{"id":9728,"date":"2009-03-01T22:02:27","date_gmt":"2009-03-01T20:02:27","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9728"},"modified":"2017-05-20T22:28:33","modified_gmt":"2017-05-20T19:28:33","slug":"petrol-fiyatlari-dibe-vurdu-ama-petrole-bagimliligin-sorunlari-bitmedi-ne-dilediginize-dikkat-edin-gercek-olabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2009\/03\/01\/petrol-fiyatlari-dibe-vurdu-ama-petrole-bagimliligin-sorunlari-bitmedi-ne-dilediginize-dikkat-edin-gercek-olabilir","title":{"rendered":"Petrol fiyatlar\u0131 dibe vurdu, ama petrole ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n sorunlar\u0131 bitmedi Ne diledi\u011finize dikkat edin, ger\u00e7ek olabilir!"},"content":{"rendered":"

K\u00fcresel ekonomideki sars\u0131c\u0131 durgunluk sonucunda, petrol\u00fcn varil fiyat\u0131 keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle 40 dolar civar\u0131na indi. Fiyatlar eninde sonunda tekrar y\u00fckselecek ve o g\u00fcn geldi\u011finde, 2008 yaz\u0131nda oldu\u011fu gibi petrol fiyatlar\u0131ndaki s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlarla yeniden y\u00fcz y\u00fcze gelece\u011fiz. Ama bug\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlarla bile, petrole olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan ka\u00e7amayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlamakta fayda var. Fiyat\u0131 ne olursa olsun ve ister y\u00fckseliyor ister azal\u0131yor olsun, petrol \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyay\u0131 derinden etkiliyor ve bu etki 2009\u2019da 2008\u2019dekinden daha zay\u0131f olmayacak.<\/em><\/p>\n

K\u00fcresel ekonomik krizin sonu\u00e7lar\u0131 de\u011fi\u015fik alanlarda ortaya \u00e7\u0131kmaya devam ediyor. 2008 ortalar\u0131nda 150 dolar s\u0131n\u0131r\u0131na dayanan petrol\u00fcn varil fiyat\u0131,\u00a0 bu y\u0131l \u015eubat ay\u0131nda 33 dolara d\u00fc\u015ft\u00fc. Ekonomik bunal\u0131m\u0131n bu t\u00fcrden sonu\u00e7lar\u0131, bunal\u0131m\u0131 derinle\u015ftiren yeni bir etken olarak krize yeni boyutlar kat\u0131yor. Michael Klare\u2019in petrol fiyatlar\u0131ndaki dalgalanmalar\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131 analizini aktararak, d\u00fcnya ekonomik krizini de\u011fi\u015fik y\u00f6nleriyle incelemeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz.<\/em><\/p>\n

Enerji kaynaklar\u0131 ve petrol\u00fcn jeopoliti\u011fi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tan\u0131nan, Hampshire \u00dcniversitesi\u2019nde bar\u0131\u015f ve d\u00fcnya g\u00fcvenli\u011fi dersleri veren Prof. Michael Klare, \u201cKaynak Sava\u015flar\u0131-K\u00fcresel \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n Yeni Alanlar\u0131\u201d, \u201cKan ve Petrol\u201d, \u201cSerseri Devletler ve Yasad\u0131\u015f\u0131 N\u00fckleer G\u00fc\u00e7ler\u201d ve son olarak \u201cY\u00fckselen G\u00fc\u00e7ler, Daralan Gezegen: Yeni Enerji Jeopoliti\u011fi (Rising Powers, Shrinking Planet: The New Geopolitics of Energy) adl\u0131 kitaplar\u0131n yazar\u0131. Klare\u2019in \u201cOil 2009: Be Careful What You Wish For\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bu makalesi, 8 Ocak 2009\u2019da Tomdispatch.com\u2019da yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

Michael T Klare Hampshire \u00dcniversitesinde bar\u0131\u015f ve d\u00fcnya g\u00fcvenli\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir profes\u00f6rd\u00fcr ve Kaynak Sava\u015flar\u0131 (Resource Wars) ile Kan ve Petrol (Blood and Ol) kitaplar\u0131n\u0131n yazar\u0131d\u0131r. Bu yaz\u0131y\u0131 Metropolitan Books taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan en yeni kitab\u0131 Y\u00fckselen G\u00fc\u00e7ler, Daralan Gezegen: Yeni Enerji Jeopoliti\u011fi (Rising Powers, Shrinking Planet: The New Geopolitics of Energy)<\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak Sava\u015flar\u0131 : K\u00fcresel \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n Yeni Alanlar\u0131<\/p>\n

 <\/p>\n

SERSER\u0130 DEVLETLER VE YASADI\u015eI N\u00dcKLEER G\u00dc\u00c7LER<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Daha d\u00fcn y\u00fcksek petrol fiyatlar\u0131ndan yak\u0131n\u0131yorduk. 7 Temmuz 2008 tarihli Wall Street Journal<\/em>, \u201cPetrol\u00fcn h\u0131zl\u0131 y\u00fckseli\u015fi bu y\u0131l varilinin 200 Dolara \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 tahminlerine neden oluyor\u201d man\u015feti alt\u0131nda, bu kadar y\u00fcksek fiyatlar\u0131n \u201cABD ekonomisinin b\u00fcy\u00fck sekt\u00f6rleri \u00fczerinde a\u015f\u0131r\u0131 bask\u0131lara\u201d yol a\u00e7aca\u011f\u0131 uyar\u0131s\u0131nda bulunuyordu. Bug\u00fcn ise, varil ba\u015f\u0131na 40 dolar civar\u0131nda olan petrol fiyat\u0131 Temmuz\u2019dakinin \u00fc\u00e7te birinden de az ve baz\u0131 ekonomistler 2009\u2019da 25 dolar\u0131n alt\u0131na kadar d\u00fc\u015febilece\u011fini tahmin ediyor.<\/p>\n

Bu kadar d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlar -ve bunlar\u0131n son t\u00fcketiciye yans\u0131yan benzin pompas\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131- \u015f\u00fcphesiz a\u011f\u0131r zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f Amerikal\u0131 t\u00fcketicilerin bir\u00e7o\u011fu taraf\u0131ndan Tanr\u0131\u2019n\u0131n nimeti olarak g\u00f6r\u00fclecektir; her ne kadar bu d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlar, ulusal gelirlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc enerji ihracat\u0131na dayanan Nijerya, Rusya, \u0130ran, Kuveyt ve Venez\u00fcella gibi petrol \u00fcreticisi \u00fclkelerde \u015fiddetli ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar yaratacak olsa da. Ancak burada basit ama hayati \u00f6nemdeki ger\u00e7e\u011fi ak\u0131lda tutmak gerekir: Fiyat\u0131 ne olursa olsun ve ister y\u00fckseliyor ister azal\u0131yor olsun, petrol \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyay\u0131 derinden etkiliyor ve bu etki 2009\u2019da 2008\u2019dekinden daha az olmayacak.<\/p>\n

 <\/p>\n

Petrol \u00f6nemini koruyor<\/em><\/strong><\/p>\n

Temel neden nedir? Her hal\u00fckarda petrol d\u00fcnya enerji arz\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya devam edecek. Alternatifler \u00fczerine yap\u0131lan t\u00fcm konu\u015fmalarda, petrol\u00fcn en az\u0131ndan \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 ony\u0131lda bir numaral\u0131 enerji kayna\u011f\u0131 olarak kalaca\u011f\u0131 kabul ediliyor. ABD Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n Aral\u0131k 2008 tahminlerine g\u00f6re, 2015\u2019te petrol \u00fcr\u00fcnleri Amerika\u2019n\u0131n toplam enerji arz\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 y\u00fczde 38\u2019ini, do\u011falgaz ve k\u00f6m\u00fcr\u00fcn her biri ise ancak y\u00fczde 23\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor olacak. Biyoyak\u0131tlar\u0131n (ve di\u011fer alternatiflerin) toplam i\u00e7indeki oranlar\u0131n\u0131 daha b\u00fcy\u00fctmeleriyle birlikte petrol\u00fcn genel olarak pay\u0131n\u0131n k\u0131smen azalmas\u0131 bekleniyor; fakat Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u015fu anda planlamay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 en ileri tarih olan 2030\u2019da bile petrol h\u00e2l\u00e2 ba\u015fat yak\u0131t olarak kalacak.<\/p>\n

Benzer bir durum b\u00fct\u00fcn olarak gezegenimiz i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Biyoyak\u0131tlar ve di\u011fer yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131n\u0131n k\u00fcresel enerji denkleminde b\u00fcy\u00fcyen bir rol oynayaca\u011f\u0131 umulsa da, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ony\u0131llarda d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen yak\u0131t kayna\u011f\u0131n\u0131n petrolden ba\u015fka bir \u015fey olmas\u0131 beklenmiyor.<\/p>\n

G\u00f6zlerinizi petrol politikas\u0131ndan ay\u0131rmazsan\u0131z, bu gezegende ger\u00e7ekte nelerin olup bitti\u011fi hakk\u0131nda daima \u00e7ok \u015fey bilirsiniz. D\u00fc\u015f\u00fck fiyatlar, \u015fimdi oldu\u011fu gibi, \u00fcreticiler i\u00e7in k\u00f6t\u00fcd\u00fcr ve bu, ABD y\u00f6netiminin d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Venez\u00fcella, \u0130ran ve hatta do\u011falgaz ve petrol devi Rusya gibi bir\u00e7ok \u00fclkenin can\u0131n\u0131 ac\u0131tacak. Bu \u00fclkelerin t\u00fcm\u00fc, son y\u0131llarda artan petrol gelirlerini, ABD \u00e7\u0131karlar\u0131na zararl\u0131 g\u00f6r\u00fclen politik \u00e7abalar\u0131n\u0131 finanse etmek i\u00e7in kulland\u0131lar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, d\u00fc\u015fen fiyatlar ayn\u0131 zamanda Meksika, Nijerya ve Suudi Arabistan gibi petrol m\u00fcttefiklerinin temellerini sarsabilir; petrol gelirlerinin ve b\u00f6ylece devlet harcamalar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 sonucu bu \u00fclkeler i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar ya\u015fayabilir.<\/p>\n

Bir o kadar \u00f6nemli olan; d\u00fc\u015fen petrol fiyatlar\u0131n\u0131n, derin a\u00e7\u0131kdeniz sondajlar\u0131 gibi riskli kompleks petrol yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n ve ayn\u0131 zamanda yeni ku\u015fak (g\u0131da maddesi olmayan) biyoyak\u0131tlar gibi petrole alternatif enerji kaynaklar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n cesaretini k\u0131rmas\u0131d\u0131r. Belki de en k\u00f6t\u00fcs\u00fc; ucuz petrol d\u00f6neminde, g\u00fcne\u015f, r\u00fczg\u00e2r ve gelgit enerjisi gibi \u00e7evreyi kirletmeyen ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine yol a\u00e7mayan alternatiflere yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n azalmas\u0131 da muhtemeldir. Bunun anlam\u0131 \u015fudur ki; daha uzun vadede, k\u00fcresel ekonomi toparlanmaya ba\u015flar ba\u015flamaz, gelece\u011fin enerji se\u00e7eneklerinin can s\u0131k\u0131c\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu kan\u0131tlan\u0131rken, yeni bir petrol fiyatlar\u0131 \u015fokunu bekleyebiliriz.<\/p>\n

 <\/p>\n

Talepteki daralma \u015fok edici ve gelecek belirsiz<\/em><\/strong><\/p>\n

A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, petrol\u00fcn etkisinden ka\u00e7\u0131\u015f yolu yok. Bununla birlikte, bu y\u0131l i\u00e7inde bu etkinin tam olarak hangi bi\u00e7imleri alaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek zordur. Yine de, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131l i\u00e7inde petrol\u00fcn kaderi -ve bizim kaderimiz- \u00fczerine gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck \u00fc\u00e7 yorumum var:<\/p>\n

1) Petrol fiyatlar\u0131, tekrar y\u00fckselmeye ba\u015flay\u0131ncaya kadar d\u00fc\u015f\u00fck kalacak. Bunun kula\u011fa b\u00fct\u00fcn\u00fcyle anlams\u0131z geldi\u011fini biliyorum. Ama sorunu ifade etmenin ba\u015fka bir yolu yok. Asl\u0131nda petrol fiyatlar\u0131n\u0131n dibe vurmas\u0131n\u0131n nedeni, son d\u00f6rt ayda sars\u0131c\u0131 bir k\u00fcresel durgunlu\u011fa girilmesi sonucunda talebin \u00e7\u00f6kmesidir. Fiyatlar muhtemelen, talep g\u00fc\u00e7lenene ve\/veya k\u00fcresel petrol arz\u0131 ciddi bi\u00e7imde daralt\u0131l\u0131ncaya kadar, 2008 bahar ve yaz\u0131n\u0131n rekor d\u00fczeylerine yakla\u015famayacak. Bu noktada ne yaz\u0131k ki, bu olaylar\u0131n herhangi birinin ne zaman ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini hi\u00e7bir kristal k\u00fcre s\u00f6yleyemez.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 talepteki daralma, \u015fok edici oldu. Talep, ge\u00e7en yaz\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde y\u00fckseldikten sonra, sonbahar\u0131n ba\u015flar\u0131nda g\u00fcnl\u00fck birka\u00e7 y\u00fczbin varile kadar sert bi\u00e7imde d\u00fc\u015ft\u00fc; bu, 2008 y\u0131l\u0131 i\u00e7in g\u00fcnde ortalama 50 bin varillik bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f yaratt\u0131. ABD Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 bu y\u0131l k\u00fcresel talebin g\u00fcnl\u00fck 450 bin varil gibi \u00e7ok daha sars\u0131c\u0131 bir d\u00fczeye kadar d\u00fc\u015fece\u011fini tahmin ederek, son otuz y\u0131l i\u00e7inde ilk kez d\u00fcnya t\u00fcketiminin art arda iki y\u0131l d\u00fc\u015fece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n

S\u00f6ylemek gereksiz; b\u00f6ylesi d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler beklenmiyordu. Uluslararas\u0131 talebin -1980\u2019deki son b\u00fcy\u00fck durgunluktan (resesyon) bu yana hemen hemen her y\u0131l oldu\u011fu gibi- b\u00fcy\u00fcmeye devam edece\u011fi inanc\u0131yla, k\u00fcresel petrol end\u00fcstrisi s\u00fcrekli olarak \u00fcretim kapasitesini b\u00fcy\u00fctt\u00fc ve 2009 ve sonras\u0131nda daha da fazlas\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rmaktayd\u0131. Ger\u00e7ekte, George W. Bush y\u00f6netiminin yo\u011fun bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, Suudiler ge\u00e7en Haziran\u2019da kapasitelerini g\u00fcnde fazladan 2,5 milyon varile ula\u015fana kadar ad\u0131m ad\u0131m art\u0131racaklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015fti.<\/p>\n

Bug\u00fcn bu sekt\u00f6r, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim ve yetersiz talebin y\u00fck\u00fc alt\u0131ndad\u0131r; h\u0131zla d\u00fc\u015fen petrol fiyatlar\u0131n\u0131n kesin a\u00e7\u0131klamas\u0131 budur. Petrol \u0130hra\u00e7 Eden \u00dclkeler \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (OPEC) \u00fcyelerinin toplam \u00fcretimlerini g\u00fcnl\u00fck 2,2 milyon varil azaltmaya dair 17 Aral\u0131k karar\u0131 bile fiyatlarda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir art\u0131\u015f sa\u011flamay\u0131 ba\u015faramad\u0131 (Suudi Arabistan Kral\u0131 Abdullah, yak\u0131n zamanlarda bir varil i\u00e7in 75 dolar\u0131 \u201cadil bir fiyat\u201d olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemi\u015fti).<\/p>\n

Talep ve arz aras\u0131ndaki dengesizlik ne zamana kadar s\u00fcrecek? Bir\u00e7ok analist, bunun 2009\u2019un ortalar\u0131na, bilemedin y\u0131lsonuna kadar s\u00fcrece\u011fine inan\u0131yor. Di\u011ferleri, ger\u00e7ek bir k\u00fcresel iyile\u015fmenin 2010\u2019a, hatta daha sonras\u0131na kadar ba\u015flamayaca\u011f\u0131 ku\u015fkusunu ta\u015f\u0131yorlar. Bu t\u00fcm\u00fcyle sizin bug\u00fcnk\u00fc durgunlu\u011fun (resesyon) -veya yakla\u015fan bir bunal\u0131m\u0131n (depresyon)- ne kadar derin ve uzun s\u00fcreli olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin beklentilerinize ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00c7in\u2019in petrol arz\u0131n\u0131 emme yetene\u011fi belirleyici bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Unutulmamal\u0131 ki, 2002 ve 2007 aras\u0131nda d\u00fcnya petrol t\u00fcketimindeki toplam art\u0131\u015f\u0131n y\u00fczde 35\u2019ini bu \u00fclke ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti ve ABD Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na g\u00f6re \u00c7in\u2019in \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131lda k\u00fcresel art\u0131\u015f\u0131n en az\u0131ndan y\u00fczde 24\u2019\u00fcn\u00fc daha talep etmesi bekleniyor. Eskinin sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkelerinin aral\u0131ks\u0131z talebi ve petroldeki gelecekte teslim s\u00f6zle\u015fmeleri \u00fczerindeki \u00f6nemli fiyat spek\u00fclasyonu ile birlikte \u00c7in t\u00fcketimindeki y\u00fckseli\u015f, fiyatlar\u0131n ge\u00e7en yaza kadarki astronomik art\u0131\u015f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131kl\u0131yordu. Fakat \u00c7in ekonomisinin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bi\u00e7imde sendelemesiyle birlikte, bu t\u00fcr tahminler art\u0131k ge\u00e7erli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bir\u00e7ok analist, \u00c7in talebindeki keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn yaln\u0131zca k\u00fcresel enerji fiyatlar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru yolculu\u011funu h\u0131zland\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, fiyatlar\u0131n yak\u0131n zamanda eski haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, giderek daha da olanaks\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fiyatlar tekrar y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7ti\u011finde\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

2) Fiyatlar tekrar y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7ti\u011finde, bu sert bi\u00e7imde olacak. \u015eu anda d\u00fcnya, g\u00f6rece al\u0131\u015f\u0131k olunmayan bir manzaran\u0131n, k\u00fcresel petrol \u00fcretimi fazlas\u0131n\u0131n tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor; fakat burada bir sorun var. Fiyatlar d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, petrol \u015firketleri y\u00fcksek maliyetli, yeni \u00fcretim te\u015febb\u00fcslerine yat\u0131r\u0131m yapma d\u00fcrt\u00fcs\u00fcne sahip olmayacak; bu, mevcut kapasite t\u00fckenmeye devam ederken k\u00fcresel envanterlere yeni kapasite eklenmeyece\u011fi anlam\u0131na gelir. Basit\u00e7e ifade edilirse; bu, talep tekrar aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131 zaman, k\u00fcresel \u00fcretimin muhtemelen yetersiz kalaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Financial Times<\/em>\u2019dan Ed Crooks\u2019un ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u201cH\u0131zla d\u00fc\u015fen petrol fiyatlar\u0131, tehlikeli bi\u00e7imde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yaratan bir a\u011fr\u0131 kesici gibidir: K\u0131sa s\u00fcreli rahatlama, v\u00fccutta uzun vadede ciddi bir tahribat pahas\u0131na sa\u011flanmaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n

Petrol \u00fcretimi yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndaki durgunla\u015fman\u0131n i\u015faretleri \u015fimdiden h\u0131zla \u00e7o\u011fal\u0131yor. S\u00f6zgelimi Suudi Arabistan d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck enerji projesinde erteleme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131; bu onun petrol \u00fcretimini art\u0131raca\u011f\u0131 vaadinden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde cayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ertelenmekte olan projeler aras\u0131nda; 1,2 milyar dolarl\u0131k tarihi Damman petrol sahas\u0131n\u0131 yeniden kullan\u0131ma a\u00e7ma giri\u015fimi, g\u00fcnde 900 bin varillik Manifa petrol sahas\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi ve Yanbu ile Jubail\u2019de yeni rafinerilerin in\u015fas\u0131 bulunuyor. Her hal\u00fckarda bu ertelemeler daralm\u0131\u015f olan uluslararas\u0131 talep nedeniyle yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Buna ek olarak, bir\u00e7ok \u201ckolay petrol\u201d rezervi \u015fimdiden t\u00fcketilmi\u015f durumda; bu ise, neredeyse geri kalan t\u00fcm k\u00fcresel rezervlerin \u201czor petrol\u201d olmaya do\u011fru gidece\u011fi anlam\u0131na geliyor. Bunlar, varil ba\u015f\u0131na fiyat\u0131n 50 dolar\u0131n alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece k\u00e2rl\u0131 olamayacak kadar masrafl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m teknolojilerini gerektiriyorlar. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131, Kanada\u2019n\u0131n katran kumsallar\u0131yla Meksika K\u00f6rfezi, Gine K\u00f6rfezi ve Brezilya\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klar\u0131ndaki derin a\u00e7\u0131kdeniz rezervlerdir.<\/p>\n

B\u00f6ylesi potansiyel rezervler, ku\u015fkusuz \u00f6nemli miktarda petrol bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 halde, petrol fiyat\u0131 varil ba\u015f\u0131na 80 dolar veya \u00fcst\u00fcne -bug\u00fcnk\u00fc fiyat\u0131n\u0131n iki kat\u0131na- \u00e7\u0131kana kadar k\u00e2r getirmeyecektir. Bu ko\u015fullarda, petrol devlerinin Kanada\u2019daki ve bu a\u00e7\u0131kdeniz petrol sahalar\u0131ndaki yeni projelerini iptal etmeleri veya ertelemeleri hi\u00e7 de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Birle\u015fik Arap Emirlikleri\u2019nin Enerji Bakan\u0131 Mohamed bin Dhaen al-Hamli\u2019nin, Ekim ay\u0131nda Londra\u2019daki petrol end\u00fcstrisi konferans\u0131nda ifade etti\u011fi gibi, \u201cD\u00fc\u015f\u00fck petrol fiyatlar\u0131 d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7in \u00e7ok tehlikelidir.\u201d Al-Hamli, \u201cFiyatlar\u0131n d\u00fc\u015fmesiyle birlikte, uygulaman\u0131n e\u015fi\u011finde olan bir\u00e7ok proje, tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irilecek\u201d diye belirtiyordu.<\/p>\n

Petrol sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 k\u0131smas\u0131 nedeniyle, d\u00fcnya ekonomisi dipten y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda mevcut kapasite artan talebi kar\u015f\u0131lamakta yetersiz kalacak. O anda, artan talep ans\u0131z\u0131n kendisini enerji a\u00e7\u0131\u011f\u0131 olan bir d\u00fcnyada yetersiz arz\u0131n pe\u015finde ko\u015far halde bulurken, bug\u00fcnk\u00fc durumun \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla de\u011fi\u015fece\u011fi beklenmelidir. Bunun ne zaman ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi ve o s\u0131rada petrol fiyatlar\u0131n\u0131n ne kadar y\u00fckse\u011fe s\u0131\u00e7rayaca\u011f\u0131, ku\u015fkusuz bilinemez; fakat benzin pompas\u0131nda nihai t\u00fcketiciyi vuracak bir \u015fok beklenebilir. Muhtemeldir ki, gelecek enerji \u015foku, bug\u00fcnk\u00fc k\u00fcresel durgunluk ve enerji fiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden daha az \u015fiddetli olmayacak. Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131, en son tahminlerinde, petrol\u00fcn 2010\u2019da varil ba\u015f\u0131na ortalama 78 dolara, 2015\u2019te 110 dolara ve 2020\u2019de 116 dolara ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Ba\u015fka analistler ise, \u00f6zellikle e\u011fer talep h\u0131zla geni\u015fler ve petrol \u015firketleri bug\u00fcn ertelemekte olduklar\u0131 projeleri yeniden ba\u015flatmakta yava\u015f kal\u0131rlarsa, fiyatlar\u0131n \u00e7ok daha y\u00fckse\u011fe ve \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyorlar.<\/p>\n

 <\/p>\n

Olas\u0131 politik geli\u015fmeler<\/em><\/strong><\/p>\n

3) D\u00fc\u015f\u00fck petrol fiyatlar\u0131, t\u0131pk\u0131 y\u00fcksek fiyatlar gibi, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ciddi politik sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r. Petrol fiyatlar\u0131nda 2003 ve 2008 aras\u0131ndaki s\u00fcrekli y\u00fckseli\u015f, k\u00fcresel talepteki keskin art\u0131\u015f\u0131n oldu\u011fu kadar, uluslararas\u0131 enerji end\u00fcstrisinin \u00fcretim i\u00e7in yeterli derecede yeni kayna\u011f\u0131 devreye sokmakta s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekti\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n sonucudur. Bir\u00e7ok analist yak\u0131nda \u201cpetrol doru\u011fu\u201dnun gelece\u011finden s\u00f6z etti; bu, k\u00fcresel \u00fcretimin geri \u00e7evrilemez bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ece\u011fi and\u0131r. T\u00fcm bunlar, b\u00fcy\u00fck petrol t\u00fcketicisi \u00fclkelerin yabanc\u0131 petrol kaynaklar\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fc olabildi\u011fince ele ge\u00e7irmek y\u00f6n\u00fcndeki \u015fiddetli \u00e7abalar\u0131n\u0131 -ABD\u2019li, Avrupal\u0131 ve \u00c7inli \u015firketlerin Afrika ve Hazar Denizi havzas\u0131nda petrol imtiyazlar\u0131n\u0131 silip s\u00fcp\u00fcrmek i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 \u00e7\u0131lg\u0131nca giri\u015fimler dahil- ate\u015fledi.<\/p>\n

Petrol fiyatlar\u0131ndaki h\u0131zl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ve b\u00fcy\u00fcyen (fakat ge\u00e7ici) \u2018petrol\u00fcn bollu\u011fu\u2019 fikriyle birlikte, bu k\u0131ran k\u0131rana rekabet muhtemelen hafifleyecektir. Bununla birlikte, \u015fu anda yo\u011fun rekabetin olmamas\u0131, petrol fiyatlar\u0131n\u0131n k\u00fcresel politika \u00fczerindeki etkisinin sona erece\u011fi anlam\u0131na gelmez. Tam aksine, d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlar muhtemelen eskisi gibi uluslararas\u0131 arenay\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya devam edecek, ama yeni bi\u00e7imlerde. T\u00fcketici devletler aras\u0131ndaki rekabet azalabilir; ama \u00fcretici \u00fclkelerdeki olumsuz politik ko\u015fullar\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fece\u011fi kesindir. Aralar\u0131nda Angola, \u0130ran, Irak, Meksika, Nijerya, Rusya, Suudi Arabistan ve Venez\u00fcella\u2019n\u0131n da bulundu\u011fu bu \u00fclkelerin \u00e7o\u011fu, devlet harcamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc petrol ihracat\u0131ndan elde edilen gelirle yap\u0131yor; sa\u011fl\u0131k ve e\u011fitimi, altyap\u0131 iyile\u015ftirmelerini, g\u0131da ve enerji yard\u0131mlar\u0131 ile sosyal refah programlar\u0131n\u0131 finanse etmek i\u00e7in bu paray\u0131 kullan\u0131yor.<\/p>\n

Y\u00fckseklerde dola\u015fan enerji fiyatlar\u0131, \u00f6rne\u011fin, bir\u00e7ok \u00fcretici \u00fclkenin gen\u00e7ler aras\u0131ndaki y\u00fcksek oranl\u0131 i\u015fsizli\u011fi -ve b\u00f6ylece potansiyel huzursuzlu\u011fu- azaltmas\u0131na olanak tan\u0131yor. Fiyatlar dibe vururken, h\u00fck\u00fcmetler \u015fimdiden yoksullara, orta s\u0131n\u0131fa ve i\u015fsizlere yard\u0131m eden programlarda kesinti yapmaya zorlan\u0131yor; bu ise \u015fimdiden d\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde istikrars\u0131zl\u0131k dalgalar\u0131 \u00fcretiyor.<\/p>\n

S\u00f6zgelimi Rusya\u2019n\u0131n devlet b\u00fct\u00e7esi, ancak petrol fiyatlar\u0131 varil ba\u015f\u0131na 70 dolarda veya \u00fcst\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi s\u00fcrece dengede kalabiliyor. H\u00fck\u00fcmetin gelirleri azal\u0131rken, Kremlin sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmek ve hem batan \u015firketleri hem de de\u011fer kaybeden rubleyi desteklemek i\u00e7in birikmi\u015f rezervlerinden yemeye zorlan\u0131yor. Bir enerji devi olarak an\u0131lan bu \u00fclke, h\u0131zla paras\u0131n\u0131 t\u00fcketiyor. \u0130\u015fsizlik art\u0131\u015fa ge\u00e7mi\u015f durumda ve bir\u00e7ok \u015firket tasarruf i\u00e7in i\u015f saatlerini azalt\u0131yor. Ba\u015fbakan Putin pop\u00fcler olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrse de, halktaki ho\u015fnutsuzlu\u011fun ilk i\u015faretleri g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131; ithal mallar \u00fczerindeki artan g\u00fcmr\u00fck tarifelerine, zamlanan toplu ta\u015f\u0131ma \u00fccretlerine ve bu t\u00fcrden di\u011fer \u00f6nlemlere kar\u015f\u0131 yap\u0131lan da\u011f\u0131n\u0131k protestolar bunlardand\u0131r.<\/p>\n

Petrol fiyatlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, \u00f6zellikle Rusya\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015firketi ve (iyi zamanlarda) yakla\u015f\u0131k olarak h\u00fck\u00fcmetin vergi gelirlerinin d\u00f6rtte birinin kayna\u011f\u0131 olan do\u011fal gaz devi Gazprom\u2019a zarar veriyor. Do\u011fal gaz\u0131n fiyat\u0131 genellikle petrol\u00fcnkine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fti\u011fi i\u00e7in, azalan petrol fiyatlar\u0131 bu \u015firketi sert bi\u00e7imde vurdu: Ge\u00e7en yaz, Genel M\u00fcd\u00fcr Alexei Miller \u015firketin piyasa de\u011ferini 360 milyar dolar olarak hesap ediyordu; bug\u00fcn bu rakam 85 milyar dolard\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fte Ruslar, politik n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in kom\u015fu devletlere kar\u015f\u0131 gaz vanas\u0131n\u0131 kapatma y\u00f6ntemini kullan\u0131yordu. Ancak, gaz fiyatlar\u0131ndaki keskin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, Gazprom\u2019un 1 Ocak\u2019taki (ge\u00e7mi\u015fteki teslimata ait 1,5 milyar dolarl\u0131k \u00f6demenin yap\u0131lamamas\u0131 nedeniyle) Ukrayna\u2019ya gaz ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kesme karar\u0131, en az\u0131ndan k\u0131smen, finansal temeldedir. Bu karar Avrupa\u2019da enerji kesintilerini tetiklese de -Avrupa\u2019n\u0131n do\u011fal gaz\u0131n\u0131n y\u00fczde 25\u2019i Gazprom\u2019un gaz\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Ukrayna \u00fczerinden ge\u00e7en boru hatlar\u0131 yoluyla ula\u015f\u0131yor-, Moskova fiyat tart\u0131\u015fmas\u0131ndan geri durmaya yana\u015fmad\u0131. \u201cOnlar\u0131n paraya ihtiyac\u0131 var\u201d diyordu Moskova\u2019daki UralSib Bankas\u0131\u2019ndan Chris Weafer: \u201cTemel neden budur.\u201d<\/p>\n

Sert bi\u00e7imde d\u00fc\u015fen petrol fiyatlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda \u0130ran, Suudi Arabistan ve Venez\u00fcella h\u00fck\u00fcmetlerinin \u00fczerine \u015fiddetli gerilimler y\u00fcklemesi beklenmelidir; bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, ge\u00e7mi\u015f y\u0131llardaki rekor fiyatlardan, kamusal i\u015fleri finanse etmek, temel ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 desteklemek ve istihdam yaratmak i\u00e7in yararlan\u0131yordu. Rusya gibi bu \u00fclkeler de, varil ba\u015f\u0131na 70 dolar veya \u00fcst\u00fc benzin fiyatlar\u0131 ortam\u0131n\u0131n kesintisiz olarak devam edece\u011fi varsay\u0131m\u0131na dayanarak geni\u015f b\u00fct\u00e7eleri benimsediler. \u015eu anda, olumsuz etkilenmi\u015f di\u011fer \u00fcreticiler gibi onlar da birikmi\u015f rezervlerini t\u00fcketmek, a\u011f\u0131r ko\u015fullarla bor\u00e7lanmak ve sosyal harcamalar\u0131 k\u0131smak zorundalar; \u00fclke i\u00e7inde politik muhalefetin ve huzursuzlu\u011fun artmas\u0131 riski alt\u0131ndalar.<\/p>\n

S\u00f6zgelimi \u0130ran h\u00fck\u00fcmeti enerjideki t\u00fcketici deste\u011fini kald\u0131rmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131 (benzinin fiyat\u0131 \u015fu anda galon ba\u015f\u0131na 36 cent); bu, i\u015fsizlik oranlar\u0131n\u0131n ve hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok h\u0131zl\u0131 artt\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclkede yayg\u0131n protestolara yol a\u00e7mas\u0131 beklenen bir harekettir. Suudi h\u00fck\u00fcmeti, birikmi\u015f rezervlere dayanarak \u015fu an i\u00e7in b\u00fct\u00e7ede kesintilere gitmeyece\u011fine s\u00f6z verdi; ama orada da i\u015fsizlik art\u0131yor.<\/p>\n

Kuveyt, Suudi Arabistan ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri gibi petrol \u00fcreticisi \u00fclkelerdeki azalan harcamalar, M\u0131s\u0131r, \u00dcrd\u00fcn ve Yemen gibi \u00fcretici olmayan \u00fclkeleri de etkileyecek; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00fclkelerin gen\u00e7leri h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemlerinde y\u00fcksek \u00fccretli i\u015f aray\u0131\u015f\u0131yla bu petrol krall\u0131klar\u0131na g\u00f6\u00e7 ediyorlar. Zor d\u00f6nemler geldi\u011finde ise, ilk i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lacak ve i\u015f olanaklar\u0131n\u0131n \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 oldu\u011fu \u00fclkelerine geri g\u00f6nderilecek olanlar da onlar oluyor.<\/p>\n

Bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, arka plan\u0131nda \u0130slam\u2019\u0131n pop\u00fclerli\u011finin h\u0131zla art\u0131\u015f\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir sahnede ger\u00e7ekle\u015fiyor; \u0130slami y\u00fckseli\u015fin i\u00e7inde, M\u0131s\u0131r\u2019da H\u00fcsn\u00fc M\u00fcbarek ve \u00dcrd\u00fcn\u2019de Kral Abdullah\u2019\u0131nki gibi ABD yanl\u0131s\u0131 rejimlerin \u201ci\u015fbirlik\u00e7i\u201d politikalar\u0131n\u0131 reddeden daha militan bi\u00e7imler de bulunuyor. Bunu, \u0130srail\u2019in yak\u0131n zamanlarda Gazze\u2019ye havadan ve karadan yapt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131 sald\u0131r\u0131lar ve \u0131l\u0131ml\u0131 Arap rejimlerinin darac\u0131k bir toprak \u015feridinde kapana k\u0131s\u0131lm\u0131\u015f 1,5 milyon Filistinlinin bu berbat durumu kar\u015f\u0131s\u0131ndaki apa\u00e7\u0131k kay\u0131ts\u0131zl\u0131klar\u0131yla birle\u015ftirdi\u011finizde, sahnenin, y\u00f6netim kar\u015f\u0131t\u0131 huzursuzluk ve \u015fiddetin kabar\u0131p patlamas\u0131 i\u00e7in uygun oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. E\u011fer b\u00f6yleyse, kimse bunu petrolle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak g\u00f6rmeyecek; oysa yine de k\u0131smen \u00f6yle olacak.<\/p>\n

\u015eiddetli bir ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc illetine yakalanm\u0131\u015f bir d\u00fcnya ba\u011flam\u0131nda, kilit petrol \u00fcreticisi \u00fclkeleri kapsayan di\u011fer f\u0131rt\u0131nal\u0131 enerji senaryolar\u0131n\u0131 hayal etmek olduk\u00e7a kolayd\u0131r. Bunlar\u0131n ne zaman ve nerede ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 \u00f6nceden s\u00f6ylenemez ama bu t\u00fcr patlamalar\u0131n gelecekteki bir y\u00fckselen enerji fiyatlar\u0131 d\u00f6nemini ola\u011fan\u00fcst\u00fc zorla\u015ft\u0131rmas\u0131 olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Asl\u0131nda fiyatlar eninde sonunda tekrar y\u00fckselecek; belki bir y\u0131l sonra, h\u0131zla ve yeni rekorlar k\u0131rarak. O g\u00fcn geldi\u011finde, 2008 bahar ve yaz\u0131nda, co\u015fmu\u015f talep ve yetersiz arz\u0131n petrol fiyatlar\u0131n\u0131 s\u0131\u00e7ratt\u0131\u011f\u0131 zamanlarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcrden sorunlarla yeniden y\u00fcz y\u00fcze gelece\u011fiz. Bu arada, bug\u00fcnk\u00fc kadar d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlarla bile, petrole olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan ka\u00e7amayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlamakta fayda vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcresel ekonomideki sars\u0131c\u0131 durgunluk sonucunda, petrol\u00fcn varil fiyat\u0131 keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle 40 dolar civar\u0131na indi. Fiyatlar eninde sonunda tekrar y\u00fckselecek ve o g\u00fcn geldi\u011finde, 2008 yaz\u0131nda oldu\u011fu gibi petrol fiyatlar\u0131ndaki s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlarla yeniden y\u00fcz y\u00fcze gelece\u011fiz. Ama bug\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlarla bile, petrole olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan ka\u00e7amayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlamakta fayda var. Fiyat\u0131 ne olursa olsun ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":796,"featured_media":9730,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[99,38,29],"tags":[278,359,578,536],"class_list":["post-9728","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-61-sayi","category-dergi-sayilari","category-toplum","tag-ekonomi","tag-petrol","tag-savas","tag-siyaset"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t