u0131tl\u0131 m\u0131, yoksa budalal\u0131ktan \u00f6t\u00fcr\u00fc m\u00fc bilmiyorum, bunu fosil kay\u0131tlar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir ge\u00e7i\u015f formu i\u00e7ermedi\u011finin kabul\u00fc olarak al\u0131nt\u0131lamalar\u0131 insan\u0131 \u00e7ileden \u00e7\u0131kar\u0131yor. T\u00fcrler d\u00fczeyinde ge\u00e7i\u015f formlar\u0131 genellikle yoktur, ama b\u00fcy\u00fck topluluklar aras\u0131nda bol miktarda bulunur. B\u00f6yle oldu\u011fu halde, \u201cHarvard Bilimcilerinin Evrimi Kabul Etmeleri Bir Aldatmacad\u0131r\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bro\u015f\u00fcrde: \u201cGould ve Eldrege\u2019in, Darwincileri i\u00e7lerine sindirmeye zorlad\u0131klar\u0131 kesintili denge olgular\u0131, Bryan\u2019\u0131n \u0131srarla \u00fczerinde durdu\u011fu ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n bizlere Kitab\u0131 Mukaddes\u2019te a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f oldu\u011fu tabloya uyuyor\u201d deniyor.
\nBir\u00e7ok yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7arp\u0131tmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek, kesintili denge kuram\u0131n\u0131 ilk b\u00fcy\u00fck genetik\u00e7ilerden Richard Goldschmidt\u2019in kan\u0131lar\u0131n\u0131n bir karikat\u00fcr\u00fcyle \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyorlar. Goldschmidt 1940\u2019ta yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u00fcnl\u00fc kitab\u0131nda, yeni gruplar\u0131n b\u00fcy\u00fck mutasyonlar yoluyla hepsinin birden ortaya \u00e7\u0131kabileceklerini kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Aniden d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmi\u015f bu yarat\u0131klardan, \u201cgelece\u011fi parlak ucubeler\u201d olarak s\u00f6z ediyordu. (Karikat\u00fcrle\u015ftirilmemi\u015f metnin baz\u0131 yanlar\u0131 benim de ilgimi \u00e7ekmi\u015fti, ama Goldschmidt\u2019in kuram\u0131n\u0131n, kesintili denge ile hi\u00e7bir ili\u015fkisi yoktur. Yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 Luther Sunderland, \u2018kesintili dengenin gelece\u011fi parlak ucubeleri\u2019 kuram\u0131ndan s\u00f6z ederek, gelece\u011fi parlak okuyucular\u0131na, \u201cBu, evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ya\u015fam\u0131n ortak bir ataya ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kuram\u0131n\u0131 destekleyen hi\u00e7bir fosil kayd\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmekte hakl\u0131 olduklar\u0131n\u0131n, \u00fcst\u00fc kapal\u0131 \u015fekilde kabul\u00fc anlam\u0131na gelir\u201d diyor. Duane Gish \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201cGoldschmidt\u2019e ve \u015fimdi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla Gould\u2019a g\u00f6re, bir s\u00fcr\u00fcngen yumurtlad\u0131 ve ilk ku\u015f, telekleri ve di\u011fer her \u015feyiyle bu yumurtadan \u00fcredi.\u201d Entelekt\u00fcel \u00e7evrede b\u00f6yle bir sa\u00e7mal\u0131\u011fa inanan her evrimciye g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7ilir; oysa ku\u015flar\u0131n k\u00f6keni konusunda yumurtan\u0131n i\u00e7inde i\u015f bitiren Tanr\u0131 gibi bir senaryoyu kafas\u0131nda kurabilecek tek kuram, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131kt\u0131r.
\nYarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar beni hem \u00f6fkelendiriyor, hem de e\u011flendiriyor; ama \u00e7o\u011fu kez derin bir \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131lara yan\u0131t veren bunca insan\u0131n ba\u015flar\u0131 hakl\u0131 nedenlerle s\u0131k\u0131nt\u0131ya giriyor, ama \u00f6fkelerini yanl\u0131\u015f hedefe y\u00f6neltiyorlar. Bilim insanlar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011funun dogmac\u0131 ve se\u00e7kinci olduklar\u0131 do\u011frudur. \u201cBilim adamlar\u0131 X marka ilac\u0131n ayak parma\u011f\u0131n\u0131zdaki iltihapl\u0131 nas\u0131r\u0131 di\u011ferlerinden on kez daha \u00e7abuk iyile\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor\u201d diyen reklamlardaki beyaz g\u00f6mleklilerin, bizleri temsil etmelerine izin verdi\u011fimiz de. Yeni bir ruhban s\u0131n\u0131f\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktan \u00e7\u0131kar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in bununla gerekti\u011fi gibi m\u00fccadele etmedik. Ayr\u0131ca kimli\u011fi belirsiz ve b\u00fcrokratik devlet erkinin ya\u015famlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u00e7ine davetsiz olarak gitgide daha fazla girdi\u011fi, bireylerin ve toplumlar\u0131n se\u00e7im haklar\u0131n\u0131 yok etti\u011fi de do\u011frudur. Yukar\u0131dan dayat\u0131lan ve yerel \u00e7aban\u0131n katk\u0131da bulunmad\u0131\u011f\u0131 okul \u00f6\u011fretim programlar\u0131, b\u00fct\u00fcn bu alanlara bir ba\u015fka sald\u0131r\u0131 olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. Ama bunun su\u00e7lusu evrim ya da do\u011fal evrenin bir ba\u015fka olgusu olamaz. Me\u015fru d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131z\u0131 saptay\u0131p sava\u015f\u0131n, ama biz o d\u00fc\u015fmanlar\u0131n aras\u0131nda de\u011filiz.
\n\u00dcz\u00fcl\u00fcyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu heng\u00e2menin pratik sonucu yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erecek bir kapsama geni\u015flemeyecek olsa da (ki beni bu da \u00fczerdi), orta\u00f6\u011fretim programlar\u0131nda evrim konusunun daha az yer almas\u0131na ya da programlardan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Evrim, bilimin geli\u015ftirdi\u011fi yar\u0131m d\u00fczine \u201cb\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201dden biridir. Hepimizi hayran b\u0131rakan soya\u011fac\u0131n\u0131n derin sorunlar\u0131n\u0131, \u201ck\u00f6kler\u201d olgusunu ele al\u0131r ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturur. Nereden geldik? Ya\u015fam nerede ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? Nas\u0131l geli\u015fti? Organizmalar\u0131n birbirleriyle ili\u015fkisi ne? B\u00fct\u00fcn bunlar bizleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, \u00fczerlerinde kafa yormaya, merak etmeye zorlar. Milyonlar\u0131 bu bilgiden yoksun k\u0131larak, biyolojiyi bir kere daha farkl\u0131 malzemeyi esnek ve yumu\u015fak bir birle\u015fim olarak birbirine dokuyan ipler olmadan, donuk ve birbiriyle ilgisiz olgular dizisi olarak m\u0131 \u00f6\u011fretece\u011fiz?
\nAma ben en \u00e7ok, \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131m\u0131n aras\u0131nda yeni fark etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m bir e\u011filimden \u00fcz\u00fcl\u00fcyorum. \u015eimdilerde baz\u0131lar\u0131n\u0131n evrimci biyolojiye yeni bir ya\u015fam getirmi\u015f bulunan kuram konusundaki sa\u011fl\u0131kl\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n sesini k\u0131smak istediklerini seziyorum. Bunun, \u00e7arp\u0131t\u0131larak da olsa, yarat\u0131l\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n de\u011firmenine su ta\u015f\u0131maktan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Belki de bizim ba\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 e\u011fip, bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan bir t\u00fcr kadim din olan kat\u0131 Darwincilik bayra\u011f\u0131 etraf\u0131nda toplanmam\u0131z gerekiyor.
\nAma bir ba\u015fka metaforu devral\u0131p d\u00f6rt bir yan\u0131 mahva g\u00f6t\u00fcren yollarla ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f d\u00fcz ve dar bir patikada ilerlemek zorunda oldu\u011fumuzu da anlamam\u0131z gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer var olmayan ve olmamas\u0131 gereken bir noktada birle\u015fik bir cephe sunmak i\u00e7in yanl\u0131\u015f bir \u00e7aba u\u011fruna, do\u011fay\u0131 anlamaya y\u00f6nelmi\u015f ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131 bast\u0131rmaya ve entelekt\u00fcel heyecan\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6nd\u00fcrmeye ba\u015flarsak, i\u015fte o zaman ger\u00e7ekten yok olup gitmi\u015fizdir.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

1) Scopes Davas\u0131: Dyton\u2019da (Tennessee) 10 Temmuz 1925\u2019te ba\u015flayan, 21 Temmuz 1925\u2019te sona eren yarg\u0131lama. 20. y\u00fczy\u0131l ABD tarihinin kamuoyunun en yo\u011fun ilgisini \u00e7eken hukuk davalar\u0131ndan biriydi. \u0130ddia edilen su\u00e7, Dayton\u2019da Rhea lisesinin bilim \u00f6\u011fretmeni John Thomas Scopes\u2019un, okullarda evrim kuram\u0131n\u0131 anlatmay\u0131 yasaklayan Tennessee eyalet yasas\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnemi\u015f olmas\u0131yd\u0131.
\nTennessee eyaleti bu ilk evrim kar\u015f\u0131t\u0131 yasay\u0131 13 Mart 1925\u2019te kabul etmi\u015fti. Yasa esas olarak, \u201c\u00fcniversitelerde, eyalet normal okullar\u0131nda ve di\u011fer okullarda insan\u0131n Kitab\u0131 Mukaddes\u2019teki ilahi yarat\u0131l\u0131\u015f \u00f6yk\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131t, onun yerine insan\u0131n daha a\u015fa\u011f\u0131 bir hayvan tak\u0131m\u0131ndan geldi\u011fini ileri s\u00fcren bir kuram\u0131 \u00f6\u011fretmenin\u201d yasa d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu belirtiyordu.
\nDuru\u015fmada devlet ad\u0131na savc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ABD Kongresi \u00fcyesi ve eski d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 W. J. Bryan, Scopes\u2019un savunmas\u0131n\u0131 ise \u00fcnl\u00fc hukuk\u00e7u C. Darrow \u00fcstlenmi\u015flerdi. Mahkeme, yasan\u0131n anayasaya uygunlu\u011funu ve Darwin\u2019in kuram\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini ele almay\u0131 ba\u015ftan reddederek, Scopes\u2019un yaln\u0131zca \u00f6\u011frencilerine evrim kuram\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretip \u00f6\u011fretmedi\u011fini ele ald\u0131 ve Scopes\u2019u 100 dolar para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131rd\u0131. (Encyclopaedia Britannica, XX, pp.125-26, 1971)
\n2) Yenikonu\u015f (Newspeak): George Orwell\u2019\u0131n 1984 roman\u0131nda kurgulad\u0131\u011f\u0131 totaliter devletin resmi konu\u015fma dili. Kelime say\u0131s\u0131n\u0131n giderek azalt\u0131lmas\u0131na ve dildeki k\u0131s\u0131tlamayla d\u00fc\u015f\u00fcncenin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131na dayan\u0131r. (\u00c7ev.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Evrimin oldu\u011funa dair g\u00fcvenimiz \u00fc\u00e7 genel kan\u0131ta dayan\u0131r. Birincisi; etkin durumda olan evrimin, gerek laboratuvar d\u0131\u015f\u0131ndan, gerekse laboratuvar i\u00e7inden bol miktarda do\u011frudan ve g\u00f6zlemsel kan\u0131t\u0131na sahibiz. \u0130kinci kan\u0131t\u0131m\u0131z do\u011fan\u0131n kusursuz olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n evrimi a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r. Hepimiz ortak bir atadan miras almam\u0131\u015f olsak, neden ayn\u0131 kemiklerden kurulmu\u015f yap\u0131larla bir fare ko\u015fsun, bir yarasa u\u00e7sun, bir domuz bal\u0131\u011f\u0131 y\u00fczs\u00fcn […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":49650,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[107,21,38,32],"tags":[],"class_list":["post-9543","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-70-sayi","category-biyoloji","category-dergi-sayilari","category-evrim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9543","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9543"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9543\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9543"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9543"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9543"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}