{"id":9750,"date":"2009-03-01T23:14:31","date_gmt":"2009-03-01T21:14:31","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9750"},"modified":"2017-05-20T23:17:15","modified_gmt":"2017-05-20T20:17:15","slug":"darwinin-dini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2009\/03\/01\/darwinin-dini","title":{"rendered":"Darwin\u2019in dini"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/strong><\/p>\n

\u201cKi\u015fisel bir Tanr\u0131\u2019n\u0131n var olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine, ya\u015fam\u0131m\u0131n ge\u00e7 d\u00f6nemine kadar pek kafa yormam\u0131\u015f olsam da, bug\u00fcne dek ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m mu\u011flak sonu\u00e7lar\u0131 sizinle payla\u015fay\u0131m. Do\u011fan\u0131n tasar\u0131m\u0131 ile ilgili ve eskiden bana nihai g\u00f6r\u00fcnen iddia, bug\u00fcn do\u011fal seleksiyonun ke\u015ffedilmesiyle birlikte \u00e7\u00f6k\u00fcyor.\u201d \u201cEn u\u00e7lara savruldu\u011fum zamanlarda bile Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddetmek anlam\u0131nda Ateist olmad\u0131m. San\u0131r\u0131m, (ya\u015f\u0131m ilerledik\u00e7e daha da artan bi\u00e7imde), Agnostik\u2019in durumumu tan\u0131mlamaya daha uygun bir s\u00f6zc\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim.\u201d <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale Darwin\u2019in o\u011flu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f\u00a0 \u201cAutobiography of Charles Darwin\u201d (Darwin\u2019in \u00d6zya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc) adl\u0131 kitaptan al\u0131nd\u0131. Bu eser \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde Daktylos Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan ilk kez T\u00fcrk\u00e7e\u2019de yay\u0131nlanacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Babam yay\u0131mlanm\u0131\u015f eserlerinde din meselesi \u00fczerine pek fazla \u015fey s\u00f6ylemedi ve konu \u00fczerine geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131n\u0131 da yay\u0131mlanacakm\u0131\u015f g\u00f6z\u00fcyle yazmad\u0131 (1).<\/p>\n

Onun bu suskunlu\u011funun birtak\u0131m nedenlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Babam bir insan\u0131n dini inan\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6zel ve yaln\u0131z kendini ilgilendiren bir konu oldu\u011funa y\u00fcrekten inanm\u0131\u015ft\u0131. 1879\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 mektuptan bir b\u00f6l\u00fcm bunu g\u00f6steriyor (2):<\/p>\n

\u201cBenim g\u00f6r\u00fc\u015flerimin ne oldu\u011fu, yaln\u0131z benim i\u00e7in bir anlam te\u015fkil edebilir. Ama sordu\u011fun \u015fekliyle, bu konudaki yarg\u0131m\u0131n s\u0131kl\u0131kla de\u011fi\u015fti\u011fini belirtebilirim. \u2026 En u\u00e7lara savruldu\u011fum zamanlarda bile Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddetmek anlam\u0131nda Ateist olmad\u0131m. San\u0131r\u0131m, (ya\u015f\u0131m ilerledik\u00e7e daha da artan bi\u00e7imde), Agnostik<\/strong>\u2019in durumumu tan\u0131mlamaya daha uygun bir s\u00f6zc\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cKonu \u00fczerinde sistematik d\u00fc\u015f\u00fcnmedim\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Haliyle, dini konularda duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan kimselerin kalbini k\u0131rmaktan \u00e7ekinirdi. Buna ek olarak, bir ki\u015finin \u00fczerine \u00f6zel ve s\u00fcrekli olarak kafa yormad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fl\u0131ktaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yay\u0131mlamamas\u0131 gerekti\u011fi bilinci onda fazlas\u0131yla yerle\u015fikti. Bu konudaki \u00f6zeni, ABD-Cambridge\u2019den Dr. F. E. Abbot\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta (6 Eyl\u00fcl 1871) a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. K\u00f6t\u00fc sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n b\u00fcnyesinde yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn onu, \u201cinsan zihnini t\u00fcm\u00fcyle kaplayan en derin meseleye dair en derin fikirlerle ba\u015fetmekten\u201d al\u0131koydu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, s\u00f6z\u00fcne \u015f\u00f6yle devam ediyor:<\/p>\n

\u201cSize yazd\u0131\u011f\u0131m \u00f6nceki notlar\u0131n i\u00e7eriklerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde unutmu\u015f durumday\u0131m. Bir\u00e7ok mektup kaleme almam gerekiyor ve yazd\u0131klar\u0131m \u00fczerine ancak k\u00fc\u00e7\u00fck bir yorum yapabilecek durumday\u0131m. Fakat fazlas\u0131yla inan\u0131yor ve umuyorum ki; \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeden yazd\u0131\u011f\u0131m bir tek s\u00f6zc\u00fck bile yok, topluma verilen her \u015feyin olgunlukla tart\u0131lm\u0131\u015f ve dikkatlice dile getirilmi\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda benimle ayn\u0131 fikirdesinizdir san\u0131r\u0131m. Bug\u00fcne kadar size g\u00f6nderdi\u011fim notlardan bir al\u0131nt\u0131 yay\u0131mlamak istemediniz, e\u011fer b\u00f6yle bir iste\u011finiz olsayd\u0131, notumun bir kopyas\u0131n\u0131 saklard\u0131m. Al\u0131\u015fkanl\u0131k olarak, \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc yazd\u0131\u011f\u0131m ve bas\u0131lm\u0131\u015f kimi notlar\u0131m\u0131 \u2018kendime\u2019 sakl\u0131yorum. Bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazla de\u011fil, ancak yay\u0131mlanamayacak kadar k\u00f6t\u00fc de de\u011filler. Zaten tersi olsayd\u0131 da itiraz edilmezdi. Sana daha \u00f6nce g\u00f6nderdi\u011fim notlar\u0131, senin bana bas\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn b\u00f6l\u00fcmlerini i\u015faretleyerek g\u00f6ndermeni beklemek sa\u00e7ma olur; fakat b\u00f6yle bir \u015fey yapsan da ben derhal itiraz ederdim. Dini konulardaki fikirlerimi toplumla payla\u015fmak konusunda bir \u00f6l\u00e7\u00fcde isteksizim ve bu konu \u00fczerinde bir toplulu\u011fu ikna etmeye yetecek kadar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc de sanm\u0131yorum.\u201d<\/p>\n

S\u0131rada Dr. Abbott\u2019a yaz\u0131lm\u0131\u015f bir ba\u015fka mektup var (16 Kas\u0131m 1871), babam bu mektupta kendini dini ve ahlaki konularda yazmaya yetkin g\u00f6rmeme nedenlerini daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 anlat\u0131yor: \u00ad\u00ad<\/p>\n

\u201cDizin\u2019inize katk\u0131da bulunanlardan biri olmam y\u00f6n\u00fcndeki iste\u011finizden onur duydu\u011fumu ve tasla\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in de fazlas\u0131yla minnettar oldu\u011fumu belirtmek isterim. Herkesin ger\u00e7ek oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131 \u015feyi yaymas\u0131n\u0131n g\u00f6rev oldu\u011fu \u00f6nermesine de tamamen kat\u0131l\u0131yorum. Sizin bunu b\u00fcy\u00fck bir kendini adam\u0131\u015fl\u0131k ve gayret i\u00e7inde yap\u0131yor olman\u0131za da sayg\u0131m sonsuz. Fakat a\u015fa\u011f\u0131da sayaca\u011f\u0131m nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc rican\u0131z\u0131 yerine getiremeyece\u011fim, bu nedenleri bir miktar detayl\u0131ca anlataca\u011f\u0131m i\u00e7in de kusuruma bakmay\u0131n, zira sizin g\u00f6z\u00fcn\u00fczde nezaketsiz bir adam olmak beni \u00e7ok \u00fczer. Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m pek zay\u0131f. 24 saatimi hi\u00e7bir \u015fey yapamad\u0131\u011f\u0131m rahats\u0131zl\u0131k saatleriyle ge\u00e7iriyorum ve bunun istisnas\u0131 hi\u00e7 olmuyor. Bu ara, birbirini izleyen iki ayl\u0131k zaman\u0131 b\u00f6yle kaybettim. Zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131m y\u00fcz\u00fcnden ve s\u0131k s\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m ba\u015f d\u00f6nmelerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc, \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnmemi gerektiren yeni konularda uzmanla\u015famayacak durumday\u0131m, ancak eski malzemelerle ilgilenebiliyorum. Hi\u00e7bir zaman h\u0131zl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve yazar olamad\u0131m; bilimde yapt\u0131\u011f\u0131m her \u015fey, uzun bir kafa yorma, sab\u0131r ve me\u015fguliyet sonucu oldu.\u201d<\/p>\n

\u201c\u015eimdiye dek, dinin bilimle ya da ahlak\u0131n toplumla ili\u015fkisi \u00fczerine sistematik bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmedim; ve bu zihnimi bu konular \u00fczerine uzun uzun \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131m s\u00fcrece de, Dizin\u2019de yer almaya de\u011fecek bir \u015fey yazmak konusunda ger\u00e7ekten yetkin olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cBilimin \u0130sa ile bir i\u015fi olamaz\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Din ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini beyan etmesi birden \u00e7ok kez talep edildi ve prensip olarak da, bunu \u00f6zel mektuplarda dile getirmeye bir itiraz\u0131 olmad\u0131. \u00d6rne\u011fin, Hollanda\u2019dan bir \u00f6\u011frenciye verdi\u011fi yan\u0131tta \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu (2 Nisan 1873):<\/p>\n

\u201cYaz\u0131m\u0131n uzunlu\u011funu mazur g\u00f6rece\u011finizden eminim, \u00e7ok zamand\u0131r sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131n k\u00f6t\u00fcye gitti\u011fini s\u00f6yleyebilirim, \u015fimdiyse evimden biraz uzakta, dinlenme halindeyim.\u201d<\/p>\n

\u201cSorunuzu k\u0131saca cevaplamak imk\u00e2ns\u0131z ve uzunca yazm\u0131\u015f olmama ra\u011fmen yan\u0131t verebildi\u011fimden emin de\u011filim. Fakat \u015funu s\u00f6yleyebilirim, bilin\u00e7li ki\u015filer olarak, bu b\u00fcy\u00fck ve harikulade evrenin, \u015fans eseri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsaymam\u0131z\u0131n imk\u00e2ns\u0131z olaca\u011f\u0131 iddias\u0131, bana Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili temel iddiaym\u0131\u015f gibi geliyor; bu ger\u00e7ekten de\u011ferli bir iddia olsa da, do\u011frulu\u011fu konusunda hen\u00fcz bir karar verebilmi\u015f de\u011filim. Bir ilk nedenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edecek olursak, akl\u0131m\u0131z\u0131n bu sefer de bunun nereden geldi\u011fi ve nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131yla k\u0131vranaca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nday\u0131m. Ayr\u0131ca d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ekti\u011fi b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc de g\u00f6z ard\u0131 edemem. Tanr\u0131\u2019ya tam manas\u0131yla inanan bir s\u00fcr\u00fc muktedir ki\u015finin fikrine uymaya te\u015fvik edilsem de, bu iddian\u0131n ne kadar zay\u0131f oldu\u011funu da g\u00f6rmekteyim. Bu konuda var\u0131labilecek en g\u00fcvenli sonu\u00e7, meselenin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn insan akl\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131n \u00f6tesinde oldu\u011fudur, fakat ki\u015fi yine de g\u00f6revini yapabilir.\u201d<\/p>\n

Yine 1879\u2019da, bir Alman \u00f6\u011frenci benzer bi\u00e7imde kendisine dan\u0131\u015f\u0131yordu. Mektup, babam\u0131n ailesinin bir \u00fcyesi taraf\u0131ndan yan\u0131tland\u0131:<\/p>\n

\u201cMr. Darwin, \u00e7ok say\u0131da mektup ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hepsini yan\u0131tlayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmemi istedi.\u201d<\/p>\n

\u201cO, Evrim teorisi ile Tanr\u0131\u2019ya duyulan inanc\u0131n birbiriyle uyumlu oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor, ancak farkl\u0131 ki\u015filerin Tanr\u0131\u2019dan ne anlad\u0131klar\u0131 konusunda farkl\u0131 tan\u0131mlamalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmaman\u0131z gerekir.\u201d<\/p>\n

Fakat yan\u0131t, bu Alman gencini tatmin etmedi ve bu kez ondan \u015fu yan\u0131t\u0131 ald\u0131:<\/p>\n

\u201cBen \u00e7ok me\u015fgul ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmi\u015f ya\u015fl\u0131 bir adam\u0131m, t\u00fcm zaman\u0131m\u0131 sorulara yan\u0131t vererek ge\u00e7iremem, – hepsi ger\u00e7ekten cevaplanamazlar da. Bilimin \u0130sa ile bir i\u015fi olamaz, ancak bilimsel ara\u015ft\u0131rma yapma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 insan\u0131 kan\u0131tlar\u0131 do\u011fru kabul ederken pek tedbirli davranmaya zorluyor. Bana g\u00f6re, vahiy denen \u015fey hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Gelecekte herkes ger\u00e7ekli\u011fi kesin olmayan olas\u0131l\u0131klara dair karar\u0131n\u0131 kendisi vermelidir.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cEski Ahit Hindular\u0131n kutsal kitaplar\u0131ndan daha g\u00fcvenilir de\u011fil\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Burada s\u0131ralanan pasajlar, babam\u0131n dinle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerinin tarihini i\u00e7eren ve 1876\u2019da yaz\u0131lan \u00d6zya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden al\u0131narak k\u0131salt\u0131ld\u0131lar:<\/p>\n

\u201cBu iki y\u0131l s\u00fcresince (3) din \u00fczerine \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Beagle adl\u0131 gemi ile yapt\u0131\u011f\u0131m gezi s\u0131ras\u0131nda bir hayli Ortodoks idim ve ahlak\u0131n bir noktas\u0131nda \u0130ncil<\/em>\u2019i itiraz edilemez bir otorite olarak al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131mda (yine kendileri de Ortodoks olan) kimi yetkililerin b\u00fcy\u00fck bir i\u00e7tenlikle g\u00fcld\u00fcklerini hat\u0131rl\u0131yorum. Onlar\u0131 ne\u015felendiren \u015fey, iddiam\u0131n yeni ve de\u011fi\u015fik olu\u015fuydu san\u0131yorum. Fakat bug\u00fcne geldi\u011fimde, \u00f6rne\u011fin 1836-1839 aras\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcrede, Eski Ahit\u2019in Hindular\u0131n kutsal kitaplar\u0131ndan daha g\u00fcvenilir olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f bulunuyorum. Zihnimde giderek geli\u015fen bir soruyu defetmek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Tanr\u0131 \u015fimdi Hindulara bir vahiy indirecek olsa H\u0131r\u0131stiyanl\u0131k i\u00e7in Eski Ahit<\/em>\u2019le ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi bunun da Vi\u015fnu, Siva ya da benzeri bir inan\u0131\u015fla ba\u011flant\u0131l\u0131 olmas\u0131na m\u00fcsaede etmesi ne kadar inand\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r? Bu bana t\u00fcm\u00fcyle imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u201d<\/p>\n

\u201cEski zaman insanlar\u0131 bizimle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak \u015fekilde cahil ve safdildiler, ancak bug\u00fcn akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir ki\u015fiyi, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 mucizelere inand\u0131rmak i\u00e7in \u00e7ok a\u00e7\u0131k kan\u0131tlara gerek vard\u0131r ve do\u011fan\u0131n sabit yasalar\u0131 \u00f6\u011frenildik\u00e7e mucizelere inanmak daha olanaks\u0131zd\u0131r. \u0130ncil<\/em> metinlerinin ya\u015fanan olaylarla e\u015f zamanl\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanamaz, bu metinler bir\u00e7ok \u00f6nemli detayda ayr\u0131\u015f\u0131yorlar ve daha da \u00f6nemlisi, bana \u00f6yle geliyor ki, bu ayr\u0131\u015fmalar, farkl\u0131 tan\u0131klar\u0131n aras\u0131ndaki ola\u011fan tutars\u0131zl\u0131klar olarak g\u00f6r\u00fclmeliler; – i\u015fte, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n kutsal bir tecelli olmad\u0131\u011f\u0131na inanmama bu gibi d\u00fc\u015f\u00fcnceler sebep oluyor. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131nda bir s\u00fcr\u00fc sahte dinin s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir yang\u0131nm\u0131\u015f\u00e7as\u0131na yay\u0131l\u0131yor olu\u015funun da \u00fczerimde bir etkisi oldu\u011fu muhakkak.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cDo\u011fal seleksiyon ile birlikte do\u011fan\u0131n tasar\u0131m\u0131na ili\u015fkin iddia \u00e7\u00f6k\u00fcyor\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u201cAma inanc\u0131mdan vazge\u00e7mek konusunda pek istekli de de\u011fildim; bundan eminim, \u00f6yle ki, Romal\u0131lar aras\u0131ndaki eski mektupla\u015fmalar\u0131n ve Pompeii ya da ba\u015fka yerlerde bulunan eski el yazmalar\u0131n\u0131n \u0130ncil<\/em> metinlerinde yaz\u0131yor oldu\u011funu teyit edecek g\u00fcnd\u00fcz d\u00fc\u015fleri g\u00f6r\u00fcp durdu\u011fumu hat\u0131rl\u0131yorum. Ancak, kendi kendimi ikna edecek kan\u0131t\u0131 yaratmakta gitgide daha fazla zorland\u0131m. \u0130nan\u00e7s\u0131zl\u0131k i\u00e7ime yava\u015f yava\u015f n\u00fcfuz etti ve sonunda beni t\u00fcm\u00fcyle kaplad\u0131. \u00d6ylesine a\u011f\u0131r ilerledi ki, bundan dolay\u0131 hi\u00e7 \u0131st\u0131rap \u00e7ekmedim.\u201d<\/p>\n

\u201cBir Tanr\u0131\u2019n\u0131n var olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine, ya\u015fam\u0131m\u0131n ge\u00e7 d\u00f6nemine kadar pek kafa yormam\u0131\u015f olsam da, bug\u00fcne dek ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m mu\u011flak sonu\u00e7lar\u0131 sizinle payla\u015fay\u0131m. Do\u011fan\u0131n tasar\u0131m\u0131 ile ilgili Paley\u2019nin ifade etti\u011fi ve eskiden bana nihai g\u00f6r\u00fcnen iddia, bug\u00fcn do\u011fal seleksiyonun ke\u015ffedilmesiyle birlikte \u00e7\u00f6k\u00fcyor. Art\u0131k iki g\u00fczel istiridye kabu\u011funun a\u00e7\u0131l\u0131p kapanmas\u0131n\u0131n, kap\u0131 mente\u015fesi gibi, bir adam taraf\u0131ndan yap\u0131labilmi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia edemeyiz. Organik varl\u0131klar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve do\u011fal seleksiyon hareketi ile ilgili r\u00fczg\u00e2r\u0131n esmesinden farkl\u0131 bir tasar\u0131m yokmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fakat Hayvanlar\u0131n ve Bitkilerin \u00c7e\u015fitlili\u011fi<\/em> (4) \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131m kitab\u0131m\u0131n sonunda bu konuya de\u011finmi\u015ftim ve buradaki iddiam, g\u00f6rebildi\u011fim kadar\u0131yla hen\u00fcz yan\u0131tlanamad\u0131.\u201d<\/p>\n

\u201cAncak, etraf\u0131m\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz sonsuz g\u00fczellikteki uyumluluklar\u0131n i\u00e7inde \u015fu soruyu sormak m\u00fcmk\u00fcn; d\u00fcnyan\u0131n bu faydal\u0131 d\u00fczeni neye dayand\u0131r\u0131labilir? Kimi yazarlar d\u00fcnyada \u00e7ekilen ac\u0131lar\u0131n boyutlar\u0131ndan fazlas\u0131yla etkilenmi\u015f durumdalar, ancak d\u00fcnyada yoksunlu\u011fun mu mutlulu\u011fun mu daha \u00e7ok bulundu\u011fu, d\u00fcnyan\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak iyi mi k\u00f6t\u00fc m\u00fc oldu\u011fu konusunda \u015f\u00fcphe duymaktalar. Benim yarg\u0131ma g\u00f6re, ispat etmem zor olsa da, mutluluk g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bi\u00e7imde \u00fcst\u00fcn gelmekte. E\u011fer vard\u0131\u011f\u0131m sonucun ger\u00e7ekli\u011fi ispatlan\u0131rsa bu, do\u011fal seleksiyondan bekledi\u011fimiz etkilerle de ba\u011fda\u015f\u0131r. E\u011fer bir t\u00fcr\u00fcn b\u00fct\u00fcn bireyleri ciddi bir oranda ve daimi bir bi\u00e7imde ac\u0131 \u00e7ekiyorsa, t\u00fcrlerini devam ettirmekten \u00e7ekinecektirler; ancak b\u00f6yle bir durumun bug\u00fcne dek ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in bir neden yok, ya da en az\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz i\u00e7in. Birtak\u0131m ba\u015fka g\u00f6r\u00fc\u015flerse bilin\u00e7li varl\u0131klar\u0131n genel bir kural olarak mutlulu\u011fun tad\u0131na varmak i\u00e7in olu\u015ftuklar\u0131 fikrine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n

\u201cVarl\u0131klar\u0131n b\u00fct\u00fcn cismani ve zihinsel organlar\u0131n\u0131n (sahibine avantaj ya da dezavantaj getirmeyenler hari\u00e7) do\u011fal seleksiyon ya da en fazla uyum sa\u011flayan\u0131n hayatta kalmas\u0131 yoluyla olu\u015ftu\u011funa benim gibi inanan herkes, bu organlar\u0131n, sahiplerinin di\u011fer varl\u0131klarla yar\u0131\u015fabilmeleri ve say\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rabilmeleri amac\u0131yla olu\u015ftu\u011funu kabul edecektir. \u015eimdi bir hayvan, yapt\u0131\u011f\u0131 bir hareketi, ac\u0131 \u00e7ekmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc (can\u0131n\u0131n yanmas\u0131, susamas\u0131, ac\u0131kmas\u0131 veya korkmas\u0131), ya da zevk ald\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc (yemek yemesi, su i\u00e7mesi ya da \u00e7iftle\u015fmesi), veya yemek aramak \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi her ikisinin bir araya gelmesinden \u00f6t\u00fcr\u00fc, t\u00fcr\u00fc i\u00e7in enfaydal\u0131 olan\u0131 yapmak \u00fczere s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor olabilir. Fakat her \u00e7e\u015fit ac\u0131 ya da \u0131st\u0131rap, uzun s\u00fcrmesi halinde depresyona yol a\u00e7ar ve bug\u00fcne dek b\u00fcy\u00fck ve ani k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden kendini korumaya uyumlanm\u0131\u015f yarat\u0131\u011f\u0131n hareket g\u00fcc\u00fcn\u00fc azalt\u0131r. Keyifli duygular ise, uzun s\u00fcre herhangi bir gerilim yaratmadan devam edebilir, hatta t\u00fcm sistemi artan bir harekete y\u00f6neltirler. O y\u00fczdendir ki bilin\u00e7li varl\u0131klar\u0131n neredeyse t\u00fcm\u00fc, do\u011fal seleksiyon yoluyla, bu keyifli duygular\u0131 do\u011fal birer k\u0131lavuz edinmi\u015ftirler. Bunu bedenden ya da zihinden do\u011fan b\u00fcy\u00fck \u00e7aban\u0131n keyfinde g\u00f6r\u00fcyoruz, -g\u00fcnl\u00fck yemeklerimizin verdi\u011fi keyif ve \u00f6zellikle de sosyalle\u015fmeden ve ailelerimize duydu\u011fumuz sevgiden ileri gelen keyifte. Al\u0131\u015f\u0131lagelen ya da \u00e7oklukla ya\u015fanan t\u00fcm bu keyiflerin toplam\u0131, bilin\u00e7li varl\u0131klar\u0131n \u00e7o\u011funda, b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar da \u00e7ekmi\u015f olsalar, ac\u0131ya g\u00f6re bir mutluluk fazlas\u0131 yarat\u0131r. Bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar Do\u011fal Seleksiyon d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle de ba\u011fda\u015f\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, hareket an\u0131nda kusursuz olmayan ancak her bir t\u00fcr\u00fcn di\u011fer t\u00fcrlerle m\u00fccadelesinde, ola\u011fan\u00fcst\u00fc karma\u015f\u0131kl\u0131kta ve de\u011fi\u015fken ko\u015fullarda, olabildi\u011fince ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 gereklili\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer.<\/p>\n

\u201cD\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na kimsenin itiraz\u0131 olamaz. Kimileri bu durumun gere\u011fini ki\u015finin ahlaki geli\u015fimine hizmet ediyor olu\u015fuyla a\u00e7\u0131klamaya kalkarlar. Ancak di\u011fer bilin\u00e7li varl\u0131klarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda, d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f bir\u00e7ok ki\u015fide b\u00f6yle bir ahlaki geli\u015fimin g\u00f6zlendi\u011fi s\u00f6ylenemez. Ac\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u0130lk Neden tezine ko\u015fut olarak yerle\u015ftiren bu eski iddia bana \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte, daha \u00f6nce de i\u015faret etti\u011fim gibi, ac\u0131n\u0131n var olmas\u0131, pek\u00e2l\u00e2 organik varl\u0131klar\u0131n \u00e7e\u015fitlilik ve do\u011fal seleksiyor yoluyla geli\u015ftikleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle de uyumludur.\u201d<\/p>\n

\u201cBug\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bir\u00e7ok insan\u0131n sahip oldu\u011fu derin i\u00e7sel itikat ve inanc\u0131n, ak\u0131ll\u0131 bir Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ile ilgili g\u00f6sterilen en yayg\u0131n kan\u0131t oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n

D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

1) Bu duruma bir istisna olarak, babam\u0131n Dr. Abbott\u2019\u0131n \u201cZamanlara G\u00f6re Ger\u00e7ekler\u201d (Truths for the Times) adl\u0131 eseriyle fikir birli\u011finde oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki birka\u00e7 c\u00fcmlenin Index\u2019te yer almas\u0131na izin vermesini g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n

2) Mr J. Fordyce\u2019e yaz\u0131lan bu mektup, yine Fordyce\u2019in 1883 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan \u201c\u015e\u00fcphecili\u011fin Y\u00f6nleri\u201d (Aspects of Scepticism) adl\u0131 kitab\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n

3) Ekim 1836 ve Ocak 1839 aras\u0131.<\/p>\n

4) Babam, insanlar\u0131n evlerini, \u00f6nceden belirlenmi\u015f bi\u00e7imde par\u00e7alanm\u0131\u015f durumda bulunan kaya par\u00e7alar\u0131n\u0131 bir araya getirerek in\u015fa ettiklerine mi inanmam\u0131z gerekti\u011fini soruyor. Yan\u0131t \u2018hay\u0131r\u2019 ise, neden evcil hayvanlar\u0131n ve bitkilerin \u00e7e\u015fitlili\u011finin hayvan yeti\u015ftiricilerinin yarar\u0131na \u00f6nceden belirlenmi\u015f oldu\u011funa inanmak zorunda olal\u0131m? \u201cFakat bu ilkeyi bir vak\u2019a i\u00e7in dahi olsa terk etti\u011fimiz taktirde\u2026 d\u00fcnyada m\u00fckemmel bir bi\u00e7imde uyum sa\u011flam\u0131\u015f hayvanlar\u0131n ve insanlar\u0131n olu\u015fumunda, do\u011fal seleksiyon i\u00e7in zemin olu\u015fturan do\u011fadaki \u00e7e\u015fitlilikler ve genel yasalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla ilgili, bunlar\u0131n kas\u0131tl\u0131 ve \u00f6zellikle y\u00f6nlendirildi\u011fine dair duyulan inan\u0131\u015f\u0131n herhangi bir gerek\u00e7esi kalmayacakt\u0131r.\u201d (Hayvanlar\u0131n ve Bitkilerin \u00c7e\u015fitlili\u011fi<\/em>, 1. bask\u0131, Cilt: II, s.431.)<\/p>\n

 <\/p>\n

Agnostisizm<\/strong> nedir? <\/strong><\/p>\n

Agnostisizm<\/strong> ya da bilinmezcilik<\/strong>, tanr\u0131n\u0131n<\/a> ya da tanr\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ya da yoklu\u011funun bilinemeyece\u011fini \u00f6ng\u00f6ren felsefe<\/a> ak\u0131m\u0131. Bu felsefenin takip\u00e7ilerine agnostik<\/strong> denir.<\/p>\n

K\u00f6keni eski Yunan\u2019daki Sofistlere<\/a> kadar uzanan agnostisizm kelime olarak eski Yunanca\u2019daki agnostos<\/em>, yani \u201cbilinemez olan\u201d kelimesinden gelir. Ger\u00e7ekte, bir dinden<\/a> ya da \u00f6\u011fretiler b\u00fct\u00fcn\u00fcnden ziyade bir konsepttir. \u201cBilinmezcilik\u201d olarak tan\u0131mlanmas\u0131, asl\u0131nda dinlerin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc tanr\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011finin bilinemezli\u011fi de\u011fildir. Bu ak\u0131m, insan\u0131n bilme yetisinin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu ve bu nedenle, g\u00f6r\u00fclebilenin ard\u0131ndaki hakikati yakalayamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunur. Thomas Henry Huxley<\/a>, agnostisizmi tan\u0131mlarken insanlar\u0131n \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 ve tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 konular\u0131nda ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmekten ka\u00e7\u0131nmalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemekle kalmam\u0131\u015f, bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde de\u011fillenemeyecek hi\u00e7bir \u00f6nerme ya da yanl\u0131\u015flanamayacak hi\u00e7bir bilgi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da eklemi\u015ftir.<\/p>\n

Agnostisizm, t\u00fcm dinleri ve dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n tanr\u0131lar\u0131n\u0131 kesin olarak reddeder. Fakat Teizmin<\/a> sunduklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda; do\u011faya m\u00fcdahale etmeyen, belki bilinci dahi olmayan bir Tanr\u0131\u2019n\u0131n olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyece\u011fimizi \u00f6ng\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n

Felsefi bir ekol<\/a> olarak kay\u0131tlara ge\u00e7mesi 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na denk gelir. Bat\u0131 felsefesindeki ba\u015fl\u0131ca temsilcileri Herbert Spencer<\/a>, William Hamilton<\/a> ve Leslie Stephen<\/a>\u2019dir. Agnostisizm\u2019in Do\u011fu\u2019daki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ise tasavvufun hemen her kolunda bir miktar bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

(Kaynak: http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Agnostisizm) <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Evrenin bilinmesi imk\u00e2n\u0131n\u0131 k\u0131smen ya da tamamen ink\u00e2r eden bir doktrin. Bu terimi, ilk olarak bilgin Thomas Huxley kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Lenin, agnostisizmin epistemolojik k\u00f6klerini ortaya koyup, agnostiklerin \u00f6z ile g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc birbirinden tecrit ettiklerini, fenomenlerden \u00f6teye gidemediklerini, fenomenlerin \u00f6z\u00fcne n\u00fcfuz edemediklerini, duyumlar d\u0131\u015f\u0131nda otantik olarak hi\u00e7bir \u015feyi kabul etmek istemediklerini s\u00f6yler. Agnostisizmin tavizci tutumu, agnostisizm taraftarlar\u0131n\u0131 idealizme vard\u0131r\u0131r. Agnostisizm, eski Yunan felsefesinde \u015f\u00fcphecilik \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kar; Hume ile Kant\u2019\u0131n felsefesinde ise klasik \u015feklini al\u0131r. Pragmatizm ile pozitivizmin savunucular\u0131, Kant\u2019\u0131n felsefesinin \u201ckendinde-\u015fey\u201dini at\u0131p, d\u00fcnyan\u0131n kendinde-varl\u0131k olarak ele al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerler. Agnostisizmin hareket noktas\u0131, bilimi s\u0131n\u0131rland\u0131rmak, mant\u0131ki d\u00fc\u015f\u00fcnceyi reddetmek, dikkati tabiat\u0131n, \u00f6zellikle de toplumun objektif kanunlar\u0131n\u0131n bilinmesinden uzakla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Pratik, bilimsel tecr\u00fcbe ve maddi \u00fcretim, agnostisizmi en tam \u015fekilde \u00e7\u00fcr\u00fcten \u015feylerdir. E\u011fer insanlar, baz\u0131 fenomenlere n\u00fcfuz edip, bu fenomenleri yeniden meydana getirebiliyorlarsa, bilinemez \u201ckendinde-\u015fey\u201din i\u015fi bitmi\u015f demektir.<\/p>\n

(Kaynak: M. Rosenthal ve P. Yudin, Materyalist Felsefe S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc, \u00c7ev.: Aziz \u00c7al\u0131\u015flar, Sosyal Yay\u0131nlar, 1972, s.12.)<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cKi\u015fisel bir Tanr\u0131\u2019n\u0131n var olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine, ya\u015fam\u0131m\u0131n ge\u00e7 d\u00f6nemine kadar pek kafa yormam\u0131\u015f olsam da, bug\u00fcne dek ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m mu\u011flak sonu\u00e7lar\u0131 sizinle payla\u015fay\u0131m. Do\u011fan\u0131n tasar\u0131m\u0131 ile ilgili ve eskiden bana nihai g\u00f6r\u00fcnen iddia, bug\u00fcn do\u011fal seleksiyonun ke\u015ffedilmesiyle birlikte \u00e7\u00f6k\u00fcyor.\u201d \u201cEn u\u00e7lara savruldu\u011fum zamanlarda bile Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddetmek anlam\u0131nda Ateist olmad\u0131m. San\u0131r\u0131m, (ya\u015f\u0131m ilerledik\u00e7e daha da […]<\/p>\n","protected":false},"author":314,"featured_media":9751,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[99,21,32],"tags":[461,229,200],"class_list":["post-9750","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-61-sayi","category-biyoloji","category-evrim","tag-darwin","tag-din","tag-evrim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t