{"id":9857,"date":"2009-04-01T18:36:56","date_gmt":"2009-04-01T15:36:56","guid":{"rendered":"http:\/\/109.232.216.219\/~bilimvegelecek\/?p=9857"},"modified":"2017-05-21T18:41:13","modified_gmt":"2017-05-21T15:41:13","slug":"buyuk-bilginin-ozyasamoykusu-ilk-kez-turkcede-darwin-kendini-anlatiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2009\/04\/01\/buyuk-bilginin-ozyasamoykusu-ilk-kez-turkcede-darwin-kendini-anlatiyor","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck bilginin \u00f6zya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc ilk kez T\u00fcrk\u00e7e\u2019de Darwin kendini anlat\u0131yor"},"content":{"rendered":"

\u201c\u0130nsanlar\u0131n dikkatlerinden kolayca ka\u00e7\u0131rabilecekleri \u015feyleri fark etmede ve onlar\u0131 dikkatlice g\u00f6zlemlemede ger\u00e7ekten iyi oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130lk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131mdan bu yana, en \u00e7ok arzulad\u0131\u011f\u0131m \u015fey g\u00f6zlemledi\u011fim her \u015feyi anlamak ve a\u00e7\u0131klamak oldu. Akl\u0131m\u0131, \u00e7ok ba\u011flanm\u0131\u015f olsam bile, kan\u0131tlar tersini g\u00f6sterdi\u011fi an herhangi bir hipotezi b\u0131rakabilecek kadar hep \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakt\u0131m. Bir zaman sonra b\u0131rakmak ya da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmek durumunda kalmad\u0131\u011f\u0131m tek bir hipotez bile hat\u0131rlam\u0131yorum. Akl\u0131 kal\u0131plara alman\u0131n bilimin geli\u015fmesine zarar verece\u011fine inan\u0131r\u0131m. Beni en \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtan da, bu t\u00fcr m\u00fctevaz\u0131 niteliklerin nas\u0131l olup da \u00f6nemli say\u0131da bilim insan\u0131n\u0131 etkilememe \u00f6n ayak oldu\u011fu.\u201d<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cAutobiography of Charles Darwin\u201d (Charles Darwin\u2019in \u00d6zya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc) adl\u0131 eser \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde Daktylos Yay\u0131nevi<\/em> taraf\u0131ndan -T\u00fcrk\u00e7e\u2019de ilk kez olmak \u00fczere- yay\u0131nlanacak. A\u015fa\u011f\u0131da bu kitaptan baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmler bulacaks\u0131n\u0131z. Daktylos Yay\u0131nevi<\/em> y\u00f6neticilerine bu b\u00f6l\u00fcmlerin Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019te yay\u0131nlanmas\u0131na izin verdikleri i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ediyoruz. Umar\u0131z bu eser, \u00f6zellikle gen\u00e7ler olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da okura ula\u015f\u0131r. \u201cAutobiography of Charles Darwin\u201di yay\u0131na haz\u0131rlayan ki\u015fi olan o\u011flu Francis Darwin\u2019in sunu\u015f notunu da a\u015fa\u011f\u0131da aktar\u0131yoruz.<\/p>\n

Charles Darwin\u2019in o\u011flu Francis Darwin\u2019in notu: <\/strong>Babam, bu kitapta derlenen \u00f6zya\u015fam\u00f6yk\u00fcsel an\u0131lar\u0131n\u0131 kendi \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in ve gelecekte yay\u0131mlanmas\u0131na dair herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcncesi olmaks\u0131z\u0131n yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu insan i\u00e7in bu durum imk\u00e2ns\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcnecektir; ancak babam\u0131 tan\u0131yanlar, bunun m\u00fcmk\u00fcn olmakla kalmay\u0131p ayn\u0131 zamanda do\u011fal da oldu\u011funu anlayacakt\u0131r. \u00d6zya\u015fam\u00f6yk\u00fcs\u00fc, \u201cAkl\u0131m\u0131n ve Ki\u015fili\u011fimin Geli\u015fimiyle \u0130lgili An\u0131lar\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor ve bu notla sona eriyor: \u201c3 A\u011fustos 1876. Hayat hik\u00e2yemin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc yakla\u015f\u0131k olarak 28 May\u0131s\u2019ta Hopedene\u2019de (1) ba\u015flad\u0131 ve o zamandan beri neredeyse her \u00f6\u011fleden sonra yakla\u015f\u0131k bir saat yaz\u0131 yaz\u0131yorum.\u201d Kar\u0131s\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 ki\u015fisel ve mahrem yanlar\u0131 olan bir anlat\u0131mda buraya aktar\u0131lmamas\u0131 gereken kimi b\u00f6l\u00fcmlerin olabilece\u011fi anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131lanacakt\u0131r; \u00e7\u0131kar\u0131lan b\u00f6l\u00fcmleri belirtme gere\u011fi de duymad\u0131m. Bariz yaz\u0131m yanl\u0131\u015flar\u0131 olan yerlerde kimi d\u00fczeltmeler yapmak gerekiyordu, fakat bu t\u00fcrden de\u011fi\u015fiklikler asgari say\u0131da tutulmu\u015ftur.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Bir Alman edit\u00f6r, akl\u0131m\u0131n ve ki\u015fili\u011fimin geli\u015fimiyle ilgili, ya\u015fam\u00f6yk\u00fcmden b\u00f6l\u00fcmler de i\u00e7eren bir r\u00f6portaj i\u00e7in sorular g\u00f6nderdi\u011finde, bu t\u00fcr bir denemenin ho\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131, muhtemelen \u00e7ocuklar\u0131m\u0131n ve onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da ilgisini \u00e7ekece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. B\u00fcy\u00fckbabam\u0131n kendi akl\u0131, neler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ile ilgili kendisinin kaleme ald\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131y\u0131 okuman\u0131n, bu yaz\u0131 ne kadar k\u0131sa ya da s\u0131k\u0131c\u0131 olursa olsun, benim i\u00e7in olduk\u00e7a ilgi \u00e7ekici olaca\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. A\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131y\u0131, \u00f6ld\u00fckten sonra \u00f6teki d\u00fcnyadan geriye d\u00f6n\u00fcp kendi hayat\u0131na bakan birisi gibi yazmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bunda da g\u00fc\u00e7l\u00fck ya\u015famad\u0131m, zaten hayat\u0131m\u0131 neredeyse t\u00fcketmi\u015f bulunuyorum. Bu nedenle yazma \u015feklimle ilgili bir derdim olmad\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7OCUKLUK VE OKUL YILLARI<\/strong><\/p>\n

\u201cElime ge\u00e7en her \u015feyi biriktiriyordum\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

12 \u015eubat 1809\u2019da, Shrewsbury\u2019de d\u00fcnyaya geldim, ancak \u00e7ocuklu\u011fumla ilgili ilk an\u0131lar\u0131m ancak d\u00f6rt ya\u015f\u0131mdan biraz b\u00fcy\u00fck oldu\u011fum d\u00f6nemde, denize girmek i\u00e7in Abergele yak\u0131nlar\u0131na gitti\u011fimiz g\u00fcnlere uzan\u0131yor. Pek az\u0131 net olsa da oraya ili\u015fkin kimi olaylar\u0131 ve yerleri hat\u0131rl\u0131yorum.<\/p>\n

Annem Temmuz 1817\u2019de \u00f6ld\u00fc, ben sekiz ya\u015flar\u0131nda bir k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocukken ve gariptir, onunla ilgili, \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011findeki h\u00e2li, siyah kadife geceli\u011fi ve ilgin\u00e7 bir yap\u0131s\u0131 olan \u00e7al\u0131\u015fma masas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda pek az \u015fey hat\u0131rl\u0131yorum. Bu y\u0131l\u0131n bahar\u0131nda beni Shrewsbury\u2019de bir g\u00fcnd\u00fcz okuluna g\u00f6nderdiler, bu okula bir y\u0131l devam ettim. Bana, k\u0131z karde\u015fim Catherine\u2019den daha yava\u015f \u00f6\u011frendi\u011fimi s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131, ben de bir\u00e7ok y\u00f6nden haylaz bir \u00e7ocuk oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum.<\/p>\n

Bu g\u00fcnd\u00fcz okuluna (2) devam ettik\u00e7e do\u011fa tarihinden ve \u00f6zellikle de (t\u00fcr \u00f6rnekleri) toplamaktan daha fazla keyif almaya ba\u015flad\u0131m. Bitkilerin isimlerini kestirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, elime ge\u00e7en her t\u00fcr \u015feyi biriktiriyordum; deniz kabu\u011fu, m\u00fch\u00fcr, damga, madeni e\u015fya, bozuk para, mineraller. \u0130nsan\u0131 muntazam \u00e7al\u0131\u015fan bir do\u011fabilimci, bir \u00fcstat ya da bir parag\u00f6z olmaya g\u00f6t\u00fcrebilecek bu toplama sevdas\u0131 bende \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc ve a\u00e7\u0131k ki do\u011fu\u015ftan gelen bir \u00f6zellikti; erkek ve k\u0131z karde\u015fleriminse b\u00f6yle bir zevkleri yoktu.<\/p>\n

Kendi ad\u0131ma \u00e7ok insanc\u0131l bir \u00e7ocuk oldu\u011fumu s\u00f6yleyebilirim, fakat bu \u00f6zelli\u011fimi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ablalar\u0131m\u0131n \u00f6\u011f\u00fctlerine ve \u00f6rnek davran\u0131\u015flar\u0131na bor\u00e7lu oldu\u011fumu s\u00f6yleyebilirim. \u0130nsanc\u0131ll\u0131\u011f\u0131n do\u011fu\u015ftan gelip gelmedi\u011fi konusunda ger\u00e7ekten ku\u015fkuluyum. Yumurta toplamay\u0131 \u00e7ok severdim, fakat bir ku\u015fun alt\u0131ndan asla birden fazla yumurta almad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebilirim. Sadece bir kez, o da yumurtalar de\u011ferli oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, bir t\u00fcr cesaret g\u00f6sterisi yapma derdiyle fazladan yumurta alm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

Bal\u0131k tutmaktan b\u00fcy\u00fck bir keyif al\u0131yordum, bir g\u00f6letin ya da nehrin k\u0131y\u0131s\u0131nda bir bankta oturup su \u00fcst\u00fcnde y\u00fczen oltan\u0131n mantar\u0131n\u0131 saatlerce seyredebilirdim. Maer\u2019de (3) solucanlar\u0131 tuz ve suyla \u00f6ld\u00fcrebilece\u011fimi \u00f6\u011frenmi\u015ftim. Muhtemelen kimi durumlarda bal\u0131k tutmam\u0131 engellemi\u015f olsa da, o g\u00fcnden beri asla canl\u0131 bir solucan\u0131 oltan\u0131n ucuna takmad\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cYaln\u0131z ba\u015f\u0131ma uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler yapmay\u0131 severmi\u015fim\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

1818 senesinin yaz\u0131nda, on alt\u0131 ya\u015f\u0131ndayken, Dr Butler\u2019\u0131n Shrewsbury\u2019deki muazzam okuluna gitmi\u015f ve 1825\u2019in yaz d\u00f6n\u00fcm\u00fcne kadar, yedi sene boyunca orada kalm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

Babamla ablam\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, yaln\u0131z ba\u015f\u0131ma uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler yapmay\u0131 seven bir \u00e7ocukmu\u015fum; ancak y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f boyunca ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm me\u00e7hul. Genelde \u00e7ok dalg\u0131n olurdum. Bir keresinde, okula d\u00f6nerken, art\u0131k korkuluksuz yaya yoluna d\u00f6nm\u00fc\u015f olan Shrewsbury civar\u0131ndaki eski istihk\u00e2mlar\u0131n tepesinde aya\u011f\u0131m tak\u0131ld\u0131 ve yere d\u00fc\u015ft\u00fcm. Neyse ki d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm y\u00fckseklik iki metreden biraz fazlayd\u0131. Yine de, bu k\u0131sa ama ani ve hi\u00e7 beklenmedik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f an\u0131nda akl\u0131mdan ge\u00e7enlerin say\u0131s\u0131 ve yo\u011funlu\u011fu, fizyologlar\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcncelerin kafada belirmesi i\u00e7in gerekli g\u00f6rd\u00fckleri s\u00fcreye meydan okuyacak kadar \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Akl\u0131m\u0131n geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 bir \u015fey Dr. Butler\u2019\u0131n okulundan daha k\u00f6t\u00fc olamazd\u0131 herhalde. Bir hayli klasik bir okuldu, az\u0131c\u0131k kadim tarih ve co\u011frafyay\u0131 saymazsak, hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011fretilmiyordu. Bir e\u011fitim arac\u0131 olarak okul, bombo\u015f bir yerdi benim i\u00e7in. Hayat\u0131m boyunca hi\u00e7bir dilde geli\u015fim g\u00f6steremedim. Okulda \u00f6zenle \u00fczerinde durulan \u015feylerden biri, do\u011fa\u00e7lama \u015fiir s\u00f6ylemekti. Bunda da hi\u00e7bir zaman iyi olamad\u0131m. \u00c7ok say\u0131da arkada\u015f\u0131m vard\u0131. Bir de, eski dizelerden olu\u015fturdu\u011fumuz iyi bir koleksiyonumuz. Bazen di\u011fer o\u011flanlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla, bu dizeleri birbirine yamayarak her konuda \u00e7al\u0131\u015fabilirdim. Bir g\u00fcn \u00f6ncesinde verilen dersin ezbere \u00f6\u011frenilmi\u015f olmas\u0131na \u00e7ok dikkat edilirdi. Okul kilisesinde, sabah duas\u0131nda, Virgil ya da Homer\u2019dan k\u0131rk elli dize ezberleyebiliyordum ama her dize k\u0131rk sekiz saat i\u00e7inde unutuldu\u011fundan bunun da pek yarar\u0131 olmuyordu. Aylak de\u011fildim, bo\u015f gezmezdim. \u015eiir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki zamanlarda, genellikle klasikler \u00fczerinde severek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve uyarlamalar\u0131 ya da kopyalar\u0131 kullanmazd\u0131m. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar aras\u0131nda biricik keyif ald\u0131\u011f\u0131m, Horace\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck hayranl\u0131k duydu\u011fum lirik \u00f6vg\u00fcleriydi.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201c\u00c7ok \u00e7e\u015fitli zevklerim vard\u0131\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Okulu bitirdi\u011fimde tam ya\u015f\u0131mdayd\u0131m; ne b\u00fcy\u00fck, ne k\u00fc\u00e7\u00fck. San\u0131yorum t\u00fcm hocalar\u0131m ve babam, benim olduk\u00e7a s\u0131radan bir \u00e7ocuk oldu\u011fumu, zek\u00e2 d\u00fczeyimin standart seviyenin de biraz alt\u0131nda gezindi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Babam\u0131n bir keresinde bana \u201cNi\u015fan al\u0131p ate\u015f etmekten, fare yakalamaktan ve k\u00f6peklerden ba\u015fka bir \u015feyi umursad\u0131\u011f\u0131n yok. Kendin i\u00e7in de ailen i\u00e7in de y\u00fcz karas\u0131 olup \u00e7\u0131kacaks\u0131n sonunda\u201d dedi\u011fini utan\u00e7la hat\u0131rlar\u0131m. Esas\u0131nda, hayat\u0131mda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m en kibar adam olan ve hayat\u0131m boyunca hep sevgiyle anaca\u011f\u0131m babam, bu s\u00f6zleri k\u0131zg\u0131nl\u0131kla sarf ederken, \u00e7ok da adil davranmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u015eimdi d\u00f6n\u00fcp, okul d\u00f6nemindeki karakterime bak\u0131nca; olduk\u00e7a sa\u011flam ve \u00e7e\u015fitli zevklerimin olmas\u0131, ilgimi \u00e7eken \u015feylere d\u00f6rt elle sar\u0131lmam ve karma\u015f\u0131k konular\u0131 ya da \u015feyleri anlamaya olan d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm, gelece\u011fe y\u00f6nelik umut vaat eden \u00f6zelliklerimdi diyebilirim.<\/p>\n

\u00d6zel bir \u00f6\u011fretmenden \u00d6klid\u2019i \u00f6\u011frenmi\u015ftim, t\u00fcm o geometrik sa\u011flamalar\u0131n bende uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun tatmin duygusunu hat\u0131rl\u0131yorum da\u2026 Benzer bir memnuniyeti, amcam (Francis Galton\u2019\u0131n babas\u0131), barometrenin verniye ilkesini a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131nda da hissetmi\u015ftim. Zevklerimin \u00e7e\u015fitlili\u011fine istinaden, bilimden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, de\u011fi\u015fik konularda kitaplar okumaktan b\u00fcy\u00fck keyif al\u0131rd\u0131m. Genellikle okulun kal\u0131n duvarlar\u0131n\u0131n i\u00e7ine oyulmu\u015f eski pencere pervazlar\u0131na oturur, saatlerce Shakespeare\u2019in tarihi oyunlar\u0131n\u0131 okurdum. Thomson\u2019un Mevsimler<\/em>\u2019i ya da Byron ve Scott\u2019\u0131n yeni yay\u0131mlanan eserleri gibi \u015fiirler de okuyordum. Bunlar\u0131 anlat\u0131yorum \u00e7\u00fcnk\u00fc, maalesef hayat\u0131m\u0131n sonraki d\u00f6neminde Shakespeare\u2019inkiler de dahil olmak \u00fczere \u015fiirden ald\u0131\u011f\u0131m t\u00fcm zevki yitirdim. \u015eiirden ald\u0131\u011f\u0131m zevkten s\u00f6z etmi\u015fken, 1822\u2019de Galler s\u0131n\u0131r\u0131nda at s\u0131rt\u0131nda dola\u015f\u0131rken ilk kez, manzaradan ald\u0131\u011f\u0131m g\u00fc\u00e7l\u00fc zevkin, di\u011fer t\u00fcm estetik zevklerden daha uzun s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n

Okulun ilk zamanlar\u0131yd\u0131, bir \u00e7ocukta, benim de s\u0131k\u00e7a okudu\u011fum D\u00fcnyan\u0131n Harikalar\u0131<\/em> kitab\u0131 vard\u0131 ve di\u011fer \u00e7ocuklarla kitaptaki kimi ifadelerin do\u011frulu\u011fu konusunda m\u00fcnaka\u015fa ederdim. San\u0131r\u0131m uzak \u00fclkelere seyahat etme iste\u011fini bende ilk uyand\u0131ran, Beagle\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yolculuklar\u0131 anlatan bu kitapt\u0131. Okulun sonraki d\u00f6nemlerinde ni\u015fan al\u0131p ate\u015f etmeye tutkulu bir \u015fekilde meylettim. Hi\u00e7 kimsenin, olabildi\u011fince kutsal say\u0131labilecek bir ama\u00e7 i\u00e7in bile, benim ku\u015flara ni\u015fan al\u0131p ate\u015f ederken duydu\u011fum \u015fevki duymu\u015f olabilece\u011fini sanm\u0131yorum. Kurdu\u011fum ilk pusuyu ve heyecandan titreyen ellerim y\u00fcz\u00fcnden bo\u015falan silah\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7 bela yeniden dolduru\u015fumu \u00e7ok iyi hat\u0131rl\u0131yorum. Bu zevk olduk\u00e7a uzun s\u00fcrd\u00fc ve iyi bir ni\u015fanc\u0131 oldum.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cKimya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z duyulunca bana \u2018Gaz\u2019 lakab\u0131n\u0131 takt\u0131lar\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Bilimle ilgili olarak o d\u00f6nem, mineral toplamaya \u015fevkle devam ettim, ancak \u00e7ok da bilimsel olmayan bir \u015fekilde. Tek \u00f6nemsedi\u011fim, ad\u0131 yeni konmu\u015f minerallerdi ve onlar\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya da pek kalk\u0131\u015fmazd\u0131m. B\u00f6cekleri az bir \u00f6zenle de olsa g\u00f6zlemledi\u011fimi san\u0131yorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc on ya\u015f\u0131mdayken (1819), \u00fc\u00e7 haftal\u0131\u011f\u0131na gitti\u011fim Galler\u2019in deniz k\u0131y\u0131s\u0131na d\u00fc\u015fen Plas Edwards\u2019ta, kocaman siyah ve k\u0131z\u0131l bir ek\u015filik b\u00f6ce\u011fi (Hemipterus), \u00e7ok say\u0131da g\u00fcve kelebe\u011fi (Zygoena) ve bir de ye\u015fil kaplan b\u00f6ce\u011fi (Cicindela) g\u00f6r\u00fcnce, ki bunlar\u0131n hi\u00e7 biri Shropshire\u2019de bulunmazd\u0131, olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f ve t\u00fcm ilgimi onlara y\u00f6neltmi\u015ftim. K\u0131z karde\u015fimin y\u00f6nlendirmesi sayesinde, koleksiyonuma katmak u\u011fruna b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcrmenin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131na kanaat getirip, buldu\u011fum t\u00fcm \u00f6l\u00fc b\u00f6cekleri biriktirmeye karar vermi\u015ftim. White\u2019\u0131n Selborne<\/em>\u2019unu okuduktan sonra, ku\u015flar\u0131 seyretmekten b\u00fcy\u00fck keyif almaya ba\u015flad\u0131m. Hatta konuya ili\u015fkin notlar da al\u0131yordum. Naif\u00e7e, her centilmenin neden bir ku\u015f bilimcisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ederdim.<\/p>\n

Okul ya\u015fant\u0131m\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru, a\u011fabeyim yo\u011fun bir bi\u00e7imde kimya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bah\u00e7edeki alet edevat\u0131 saklad\u0131\u011f\u0131m\u0131z evi, gerekli ara\u00e7 gere\u00e7leri yerle\u015ftirerek kendi \u00e7ap\u0131nda i\u015f g\u00f6r\u00fcr bir laboratuvar haline getirmi\u015fti. Deneylerinin \u00e7o\u011funda kendisine yard\u0131m etmeme izin veriyordu. T\u00fcm gazlar\u0131 ve bile\u015fenleri \u00fcretebiliyordu. Ben de, kimya \u00fczerine Henry ve Parkes\u2019\u0131n Kimyasal \u0130lmihal<\/em>\u2019i t\u00fcr\u00fcnden, bir\u00e7ok kitap okuyordum. Bu konu olduk\u00e7a dikkatimi \u00e7ekiyordu ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131 ge\u00e7 saatlere kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorduk. Okulda ald\u0131\u011f\u0131m e\u011fitimin en iyi taraf\u0131 da buydu; bana deneysel bilimin anlam\u0131n\u0131, pratik i\u00e7erisinde g\u00f6stermi\u015fti. Kimya \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z okulda bir \u015fekilde duyulunca, bana \u201cGaz\u201d lakab\u0131n\u0131 takt\u0131lar. Bir keresinde de, zaman\u0131m\u0131 bu t\u00fcr yarars\u0131z konulara harcad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in m\u00fcd\u00fcr Dr. Butler taraf\u0131ndan azarlanm\u0131\u015f ve hi\u00e7 hak etmedi\u011fim halde \u201cpoco curante\u201d diye \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Ne demek istedi\u011fini anlamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, kula\u011f\u0131ma \u015fiddetli bir k\u0131nama gibi gelmi\u015fti.<\/p>\n

 <\/p>\n

Edinburgh y\u0131llar\u0131 ve ilk k\u00fc\u00e7\u00fck ke\u015fifler<\/em><\/strong><\/p>\n

Okulla aram pek iyi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, babam ak\u0131ll\u0131ca bir i\u015f yaparak beni normalden erken bir ya\u015fta oradan al\u0131p, 1825 Ekiminde a\u011fabeyimle birlikte iki sene kalaca\u011f\u0131m\u0131z Edinburgh (4) \u00dcniversitesi\u2019ne yollad\u0131.<\/p>\n

Edinburgh\u2019daki derslerin tamam\u0131 konferanslardan olu\u015fuyordu ve Hope\u2019un kimya \u00fczerine verdikleri d\u0131\u015f\u0131nda hepsi inan\u0131lmaz derecede s\u0131k\u0131c\u0131yd\u0131. Konferanslar\u0131n, okumayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131nca hi\u00e7 yarar sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 gibi, bir s\u00fcr\u00fc de dezavantaj\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. Dr. Duncan\u2019\u0131n k\u0131\u015f sabahlar\u0131 sabah\u0131n sekizinde ila\u00e7lar bilgisi (Materia Medica) \u00fczerine verdi\u011fi konferanslar\u0131 korkuyla hat\u0131rlar\u0131m. Dr. Munro\u2019nun insan anatomisi \u00fczerine verdi\u011fi dersler de en az kendisi kadar s\u0131k\u0131c\u0131yd\u0131 ve konu beni hep tiksindirmi\u015fti. Ke\u015fke zaman\u0131nda diseksiyon uygulamas\u0131na kat\u0131lmam i\u00e7in daha fazla \u0131srar etmi\u015f olsalard\u0131. O zaman tiksintimden k\u0131sa zamanda kurtulur, gelecekteki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m i\u00e7in de paha bi\u00e7ilmez bir deneyim elde etmi\u015f olurdum. \u00c7izim yapma konusundaki yetersizli\u011fim de en az diseksiyon pratiklerine kat\u0131lmam\u0131\u015f olmam kadar ziyana yol a\u00e7t\u0131. Ancak hastane kliniklerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalara d\u00fczenli olarak kat\u0131ld\u0131m; baz\u0131 vakalar da beni k\u00f6t\u00fc etkiledi, hatta kimi vakalar h\u00e2l\u00e2 t\u00fcm canl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcne gelir. Ancak hi\u00e7bir zaman, bunun devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131 etkilemesine izin verecek kadar aptal olmad\u0131m. T\u0131p e\u011fitimimin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc beni neden fazla cezbetmedi tam bilemiyorum. Edinburgh\u2019a gelmeden \u00f6nceki yaz boyunca, Shrewsbury\u2019deki yoksullar\u0131, \u00f6zellikle de kad\u0131nlar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 tedavi etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Bir vakay\u0131, yazabilece\u011fim kadar ayr\u0131nt\u0131l\u0131 yazar, t\u00fcm belirtileri not eder, sonra y\u00fcksek sesle babama okur, vaka ile ilgili ona dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. O da bana, ne t\u00fcr ila\u00e7lar haz\u0131rlamam gerekti\u011fine dair \u00f6nerilerde bulunurdu.<\/p>\n

Ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m sene a\u011fabeyimin \u00fcniversitedeki son senesi oldu\u011fundan sonraki y\u0131l kendi ba\u015f\u0131m\u0131n \u00e7aresine bakmak durumunda kald\u0131m. Bu durum, do\u011fal bilimlerle ilgilenen gen\u00e7 adamlarla tan\u0131\u015fmama temel haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in benim i\u00e7in bir avantaja d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bunlardan biri sonradan Asur\u2019daki yolculuklar\u0131n\u0131n an\u0131lar\u0131n\u0131 yay\u0131mlayacak olan Ainsworth ad\u0131nda bir gen\u00e7ti. Ainsworth, Wernerci bir jeolog idi ve bir\u00e7ok konuda az \u00e7ok bilgisi vard\u0131. Dr. Coldstream (5) ise \u00e7ok farkl\u0131 bir biriydi; ciddi, resmi, olduk\u00e7a dindar ve kibard\u0131. Sonradan zooloji \u00fczerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 iyi makalelerini yay\u0131mlad\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, gen\u00e7 ya\u015fta Hindistan\u2019da hayat\u0131n\u0131 kaybeden, iyi bir botanist oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm Hardie idi. Sonuncusu ise, nas\u0131l tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131m, benden olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck olan Dr. Grant\u2019d\u0131. Zooloji \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 birinci s\u0131n\u0131f makaleleri yay\u0131mlanm\u0131\u015f, ancak Londra\u2019daki \u00fcniversiteye profes\u00f6r olarak geldikten sonra, nedenini hi\u00e7 anlayamad\u0131\u011f\u0131m bir \u015fekilde, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 terk etmi\u015fti. Kendisini iyi tan\u0131rd\u0131m; tav\u0131rlar\u0131 kuru ve resmiydi, heyecan\u0131n\u0131, bu kuru kabu\u011fun alt\u0131nda sakl\u0131yordu. Bir g\u00fcn birlikte y\u00fcr\u00fcrken, Lamarck\u2019a ve evrimle ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerine olan hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 co\u015fkuyla anlatm\u0131\u015ft\u0131. Sessizce, ama \u00e7ok da \u015fa\u015f\u0131rarak ve hat\u0131rlayabildi\u011fim kadar\u0131yla zihnime pek etkisi olmayacak bi\u00e7imde dinlemi\u015ftim kendisini. Daha \u00f6nce, b\u00fcy\u00fckbabam\u0131n Zoonomia<\/em>\u2019s\u0131n\u0131 okumu\u015ftum. Onda da Grant\u2019\u0131nkine benzer g\u00f6r\u00fc\u015flere yer veriliyordu ama oradakiler de \u00fczerimde pek bir etki yaratmam\u0131\u015ft\u0131. Yine de, ya\u015fant\u0131m\u0131n \u00f6nceki y\u0131llar\u0131nda, benzer fikirleri duymu\u015f, haf\u0131zamda muhafaza etmi\u015f ve \u00e7ok da fark\u0131nda olmadan onaylam\u0131\u015f olmam ve b\u00f6ylece T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmamda benzer g\u00f6r\u00fc\u015flere, farkl\u0131 \u015fekillerde yer vermi\u015f olmam da olduk\u00e7a muhtemel. O zamanlar Zoonomia<\/em>\u2019y\u0131 b\u00fcy\u00fck hayranl\u0131kla okumu\u015ftum. Ancak on\/on be\u015f y\u0131ll\u0131k bir zaman diliminin ard\u0131ndan ikinci okuyu\u015fumda hayranl\u0131ktan ziyade hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 hissettim. Kitapta sunulan spek\u00fclasyonlar ger\u00e7eklere oranla \u00e7ok daha fazlayd\u0131.<\/p>\n

Dr Grant ve Dr Coldstream daha \u00e7ok deniz zoolojisiyle ilgiliydiler. Ben, Dr Grant\u2019a, medcezir sonras\u0131 olu\u015fan su birikintilerinden hayvan toplarken e\u015flik ediyor, sonra bu hayvanlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ay\u0131rarak inceliyordum. Newhaven\u2019\u0131n kimi bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131yla da arkada\u015f olmu\u015f ve midye toplamaya \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda onlara e\u015flik etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. B\u00f6ylece elime \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 t\u00fcr ge\u00e7iyordu. Ancak, incelemelerim d\u00fczenli uygulamalar \u015feklinde olmad\u0131\u011f\u0131ndan ve elimdeki mikroskobun olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc durumda olmas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00e7abalar\u0131m yetersiz kal\u0131yordu. Buna ra\u011fmen, k\u00fc\u00e7\u00fck ama ilgin\u00e7 bir ke\u015fifte bulundum ve 1826 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Plinian Toplulu\u011fu \u00f6n\u00fcnde, konu \u00fczerine k\u0131sa bir makale okudum. Konu \u015fuydu: Flustra yumurtalar\u0131n\u0131n k\u0131sa t\u00fcyler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, kendi ba\u015flar\u0131na ve ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket yetisi vard\u0131 ve asl\u0131nda t\u0131rt\u0131ld\u0131lar. Bir ba\u015fka k\u0131sa makalede ise, Fucus loreus\u2019un gen\u00e7 hali oldu\u011fu san\u0131lan k\u00fcre \u015feklindeki k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131lar\u0131n, solucan benzeri Pontobdella muricata\u2019n\u0131n yumurta keseleri oldu\u011funu g\u00f6sterdim.<\/p>\n

Plinian Toplulu\u011fu (6), san\u0131yorum, Profes\u00f6r Jameson taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftu. \u00d6\u011frencilerden olu\u015fuyordu, \u00fcniversitenin en alt kat\u0131nda bir odada bulu\u015fuluyor ve bulu\u015fmalarda do\u011fal bilimler \u00fczerine yaz\u0131lanlar okunup tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. D\u00fczenli olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m bu toplant\u0131lar\u0131n \u00fczerimdeki etkisi de, hevesimi art\u0131rmas\u0131 ve olan biten hakk\u0131nda bilgi edinmem a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a olumluydu.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck toplulu\u011fumuzda okudu\u011fumuz yaz\u0131lar\u0131n hi\u00e7biri bas\u0131l\u0131 de\u011fildi. Dolay\u0131s\u0131yla ben de, yaz\u0131m\u0131n yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rme keyfini ya\u015fayamad\u0131m. Dr Grant Flustra \u00fczerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 muhte\u015fem notlar\u0131nda benim k\u00fc\u00e7\u00fck ke\u015ffimi de dikkate ald\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cAvlanmaktan nas\u0131l da keyif al\u0131yordum!\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Koltu\u011fumun alt\u0131nda her zaman, ilgiyle okudu\u011fum bir kitap bulundurduysam da, yaz tatillerimi tamamen e\u011flenceye ay\u0131rd\u0131m. 1826 y\u0131l\u0131n\u0131n yaz aylar\u0131 boyunca, iki arkada\u015f\u0131mla birlikte, s\u0131rt\u0131m\u0131zda \u00e7antalarla Kuzey Galler boyunca uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flere \u00e7\u0131kt\u0131k. \u00c7o\u011fu zaman 30 mil y\u00fcr\u00fcrd\u00fck, bir keresinde Snowdon yoku\u015funu da t\u0131rmanm\u0131\u015ft\u0131k. Bir keresinde de k\u0131z karde\u015fimle yine Kuzey Galler\u2019de, bize e\u015flik eden, e\u015fyalar\u0131m\u0131z\u0131n bulundu\u011fu \u00e7antay\u0131 ta\u015f\u0131yan hizmetliyle birlikte geziye \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131k. Sonbaharlar avlanmaya ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Genelde Bay Owen\u2019in Woodhouse\u2019taki yerinde ya da Jos Amca\u2019n\u0131n (7) Maer\u2019deki yerinde avlan\u0131rd\u0131m. Avlanma konusunda o kadar hevesliydim ki, av botlar\u0131m\u0131, sabah uyand\u0131\u011f\u0131mda hi\u00e7 vakit kaybetmemem gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle giymeye haz\u0131r bir halde yata\u011f\u0131m\u0131n kenar\u0131na b\u0131rak\u0131r, \u00f6yle yatard\u0131m.<\/p>\n

Sezon boyunca vurdu\u011fum t\u00fcm ku\u015flar\u0131n kayd\u0131n\u0131 tuttum. Avlanmaktan nas\u0131l da keyif al\u0131yordum! Yaln\u0131z, san\u0131r\u0131m bu hevesli halimden yar\u0131 bilin\u00e7li bir \u015fekilde utan\u0131yordum da. Kendimi, avlanman\u0131n entelekt\u00fcel bir faaliyet oldu\u011funa inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. Ne de olsa av, oyunun en iyi nerde oynanaca\u011f\u0131na ve k\u00f6peklerin nas\u0131l y\u00f6nlendirilece\u011fine karar vermek gibi baz\u0131 yetenekleri gerektiriyordu.<\/p>\n

Maer\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131m sonbahar ziyaretlerinden 1827\u2019de olan\u0131, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m en ho\u015f sohbet ki\u015fi olan Sir J. Mackintosh\u2019la tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m oldu\u011fundan, benim i\u00e7in hep hat\u0131rlanmaya de\u011ferdir. Sonradan, hakk\u0131mda gururumu ok\u015fayan bir \u015fey s\u00f6yledi\u011fini duymu\u015ftum. Benim i\u00e7in \u015f\u00f6yle demi\u015fti Sir J. Mackintosh: \u201cBu gen\u00e7 adamda merak\u0131m\u0131 uyand\u0131ran bir \u015fey var.\u201d Muhtemelen bunu, kendi alan\u0131 olan tarih, siyaset ve etik felsefesiyle ilgili olabildi\u011fine cahil oldu\u011fumdan, a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kan her kelimeyi dikkatle dinledi\u011fimi fark etti\u011fi i\u00e7in s\u00f6ylemi\u015fti. B\u00f6ylesine \u00f6nemli bir insandan \u00f6vg\u00fc almak, do\u011fru yolda ilerlemesine yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, gen\u00e7 bir adam i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemliydi \u015f\u00fcphesiz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cAz daha rahip oluyordum\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

1828-1831 aras\u0131 Cambridge\u2019deydim. \u0130ki d\u00f6nem Edinburgh\u2019te kald\u0131ktan sonra, babam, doktor olma fikrinden pek ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlad\u0131, ya da bunu k\u0131z karde\u015fimden \u00f6\u011frendi ve rahip olmam\u0131 \u00f6nerdi. Ba\u015f\u0131bo\u015f bir adam olmama hakl\u0131 olarak kar\u015f\u0131yd\u0131 ki o zamanlar ba\u015f\u0131bo\u015fluk benim kaderim gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. D\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in kendisinden biraz s\u00fcre istedim. \u0130ngiltere Kilisesi\u2019nin dogmalar\u0131yla ilgili fikrimi a\u00e7\u0131klay\u0131p a\u00e7\u0131klamama konusunda vicdani bir hesapla\u015fma i\u00e7erisindeydim. Onun d\u0131\u015f\u0131nda, rahiplik bana da uygun bir meslek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Pearson on the Creed<\/em>\u2019i (Pearson\u2019un \u0130tikat \u00dczerine Fikirleri) ve ilahiyat \u00fczerine ba\u015fka birka\u00e7 kitab\u0131 daha ilgiyle okudum ve o zamanlar \u0130ncil<\/em>\u2019de yazan her kelimenin do\u011frulu\u011fundan zerre kadar ku\u015fku duymad\u0131\u011f\u0131mdan, bir insan\u0131n itikat\u0131n\u0131n tam olmas\u0131 gerekti\u011fine kanaat getirdim.<\/p>\n

\u015eimdi, Ortodokslar\u0131n \u015fiddetli sald\u0131r\u0131lar\u0131na nas\u0131l maruz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurunca, vaktiyle rahip olmaya yeltenmi\u015f olmam kula\u011fa olduk\u00e7a komik geliyor. Asl\u0131nda ne ben o y\u00f6ndeki e\u011filimimden vazge\u00e7mi\u015ftim, ne de babam iste\u011finden vazge\u00e7mi\u015fti. Cambridge\u2019ten ayr\u0131l\u0131rken do\u011fa bilimci olarak Beagle\u2019a kat\u0131lmamla birlikte bu e\u011filim ve istek kendili\u011finden s\u00f6n\u00fcp gitmi\u015fti.\u00a0 Frenologlar\u0131n do\u011fru s\u00f6ylediklerini varsayarsak, rahip olmak i\u00e7in gerekli \u00f6zelliklere sahiptim. Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Alman bir psikoloji toplulu\u011fu yazd\u0131\u011f\u0131 mektupla benden bir foto\u011fraf\u0131m\u0131 istedi. Bundan bir s\u00fcre sonra da, orada ger\u00e7ekle\u015ftirilen toplant\u0131lardan birine dair bilgiler ula\u015ft\u0131 elime; kafatas\u0131m\u0131n \u015fekli halka a\u00e7\u0131k bir tart\u0131\u015fmaya konu olmu\u015ftu ve konu\u015fmac\u0131lardan biri, kafamda on papaz\u0131n toplam\u0131 kadar say\u0131da sayg\u0131 duyulacak yumru oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

B\u00f6cek toplama tutkusu<\/em><\/strong><\/p>\n

Ama Cambridge\u2019te, ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey bana b\u00f6cek toplaman\u0131n verdi\u011fi zevki ve \u015fevki tatt\u0131ramad\u0131. Asl\u0131nda zevk ald\u0131\u011f\u0131m \u015fey toplama faaliyetinin kendisiydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplad\u0131\u011f\u0131m b\u00f6cekleri inceliyor de\u011fildim. Onlar\u0131, kimi yay\u0131nlarda verilen bilgilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m da seyrekti. Yine de her birine isim verirdim. Bu faaliyetin bende yaratt\u0131\u011f\u0131 zevki anlatmak i\u00e7in bir kan\u0131t sunay\u0131m; bir g\u00fcn, bir a\u011fa\u00e7 kabu\u011funu, a\u011fac\u0131n g\u00f6vdesinden kopar\u0131rken, iki az rastlan\u0131r b\u00f6cek t\u00fcr\u00fcne rast geldim. \u0130kisini de elimle \u00f6l\u00e7t\u00fcm. Hemen ard\u0131ndan, ayn\u0131 yerde, onlardan farkl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir t\u00fcr\u00fc fark ettim. Bir elimde biri, di\u011fer elimde de \u00f6teki duruyordu. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcy\u00fc koyacak yerim kalmam\u0131\u015ft\u0131 ama onu kaybetmeye de dayanamazd\u0131m. Sa\u011f elimde tuttu\u011fumu a\u011fz\u0131ma at\u0131p, sonuncu b\u00f6ce\u011fi bu elime ald\u0131m. Kahretsin! Birdenbire o kadar ac\u0131 bir s\u0131v\u0131 salg\u0131lad\u0131 ki, dilim yand\u0131. B\u00f6ce\u011fi t\u00fck\u00fcrmek zorunda kald\u0131m. Hem a\u011fz\u0131mdakini hem de sa\u011f elimdekini kaybetmi\u015ftim.<\/p>\n

Toplama konusunda \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131m. \u0130ki yeni metot ke\u015ffetmi\u015ftim; yakalamak i\u00e7in, k\u0131\u015f boyunca benimle birlikte gezecek birini tutuyordum. Bu ki\u015fi, eski a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p, bulduklar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7antaya koyuyordu. Ayr\u0131ca kay\u0131k diplerinde biriken \u00e7\u00f6pleri de topluyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n aras\u0131nda \u00f6zellikle nemli alanlardan gelen sazlar birikmi\u015f oluyordu ve bu da seyrek rastlanan t\u00fcrleri biriktirmemi sa\u011fl\u0131yordu. Stephen\u2019\u0131n Illustrations of British Insects <\/em>(\u0130ngiliz Ha\u015fere \u0130l\u00fcstrasyonlar\u0131)\u2019nda \u201cC. Darwin, Esq. taraf\u0131ndan yakalanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d \u015feklindeki sihirli kelimeleri g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde hissettiklerimi, herhalde hi\u00e7bir \u015fair ilk \u015fiirinin yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde hissetmemi\u015ftir.<\/p>\n

Sonradan konu \u00fczerine daha fazla bilgi sahibi oldum ve toplamaya, y\u0131llar sonra \u00fcnl\u00fc bir arkeolog olacak olan Albert Way of Trinity ile ve ayn\u0131 kolejden, zamanla tar\u0131m uzman\u0131, b\u00fcy\u00fck bir banliy\u00f6 hatt\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131 ve parlamento \u00fcyesi olarak tan\u0131nacak olan H. Thompson (8)\u00a0 <\/sup>ile \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla, b\u00f6cek toplama \u015fevki, iyi bir gelecek sahibi olman\u0131n ilk belirtilerinden gibi geliyor bana. Cambridge\u2019te yakalad\u0131\u011f\u0131m b\u00f6ceklerin \u00e7o\u011funun g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc h\u00e2l\u00e2 unutmam\u0131\u015f olmam olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131. \u0130yi b\u00f6cekler yakalad\u0131\u011f\u0131m kimi bitkilerin, eski a\u011fa\u00e7lar\u0131n ve banklar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri de h\u00e2l\u00e2 oldu\u011fu gibi g\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fcnde. O sevimli Panagaeus crux-major <\/em>o g\u00fcnlerde tam bir hazineydi. Down\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ko\u015far ad\u0131m y\u00fcr\u00fcyen b\u00f6ce\u011fin, elime ald\u0131\u011f\u0131mda P. <\/em>crux-major,<\/em>\u2019dan P. Quadripunctatus<\/em>\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne tan\u0131k olmu\u015ftum. Bu, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerindeki \u00e7ok ufak farkl\u0131l\u0131klar d\u0131\u015f\u0131nda birbirine \u00e7ok benzeyen iki b\u00f6ce\u011fi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m bir g\u00f6z yan\u0131lsamas\u0131yd\u0131. O g\u00fcnlerde hi\u00e7 canl\u0131 bir Licinus g\u00f6rmemi\u015ftim. E\u011fitimsiz bir g\u00f6z i\u00e7in Licinus\u2019u, s\u0131radan bir kara Carabidous b\u00f6ce\u011finden ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cHenslow\u2019la y\u00fcr\u00fcyen adam\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Hayat\u0131m boyunca kariyerimi en \u00e7ok etkileyen olaya hen\u00fcz de\u011finmedim. Bu olay, Profes\u00f6r Henslow\u2019la olan arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131md\u0131. Cambridge\u2019e gelmeden \u00f6nce a\u011fabeyimden, kendisinin, bilimin her dal\u0131ndan anlayan bir adam oldu\u011funu duymu\u015ftum. Dolay\u0131s\u0131yla kendisini sayg\u0131yla selamlamaya \u00e7oktan haz\u0131rd\u0131m.<\/p>\n

Profes\u00f6r, kul\u00fcp kap\u0131lar\u0131n\u0131 haftada bir kez a\u00e7ard\u0131. (9) Bilimle ilgilenen \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri ve \u00fcniversitenin kimi ya\u015fl\u0131 \u00fcyeleri haftan\u0131n o g\u00fcn\u00fc, ak\u015fam\u00fczeri bulu\u015furdu. K\u0131sa bir sure sonra ben de davet edilmi\u015ftim. Henslow\u2019u iyi tan\u0131madan uzun zaman \u00f6nce ve Cambridge\u2019teki ge\u00e7irdi\u011fim zaman\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, kendisiyle uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flere \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Benden \u201cHenslow\u2019la y\u00fcr\u00fcyen adam\u201d diye s\u00f6z ediyorlard\u0131. \u00c7o\u011fu ak\u015fam aile yeme\u011fine davet ederdi beni. Botanik, entomoloji, kimya, mineraloji ve jeoloji alanlar\u0131ndaki bilgisi \u00e7ok geni\u015fti. Yapmaktan en keyif ald\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015far\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey, dakikalarca s\u00fcren g\u00f6zlemlerinden sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karmakt\u0131. \u00c7\u0131karsamalar\u0131 harika, kararlar\u0131 dengeliydi. Yine de kimsenin, onun bir dahi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sanm\u0131yorum.<\/p>\n

Henslow \u00e7ok dindar ve Ortodoks\u2019tu. Bir keresinde bana, otuz dokuz maddeden tek birinin bile de\u011fi\u015ftirilmesinin (otuz dokuz madde: Anglikan doktrininin kurucu ilkeleri) kendisi i\u00e7in mutlak yas anlam\u0131na gelece\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Ahlaki yap\u0131s\u0131 her anlamda hayranl\u0131k uyand\u0131racak nitelikteydi. Gereksiz yere gurur yapmak gibi \u00f6zellikleri hi\u00e7 olmad\u0131. \u00c7ok al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcyd\u00fc. Kendisini bu kadar az d\u00fc\u015f\u00fcnen ve \u00f6nemseyen bir ba\u015fka adam daha tan\u0131mad\u0131m hayat\u0131m boyunca. \u00c7abuk sinirlenmezdi ve \u00e7ok kibard\u0131. Bununla birlikte, haks\u0131zl\u0131\u011fa gelemedi\u011fini, bu t\u00fcr durumlarda aniden parlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n

 <\/p>\n

BEAGLE SEYAHAT\u0130<\/strong><\/p>\n

\u201cBabama ve burnuma (!) ra\u011fmen\u2026\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Cambridge\u2019teki son senem boyunca, b\u00fcy\u00fck ilgi ve dikkatle okudu\u011fum iki kitap; Humboldt\u2019un Personal Narrative<\/em>\u2019i (Ki\u015fisel Anlat\u0131) ve Sir J. Herschel\u2019in Introduction to the <\/em>Study of Natural Philosophy<\/em>\u2019si (Do\u011fa Felsefesine Giri\u015f) beni o kadar heyecanland\u0131rd\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma \u015fevkimi o denli artt\u0131rd\u0131 ki, bende, do\u011fa biliminin soylu yap\u0131s\u0131na na\u00e7izane bir katk\u0131 sunma iste\u011fi geli\u015fti. Ba\u015fka hi\u00e7bir kitap beni, bu iki kitap kadar etkilemedi.<\/p>\n

Kuzey Galler\u2019deki k\u0131sa jeolojik gezimin ard\u0131ndan eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde Henslow\u2019un benim i\u00e7in b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 mektubu buldum. Mektupta, Kaptan Fitz-Roy\u2019un k\u00fc\u00e7\u00fck kabinini, kendisiyle Beagle Seyahati\u2019ne onunla birlikte g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00e7\u0131kacak do\u011fa bilimci bir gen\u00e7 adam i\u00e7in, herhangi bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeksizin b\u0131rakaca\u011f\u0131n\u0131 bildiriyordu. O zaman olan biten her \u015feyi MS. Gazetesinde ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla yazm\u0131\u015ft\u0131m. \u015eimdi burada sadece, benim bu teklif kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok istekli oldu\u011fumu ancak babam\u0131n \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle yetinip, babam\u0131n o zaman bana s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu \u015feyi aktaraca\u011f\u0131m: \u201cBu seyahate gitmeni destekleyecek tek bir sa\u011fduyu sahibi adam bulabilirsen, git.\u201d O ak\u015fam bir mektupla teklifi reddettim. Ertesi sabah 1 Eyl\u00fcl i\u00e7in haz\u0131rlanmak \u00fczere Maer\u2019e gittim. At\u0131\u015f yaparken amcam (10) beni Shrewbury\u2019ye kadar arabas\u0131yla b\u0131rakmay\u0131 ve benim i\u00e7in babamla konu\u015fmay\u0131 teklif etti. Amcam, seyahate gitmem gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n

Babam, amcam\u0131n d\u00fcnyadaki en sa\u011fduyulu insanlardan biri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc, ger\u00e7ekten de \u00f6yleydi ve benim a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131 da duyarl\u0131l\u0131kla kar\u015f\u0131lard\u0131. Cambridge\u2019teyken a\u015f\u0131r\u0131 m\u00fcsriftim ve bir keresinde amcam, babam\u0131 bu konuda rahatlatmak i\u00e7in, benim, \u00f6zellikle Beagle seyahati s\u0131ras\u0131nda, izinli oldu\u011fumdan daha fazlas\u0131n\u0131 harcayacak kadar aptal olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti. Bunun \u00fczerine babam g\u00fcl\u00fcmseyerek: \u201cOlduk\u00e7a ak\u0131ll\u0131 oldu\u011funu bana da anlatt\u0131lar\u201d demi\u015fti.<\/p>\n

Ertesi g\u00fcn, Henslow\u2019u g\u00f6rmek i\u00e7in Cambridge\u2019e, ard\u0131ndan da Fitz Roy\u2019u g\u00f6rmek i\u00e7in Londra\u2019ya do\u011fru yola koyuldum. K\u0131sa zamanda t\u00fcm i\u015flerimi hallettim. Zaman i\u00e7inde Fitz Roy ile samimiyetimiz artt\u0131ktan sonra \u00f6\u011frendim ki, burun \u015feklim y\u00fcz\u00fcnden neredeyse reddediliyormu\u015fum. Fitz Roy, Lavater\u2019in ate\u015fli bir takip\u00e7isiydi ve bir ki\u015finin karakterini o ki\u015finin fiziksel \u00f6zelliklerinden tahlil edebilece\u011fine inan\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla, benimki gibi burnu olan bir adam\u0131n seyahat i\u00e7in gerekli enerji ve kararl\u0131l\u0131\u011fa sahip oldu\u011fu konusunda \u015f\u00fcpheleri vard\u0131. San\u0131yorum sonradan seyahat arkada\u015f\u0131 olarak benden memnun kald\u0131 ve burnumun yalan s\u00f6yledi\u011fine kanaat getirdi.<\/p>\n

 <\/p>\n

Kaptan Fitz Roy ve k\u00f6lecilik tart\u0131\u015fmas\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n

Fitz Roy\u2019un tek olumsuz taraf\u0131 \u00e7abuk parlamas\u0131yd\u0131. \u00d6zellikle sabah erken saatlerde dayan\u0131lmaz oluyordu. O kartal g\u00f6zleriyle, gemide olumsuz bir \u015feyler mutlaka yakal\u0131yor ve \u00f6fkeden \u00e7\u0131lg\u0131na d\u00f6n\u00fcyordu. Bana kar\u015f\u0131 \u00e7ok kibard\u0131. Ancak yak\u0131n bir ili\u015fkinin kurulmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi durumlar i\u00e7in, anla\u015fmas\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7 bir adamd\u0131. Biz de ayn\u0131 kabini payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ili\u015fkimizin samimi bir hal almas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Bir\u00e7ok kez kavgaya tutu\u015ftu. \u00d6rne\u011fin bir keresinde, seyahatin ba\u015flar\u0131nda hen\u00fcz Brezilya, Bahia\u2019dayken, benim \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m k\u00f6leli\u011fi savundu, \u00f6vd\u00fc ve bana, seyahate \u00e7\u0131kmadan k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce bir k\u00f6le sahibini ziyarete gitti\u011fini, adam\u0131n k\u00f6lelerini yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p onlara mutlu olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131, \u00f6zg\u00fcr olmay\u0131 isteyip istemediklerini sordu\u011funu, k\u00f6lelerin bu soruya, \u201cHay\u0131r, mutluyuz ve \u00f6zg\u00fcr olmak istemiyoruz\u201d diye yan\u0131t verdiklerini anlatt\u0131. Bunun \u00fczerine ben de kendisine, belki biraz alayc\u0131 bir tav\u0131rla, k\u00f6lelerin, sahiplerinin yan\u0131nda vermeye zorland\u0131klar\u0131 cevaplar\u0131n bir de\u011ferinin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordum. Bu kar\u015f\u0131l\u0131k onu inan\u0131lmaz derecede sinirlendirdi ve onun anlatt\u0131klar\u0131ndan \u015f\u00fcphe etti\u011fim s\u00fcrece bir arada kalmam\u0131z\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Gemiyi terk etmemi istedi\u011fini sand\u0131m ama haber k\u0131sa s\u00fcrede yay\u0131ld\u0131 ve kaptan, ortal\u0131\u011f\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00fcste\u011fmeni yollad\u0131. Gemideki cephane memurlar\u0131ndan, onlarla birlikte odalar\u0131nda kalmam i\u00e7in bir davet alm\u0131\u015f olmaktan \u00e7ok memnundum.<\/p>\n

Ama birka\u00e7 saat sonra, Fitz Roy her zamanki ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek bir memuru, kendisi ad\u0131na benden \u00f6z\u00fcr dilemesi i\u00e7in g\u00f6nderdi ve yeniden onunla kalmam i\u00e7in ricada bulundu.<\/p>\n

Ki\u015fili\u011fi bir \u00e7ok anlamda, hayat\u0131m boyunca tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m insanlar i\u00e7inde en soylu olanlardan biriydi.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cBilimde yapt\u0131\u011f\u0131m her \u015feyi Beagle seyahatine bor\u00e7luyum\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Beagle seyahati, t\u00fcm kariyerimi belirleyen, hayat\u0131mdaki en \u00f6nemli olay olmas\u0131yla birlikte, \u00e7ok \u00f6nemsiz bir \u015fey sayesinde, amcam\u0131n beni otuz mil \u00f6tedeki Shrewsbury\u2019ye kadar g\u00f6t\u00fcrmesi sayesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Bunu, az say\u0131da amca, ye\u011feni i\u00e7in yapard\u0131. \u0130lk ger\u00e7ek prati\u011fimi ve e\u011fitimimi bu seyahate bor\u00e7lu oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr her zaman. Bu sayede, do\u011fa tarihinin bir\u00e7ok dal\u0131nda yak\u0131ndan g\u00f6zlem yapma olana\u011f\u0131 bulmu\u015ftum ve her ne kadar bu konuda hep iyi olmu\u015f olsam da, bu seyahat sayesinde g\u00f6zlem yetene\u011fim daha da geli\u015fmi\u015fti.<\/p>\n

Seyahatin en \u00f6nemli taraf\u0131, jeolojik inceleme yapmak \u00fczere gezdi\u011fimiz yerlerdi. \u0130lk inceleme i\u00e7in gidilen ilk yer insana hep, kayalardan olu\u015fan bir kaosun i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc izlenimi vererek, umutsuzlu\u011fa s\u00fcr\u00fckler. Katmanlara, kayalar\u0131n ve fosillerin do\u011falar\u0131na ili\u015fkin kay\u0131t tutmak, ba\u015fka nerelerde neler bulunabilece\u011fini kestirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak ve orada bulunu\u015flar\u0131na dair nedenler \u00f6ng\u00f6rmek ise olay\u0131 daha da karma\u015f\u0131k hale getirir. Lyell\u2019in Principles of Geoloyg<\/em>\u2019sinin ilk cildini, seyahate \u00e7\u0131karken yan\u0131ma alm\u0131\u015ft\u0131m. Kitab\u0131 oradayken \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m ve bir\u00e7ok konuda bana b\u00fcy\u00fck yard\u0131m\u0131 dokundu.\u00a0 Kitapta yaz\u0131lanlar\u0131 s\u0131nad\u0131\u011f\u0131m ilk yer, Cape de Verde adalar\u0131ndaki St Jago idi. O s\u0131nama esnas\u0131nda, Lyell\u2019in jeolojiye bak\u0131\u015f\u0131ndaki, ba\u015fka hi\u00e7bir yazarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma kabul etmeyecek o \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6rd\u00fcm ve kitap, sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m boyunca da hep benimle oldu.<\/p>\n

Bir ba\u015fka i\u015fim de, her t\u00fcrden hayvan biriktirip, betimlemek ve denizde bulduklar\u0131m\u0131n, \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc i\u00e7lerini a\u00e7\u0131p incelemekti. Ancak \u00e7izmeye yetenekli olmad\u0131\u011f\u0131mdan ve yeterli anatomik bilgiye sahip olmad\u0131\u011f\u0131mdan, seyahat boyunca tuttu\u011fum kay\u0131tlar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015fime yaramad\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla, sonradan Cirripedia monografisini yazmamda b\u00fcy\u00fck yard\u0131m\u0131 dokunacak olan Crustaceans\u2019tan edindi\u011fim bilgiler d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ok fazla vakit kaybetmi\u015ftim.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcn belli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, B\u00fclten<\/em>\u2019imi yazmaya ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. G\u00f6rd\u00fcklerimi t\u00fcm canl\u0131l\u0131klar\u0131yla, dikkatli bir \u015fekilde tarif etme konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekiyordum ama benim i\u00e7in olduk\u00e7a yararl\u0131 bir pratikti. B\u00fclten<\/em> ayn\u0131 zamanda, \u0130ngiltere\u2019ye eve g\u00f6nderdi\u011fim mektuplar olarak da i\u015flev g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n

Yaln\u0131z, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n hi\u00e7biri, benim o zamanki \u00e7al\u0131\u015fma azmimin, isteklili\u011fimin ve enerjimin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecek \u00f6nemde de\u011fildi. \u00dczerine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm ya da okudu\u011fum her \u015feyi ya \u00f6nceden g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcm ya da o aralar g\u00f6rmem \u00e7ok muhtemeldi, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok fazla geziyor ve \u00e7ok g\u00f6zlem yap\u0131yordum. Bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131 seyahatin be\u015f y\u0131l\u0131 boyunca s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcm. Bilim alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m her \u015feyi bu seyahat s\u0131ras\u0131nda edindi\u011fim deneyim ve e\u011fitim sayesinde yapabildi\u011fime inan\u0131yorum.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cGeli\u015fti\u011fi, kafa \u015feklinin de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u015eimdi d\u00f6n\u00fcp ard\u0131ma \u015f\u00f6yle bir bak\u0131yorum da, bilime olan a\u015fk\u0131m zamanla ilgi alanlar\u0131m\u0131 da de\u011fi\u015ftirdi. Ni\u015fan al\u0131p ate\u015f etmeye kar\u015f\u0131 tutkum ilk iki sene boyunca \u00e7ok yo\u011fun bir \u015fekilde devam etti. O d\u00f6nem boyunca koleksiyonum i\u00e7in her \u00e7e\u015fit ku\u015f ve hayvan vurdum. Ama t\u00fcfe\u011fimden, her seferinde daha uzun s\u00fcreli uzak durdum ve nihayetinde, i\u015fimle, daha do\u011frusu bir \u00fclkenin jeolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 inceleme a\u015fk\u0131mla arama girdi\u011fi i\u00e7in talim yapmaktan tamamen vazge\u00e7tim. Zamanla fark ettim ki, g\u00f6zlem ve ara\u015ft\u0131rma yapmaktan ald\u0131\u011f\u0131m zevki ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyden alm\u0131yordum. Seyahat esnas\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m s\u00fcresince zihnim de geli\u015fmi\u015fti ve bunun en a\u00e7\u0131k ifadesi, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m en iyi karakter tahlili yetene\u011fine ve \u015f\u00fcpheci bir ki\u015fili\u011fe sahip olan babam\u0131n s\u00f6zleriydi. Zihnimin geli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamam\u0131 sa\u011flayan \u015fey, frenolojiyle uzaktan yak\u0131ndan alakas\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen, seyahatimden d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcmde beni g\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez ablama do\u011fru d\u00f6n\u00fcp \u201cGeli\u015fti\u011fi, kafa \u015feklinin de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131ndan anla\u015f\u0131l\u0131yor\u201d demesiydi.<\/p>\n

Seyahat boyunca \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 ve bunu salt ara\u015ft\u0131rma yapmaktan ald\u0131\u011f\u0131m zevk ve do\u011fa bilimleri alan\u0131ndaki say\u0131s\u0131z ger\u00e7e\u011fe yeni ger\u00e7ekler eklemeye kar\u015f\u0131, bir\u00e7ok meslekta\u015f\u0131mdan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc duyumsad\u0131\u011f\u0131m arzuyla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201c<\/em><\/strong>Amac\u0131mdan, \u015f\u00f6hret edinmek u\u011fruna hi\u00e7 sapmad\u0131m\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Seyahatimizin sonlar\u0131na do\u011fru, Ascension\u2019dayken bir mektup ald\u0131m. K\u0131zkarde\u015fim, Sedgwick\u2019in babam\u0131 ziyaret etti\u011fini ve kendisine \u00f6nemli bilim insanlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda yer almam gerekti\u011fini s\u00f6yledi\u011fini yaz\u0131yordu. O an, i\u00e7inde bulundu\u011fum s\u00fcre\u00e7ten nas\u0131l haberdar oldu\u011funu anlayamam\u0131\u015ft\u0131m. Sonradan duydum ki Henslow, kendisine, Cambridge\u2019teki Felsefe Toplulu\u011fu\u2019na kat\u0131lmadan \u00f6nce yollad\u0131\u011f\u0131m kimi mektuplar\u0131 okumu\u015f (11) ve onlar\u0131, \u00f6zel da\u011f\u0131t\u0131m i\u00e7in yay\u0131mlatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Henslow\u2019a yollad\u0131\u011f\u0131m fosil kemi\u011fi koleksiyonum da paleontologlar aras\u0131nda heyecan yaratm\u0131\u015ft\u0131. K\u0131zkarde\u015fimin g\u00f6nderdi\u011fi bu mektubu okuduktan sonra, Ascension da\u011flar\u0131na neredeyse ko\u015farak t\u0131rmanm\u0131\u015f ve jeolojik \u00e7ekicimle oradaki kayalar\u0131 inletmi\u015ftim. Bu, yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015fe olan tutkumun bir g\u00f6stergesiydi. Yaln\u0131z bir itirafta bulunmam gerekirse, hayat\u0131m\u0131n geri kalan\u0131 boyunca Lyell ve Hooker gibi ki\u015filerin onay\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermekle birlikte, s\u0131radan halk\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc pek de umursamad\u0131m. Olumlu bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn ya da kitaplar\u0131m\u0131n \u00e7ok satmas\u0131n\u0131n beni memnun etmedi\u011fini s\u00f6yleyemem pek tabii, ancak bu memnuniyet olduk\u00e7a k\u0131sa s\u00fcreliydi ve amac\u0131mdan, \u015f\u00f6hret edinmek u\u011fruna bir ad\u0131m bile sapmad\u0131m.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00dcRLER\u0130N K\u00d6KEN\u0130<\/em><\/strong>\u2019NE DO\u011eRU<\/strong><\/p>\n

\u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden evlili\u011fime (2 Ekim 1836\u2019dan 29 Ocak 1839\u2019a)<\/em><\/strong><\/p>\n

Bu iki y\u0131l ve \u00fc\u00e7 ayl\u0131k zaman dilimi, zaman zaman kendimi k\u00f6t\u00fc hissederek vakit kaybetmi\u015f olsam da, hayat\u0131m\u0131n en hareketli d\u00f6nemiydi. Shrewsbury, Maer, Cambridge ve Londra aras\u0131nda mekik dokumakla ge\u00e7en d\u00f6nemin sonunda, 13 Aral\u0131k\u2019ta, Cambridge\u2019te bir pansiyona yerle\u015ftim. T\u00fcm kolaksiyonum Henslow\u2019un g\u00fcvenli ellerindeydi. Orada kald\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7 ay boyunca, Profes\u00f6r Miller\u2019in yard\u0131m\u0131yla minerallerimi ve kayalar\u0131m\u0131 inceledim.<\/p>\n

Bu arada, seyahatler \u00fczerine B\u00fclten<\/em>\u2019imi haz\u0131rlamaya koyuldum. \u00c7ok da zor bir i\u015f de\u011fildi. Zaten B\u00fclten<\/em>\u2019imi, \u00f6nceden b\u00fcy\u00fck bir dikkatle yazm\u0131\u015ft\u0131m. \u015eimdi yap\u0131lacak temel \u015fey ise, daha ilgin\u00e7 bilimsel bulgular\u0131m\u0131n bir \u00f6zetini \u00e7\u0131karmakt\u0131.<\/p>\n

Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, Lyell\u2019in iste\u011fi \u00fczerine, \u015eili sahillerindeki y\u00fckseltilerle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131m g\u00f6zlemlerime dair kay\u0131tlar\u0131m\u0131 Jeoloji Toplulu\u011fu\u2019na g\u00f6nderdim (12). 7 Mart 1937\u2019de Londra, Great Marlborough soka\u011f\u0131ndaki pansiyona yerle\u015ftim ve evlenene kadar, yani neredeyde iki sene orada kald\u0131m. Bu iki y\u0131l zarf\u0131nda B\u00fclten<\/em>\u2019imi bitirdim, Jeoloji Toplulu\u011fu\u2019ndan \u00f6nce elime ge\u00e7en bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 okudum, Zoology of the Voyage of the Beagle <\/em>(Beagle Seyahatinin Zoolojisi)\u2019nin yay\u0131n\u0131 i\u00e7in gerekli ayarlamalar\u0131 yapt\u0131m. Temmuz\u2019da, T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em>\u2019ni olu\u015fturacak olgular\u0131 yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m ilk defterimin ilk sayfalar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131m. Ve bu konuyla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ma, sonraki 20 sene boyunca ara vermeksizin devam ettim.<\/p>\n

Bu iki sene boyunca yapt\u0131\u011f\u0131m bir ba\u015fka \u015fey de, biraz topluluklara girip, Jeoloji Toplulu\u011fu\u2019nun fahri sekreterli\u011fini \u00fcstlenmek oldu. Lyell\u2019den b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6rd\u00fcm. Karakterinin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flere g\u00f6sterdi\u011fi yak\u0131n ilgiydi. \u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde, kendisine s\u0131\u011f kayal\u0131klardaki deniz kabuklar\u0131na ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015flerimi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131mda bana g\u00f6sterdi\u011fi ilgiye hem \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f hem de bundan b\u00fcy\u00fck keyif alm\u0131\u015ft\u0131m. Onun bu tavr\u0131 beni \u00e7ok cesaretlendirmi\u015fti. \u00d6\u011f\u00fctlerinin ve verdi\u011fi \u00f6rneklerin \u00fczerimdeki etkileri de b\u00fcy\u00fck oldu.<\/p>\n

T\u00fcm g\u00fcn bilim yapamazd\u0131m. Bu iki y\u0131l boyunca, kimi metafizik kitaplar\u0131 da i\u00e7eren iyi kitaplar okudum. Ancak o t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00e7ok fazla e\u011filimim yoktu. Wordsworth\u2019in ve Coleridge\u2019in \u015fiirlerini keyifle okuyordum. Excursion<\/em>\u2019\u0131 (Gezinti) ise ba\u015ftan sona iki kez okudum. Milton\u2019un Paradise Lost<\/em>\u2019u (Kay\u0131p Cennet) hep en sevdi\u011fim kitap olmu\u015ftur. Beagle seyahati s\u0131ras\u0131nda da yan\u0131ma ancak tek bir cilt alabilece\u011fim zamanlarda hep Milton\u2019u se\u00e7tim.<\/p>\n

 <\/p>\n

Hastal\u0131klar\u2026 \u00c7al\u0131\u015fmalar\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

29 Ocak 1839\u2019daki evlili\u011fimden sonra Londra\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7 y\u0131l ve sekiz ay boyunca, her zaman oldu\u011fu kadar \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olmakla birlikte, \u00e7ok daha az bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131m. Bu durumun sebebi, s\u0131k\u00e7a tekrarlanan rahats\u0131zl\u0131klar\u0131md\u0131. Bunlardan biri uzun s\u00fcren ciddi bir hastal\u0131kt\u0131. Bir\u015feyler yapabilecek durumda oldu\u011fum zamanlar\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde evlenmeden \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m ve \u00fczerindeki son d\u00fczeltmeleri 6 May\u0131s 1842\u2019de tamamlad\u0131\u011f\u0131m, Coral Reefs<\/em> (Mercan Kayal\u0131klar) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmama yo\u011funla\u015f\u0131yordum. Bu kitap, k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen, yirmi ayl\u0131k yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma temposuna mal oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Pasifik\u2019teki her bir ada \u00fczerine kaleme al\u0131nm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 okuyor, krokilere ba\u015fvuruyor, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ayr\u0131nt\u0131land\u0131r\u0131yordum. Bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan be\u011fenilmi\u015f ve kitapta verilen teori de iyi kurulmu\u015ftu.<\/p>\n

Bundan ba\u015fka hi\u00e7bir \u00e7al\u0131\u015fmam b\u00f6ylesine t\u00fcmdengelimci bir ruh ta\u015f\u0131mad\u0131. Zira bu \u00e7al\u0131\u015fmada kaleme ald\u0131\u011f\u0131m teori, asl\u0131nda, G\u00fcney Amerika sahillerinde, hen\u00fcz tek bir ger\u00e7ek mercan kayal\u0131k g\u00f6rmeden akl\u0131mdayd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla yapmam gereken, sahildeki kayal\u0131klar\u0131 dikkatli bir analize tabi tutup teorimi do\u011frulamakt\u0131. Ancak ben, ge\u00e7en iki sene boyunca daha \u00e7ok G\u00fcney Amerika sahillerindeki belli aral\u0131klarla ger\u00e7ekle\u015fen al\u00e7alma ve y\u00fckselmelerin etkilerine dair g\u00f6zlemler yapm\u0131\u015f, erozyon ve tortular\u0131n toplanmas\u0131na yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla bu\u0131 durum beni ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, al\u00e7alman\u0131n etkilerini incelemeye y\u00f6neltti. Zaten, zihnimde, mercanlar\u0131n artan oranda b\u00fcy\u00fcmesini s\u00fcregelen tortula\u015fmayla ikame etmek benim i\u00e7in de daha kolay olmu\u015ftu. Bunu yaparak, barier kayal\u0131klara ve mercan adalara dair teorimi de \u015fekillendirmi\u015f oluyordum.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, Londra\u2019daki ikametim s\u00fcresince, mercan kayal\u0131klar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131, Erratic Boulders of South America<\/em> (G\u00fcney Amerika\u2019n\u0131n Ba\u015fkala\u015f\u0131m Kayalar\u0131), deprem \u00fczerine olan Earthquakes<\/em> (Depremler) ve Formation by the Agency of Earth-worms of Mould<\/em> (Kil Solucanlar\u0131 Arac\u0131l\u0131\u011fyla Olu\u015fum) ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131 Jeoloji Toplulu\u011fu\u2019nda okudum. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda the Zoology of the Voyage of the Beagle <\/em>(Beagle Seyahatinin Zoolojisi)\u2019nin yay\u0131m\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirdim. Bu arada, t\u00fcrlerin k\u00f6kenine dair olgular\u0131 \u00f6\u011frenme \u00e7abas\u0131na hi\u00e7 ara vermedim. Hatta hastal\u0131ktan hi\u00e7bir \u015fey yapamaz durumdayken bile, bunu yapmaya devam ettim.<\/p>\n

1842 yaz\u0131nda, kendimi, bir s\u00fcredir hissetmedi\u011fim kadar iyi hissetti\u011fimi farkedince tek ba\u015f\u0131ma, eski buzullar\u0131n \u015fimdi vadideki bo\u015fluklar\u0131 nas\u0131l doldurdu\u011funu incelemek \u00fczere Kuzey Galler\u2019e do\u011fru k\u0131sa bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131m. G\u00f6zlemlerimi oradaki Philosophical Magazine<\/em>\u2019de yay\u0131mlad\u0131m. Bu gezi, kendimi da\u011flara t\u0131rmanacak ya da jeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flere \u00e7\u0131kacak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc hissetti\u011fim son gezi oldu.<\/p>\n

Benim b\u00fcy\u00fck e\u011flencem ve hayattaki esas u\u011fra\u015f\u0131m bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma oldu ve bu i\u015ften ald\u0131\u011f\u0131m heyecan bana zaman\u0131 unutturur ya da g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n rahats\u0131zl\u0131klar\u0131ndan olduk\u00e7a uzaklara g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu nedenle, bir\u00e7ok kitab\u0131m\u0131 yay\u0131nlamak d\u0131\u015f\u0131nda hayat\u0131m\u0131n geri kalan\u0131nda kaydedece\u011fim hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131.<\/p>\n

 <\/p>\n

T\u00fcrlerin K\u00f6keni\u2019ne yo\u011funla\u015fma<\/em><\/strong><\/p>\n

Eyl\u00fcl 1854\u2019ten sonra, b\u00fct\u00fcn zaman\u0131m\u0131 not y\u0131\u011f\u0131n\u0131m\u0131 d\u00fczenlemeye, ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelemeye ve t\u00fcrlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle ilgili olarak deney yapmaya ay\u0131rd\u0131m. Beagle<\/em> seyahatim s\u00fcresince, soyu devam etmekte olan armadillolar\u0131n \u00fczerindekilere benzer bir z\u0131rhla kapl\u0131 b\u00fcy\u00fck fosil hayvanlar\u0131n Pampean\u2019da olu\u015fmas\u0131ndan, ikinci olarak, olduk\u00e7a benzer hayvanlar\u0131n k\u0131tan\u0131n g\u00fcneyine gidildik\u00e7e birbiri yerini almas\u0131na, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak da, Galapagos tak\u0131madamlar\u0131nda yeti\u015fenlerin \u00e7o\u011funun G\u00fcney Amerika tarz\u0131nda ve daha \u00f6zelde adalardan hi\u00e7birinin \u00e7ok eski tarihi bir co\u011frafik yap\u0131da olmamas\u0131na ra\u011fmen grubun her bir adas\u0131nda \u00e7ok ufak farkl\u0131l\u0131klar olmas\u0131 durumuna olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m.<\/p>\n

Di\u011ferleri gibi bu ger\u00e7ekler de t\u00fcrlerin zamanla de\u011fi\u015fti\u011fi varsay\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabilecek bir kan\u0131tt\u0131 ve bu konu beni esir ald\u0131. Ama bu durum ayn\u0131 zamanda her t\u00fcrden organizman\u0131n ya\u015fam al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na g\u00fczelce adapte olmas\u0131ndaki say\u0131s\u0131z durumu -a\u011fa\u00e7kakan ku\u015funun ya da a\u011fa\u00e7 kurba\u011fas\u0131n\u0131n a\u011fa\u00e7lara t\u0131rmanmas\u0131 ya da bir tohumun gaga ve t\u00fcylerle yay\u0131lmas\u0131 gibi- a\u00e7\u0131klayabilecek ne \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 ne de organizmalar\u0131n (\u00f6zellikle de bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc i\u00e7in) iste\u011finin kan\u0131t\u0131n\u0131yd\u0131. Bu t\u00fcr adaptasyonlara her zaman \u00e7ok fazla ilgi duydum ve bunlar kan\u0131tlanmadan t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fimini dolayl\u0131 kan\u0131tlarla ortaya koymak bana her zaman beyhude bir \u00e7aba gibi geldi.<\/p>\n

\u0130ngiltere\u2019ye d\u00f6nd\u00fckten sonra, jeolojide Lyell \u00f6rne\u011fini takip ederek, hayvanlar\u0131n ve do\u011fadaki ve k\u00fclt\u00fcrme alt\u0131ndaki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn varyasyonunda bir \u015fekilde etkili olan b\u00fct\u00fcn olgular\u0131 toplayarak b\u00fct\u00fcn konu \u00fczerinde belki bir fikre sahip olunabilece\u011fini g\u00f6rd\u00fcm. \u0130lk defterimi 1837\u2019de a\u00e7t\u0131m. Do\u011fru Beconyan ilkeler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m ve herhangi bir teori olmaks\u0131z\u0131n, daha \u00e7ok uygarla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00fcr\u00fcnler, yaz\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar, yetenekli yeti\u015ftirici ve bah\u00e7\u0131vanlarla yap\u0131lan konu\u015fmalar ve geni\u015f bir okuman\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda genel \u00e7er\u00e7evede kan\u0131tlar toplad\u0131m. Okumu\u015f ve al\u0131nt\u0131 yapm\u0131\u015f oldu\u011fum b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n -bunlar\u0131n aras\u0131nda s\u00fcreli yay\u0131nlar ve raporlar da bulunuyor- listesini g\u00f6r\u00fcnce i\u00e7inde bulundu\u011fum \u00fcretim alan\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hayrete d\u00fc\u015ft\u00fcm.<\/p>\n

Daha sonradan fark ettim ki, seleksiyon insano\u011flunun hayvanlar ve bitkilerle faydal\u0131 yar\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n kilit noktas\u0131. Ama do\u011fal durumlar\u0131nda ya\u015famakta olan organizmalara nas\u0131l bir seleksiyon uygulanabilece\u011fi benim a\u00e7\u0131mdan gizemini koruyordu.<\/p>\n

Ekim 1838\u2019de, sistemetik incelememe ba\u015flamamdan be\u015f ay sonra, oyalanmak i\u00e7in pop\u00fclasyon \u00fczerine Marthus\u2019u okudum. Belli ko\u015fullar alt\u0131nda elveri\u015fli t\u00fcrlerin ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye e\u011filimli olmas\u0131, elveri\u015fli olmayanlar\u0131n ise yok olup gitmesi durumuna aniden kilitlendim. Yeni t\u00fcrlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bunun sonucu olabilirdi. B\u00f6ylece en az\u0131ndan \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fim bir teorim oldu. Ama \u00f6nyarg\u0131lardan ka\u00e7\u0131nma konusunda o kadar \u00e7ok endi\u015feliydim ki, \u00f6zet bir tasla\u011f\u0131 bile bir s\u00fcreli\u011fine yazmamaya karar verdim. \u0130lk olarak Haziran 1842\u2019de teorimin \u00e7ok \u00f6zet halini kur\u015fun kalemle 35 sayfa yazma mutlulu\u011funu duymama izin verdim. 1844 yaz\u0131nda da h\u00e2l\u00e2 saklad\u0131\u011f\u0131m ve \u00e7ok az \u00e7o\u011faltt\u0131\u011f\u0131m 230 sayfaya geni\u015flettim.<\/p>\n

1856\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131nda Lyell g\u00f6r\u00fc\u015flerimin neredeyse hepsini yazmam\u0131 \u00f6nerdi ve ben de bunu \u00fc\u00e7 ya da d\u00f6rt kere, hemen T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> kitab\u0131mdan sonra m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca geni\u015f bir \u015fekilde yapmaya ba\u015flad\u0131m. Yine de \u00e7al\u0131\u015fmam sadece, toplam\u0131\u015f oldu\u011fum ve bu \u00f6l\u00e7ekteki \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131ndan elde etti\u011fim materyallerin bir \u00f6zeti oldu. Ama 1858 yaz\u0131nda Mr. Wallace\u2019\u0131n -o zamanlar Malay tak\u0131madalar\u0131ndayd\u0131- bana Esas t\u00fcrden belirsiz bir \u015fekilde ayr\u0131lan \u00e7e\u015fitlerdeki e\u011filim \u00fczerine <\/em>bir makale g\u00f6ndermesiyle planlar\u0131m suya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu. Bu makale benimkinin ayn\u0131s\u0131 olan bir teoriyi i\u00e7eriyordu. Mr. Wallace e\u011fer makale hakk\u0131nda olumlu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsam, benim onu inceleme i\u00e7in Lyell\u2019e g\u00f6ndermemi istedi\u011fini iletiyordu.<\/p>\n

Mr. Wallace\u2019\u0131n makalesi hayran b\u0131rakacak \u015fekilde sunulmu\u015ftu ve olduk\u00e7a a\u00e7\u0131kt\u0131. Ne var ki, ortak \u00fcrettiklerimiz \u00e7ok az ilgi \u00e7ekti. Bu da, halk\u0131n ilgisini \u00e7ekebilmek i\u00e7in, herhangi bir yeni g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn yeterli uzunlukta a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n ne kadar gerekli oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Eyl\u00fcl 1858\u2019de, Lyell ve Hooker\u2019\u0131n \u015fiddetli tavsiyleriyle t\u00fcrlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc \u00fczerine bir cilt haz\u0131rlamak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara koyuldum. Ama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m, sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131m ve Dr. Lane\u2019in Moor Park\u2019taki tatl\u0131 yerine ufak ziyaretlerim nedeniyle s\u0131k s\u0131k b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. On \u00fc\u00e7 ay on g\u00fcnl\u00fck a\u011f\u0131r \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda kitap, Kas\u0131m 1859\u2019da, T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yay\u0131nland\u0131. Sonraki bas\u0131mlar\u0131na \u00f6nemli eklemeler yay\u0131lm\u0131\u015f ve d\u00fczeltilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayn\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor.<\/p>\n

Hayat\u0131m\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yok.<\/p>\n

 <\/p>\n

SONS\u00d6ZLER<\/strong><\/p>\n

\u201cYapabileceklerimin en iyisini yapt\u0131m\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn olarak bakt\u0131\u011f\u0131mda, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n s\u00fcrekli olarak fazla \u00f6v\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne \u015f\u00fcphem yok. M\u00fccadelelerden uzak durmu\u015f oldu\u011fum i\u00e7in mutluyum ve bunu da, y\u0131llar \u00f6nce benim jeoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mla ilgili olarak, bana \u015fiddetli bir \u015fekilde, \u00e7ok nadir iyi bir sonu\u00e7 do\u011furmas\u0131 ve zaman ve h\u0131rs\u0131n ac\u0131 kay\u0131plar\u0131na neden olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, hi\u00e7bir zaman m\u00fccadele i\u00e7ine girmememi sal\u0131k vermi\u015f Lyell\u2019a bor\u00e7luyum.<\/p>\n

Ne zaman yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 ya da \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131n m\u00fckemmel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlasam ve a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ele\u015ftirilsem ve hatta kendimi incitilmi\u015f hissedecek kadar fazla \u00f6v\u00fclsem, kendime y\u00fczlerce kez \u015funu demek en b\u00fcy\u00fck rahatlat\u0131c\u0131m olur: \u201cElinden geldi\u011fince a\u011f\u0131r ve iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131n. Hi\u00e7 kimse bundan fazlas\u0131n\u0131 yapamaz.\u201d Yapabileceklerimin en iyisini yapt\u0131m. Ele\u015ftiriler istedi\u011fini s\u00f6yleyebilir ama benim bu inanc\u0131m\u0131 y\u0131kamaz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma-yazma y\u00f6ntemim<\/em><\/strong><\/p>\n

Babam her zamanki canl\u0131 haf\u0131zas\u0131yla ve azalmam\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn becerileriyle seksen \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131na kadar ya\u015fad\u0131. Umar\u0131m ben de ak\u0131l sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131 yitirmeden once \u00f6l\u00fcr\u00fcm. San\u0131r\u0131m do\u011fru tahminlerde bulunma ve deneysel testleri d\u00fczenlemede biraz daha yetenekliyim. Ancak, bu belki sadece pratik yapman\u0131n ve daha b\u00fcy\u00fck bir bilgi birikimine sahip olman\u0131n bir sonucu olabilir. Her zaman kendimi a\u00e7\u0131k ve \u00f6zl\u00fc bir \u015fekilde ifade etme konusunda zorluk \u00e7ektim ve bu zorluk olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir zaman kayb\u0131na neden oldu, ama bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda her c\u00fcmle \u00fczerinde uzun s\u00fcre ve dikkatlice d\u00fc\u015f\u00fcnme m\u00fck\u00e2fat\u0131m oldu ve bu da ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede, g\u00f6zlemlerimde ya da di\u011fer yerlerdeki hatalar\u0131m\u0131 g\u00f6rmemi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Eskiden yazmadan \u00f6nce c\u00fcmlelerimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm. Ama y\u0131llar i\u00e7inde, kelimeleri k\u0131salt\u0131p ve daha sonra incelikle d\u00fczeltecek \u015fekilde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca k\u00f6t\u00fc bir yaz\u0131yla sayfalar\u0131 elden \u00e7\u0131karman\u0131n zamandan tasarruf sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131m. B\u00f6ylelikle kalemimden d\u00f6k\u00fclen c\u00fcmleler, genelde, ince eleyip s\u0131k dokurken ortaya \u00e7\u0131kanlardan daha iyi.<\/p>\n

Yazma halimden bu kadar \u00e7ok bahsetmi\u015f olmama bir de b\u00fcy\u00fck kitaplar\u0131mda konuyu genel d\u00fczenleme i\u00e7in harcad\u0131\u011f\u0131m onca zaman\u0131 ekleyece\u011fim. Genelde \u00f6nce, iki ya da \u00fc\u00e7 sayfada genel bir \u00e7er\u00e7eve ve sonra, b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmay\u0131 destekleyen ya da delilleri s\u0131ralayan sayfalarca ikinci bir \u00e7er\u00e7eve haz\u0131rlar\u0131m. Bu ba\u015fl\u0131klar\u0131n her biri tekrar geni\u015fletilir ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 yazmadan \u00f6nce aktar\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Kitaplar\u0131m\u0131n bir\u00e7o\u011funda ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan g\u00f6zlemler \u00e7ok geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ve her zaman elimde ayn\u0131 anda \u00e7ok\u00e7a farkl\u0131 konu bulundu\u011fundan, dolab\u0131n bir bak\u0131\u015fta ayr\u0131 referans ya da and\u0131\u00e7 koyabilece\u011fim t\u00fcrden etiketli raflar\u0131nda otuz ya da k\u0131rk b\u00fcy\u00fck dosyadan uzak durdu\u011fumdan s\u00f6z edebilirim. Bir\u00e7ok kitap alm\u0131\u015f\u0131md\u0131r ve sonlar\u0131na benim \u00e7al\u0131\u015fmamla ilgili kan\u0131tlar\u0131n listesini \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve kitap benim de\u011filse ayr\u0131 \u00f6zetler yazm\u0131\u015f\u0131md\u0131r. B\u00fcy\u00fck bir \u00e7ekmece dolusu \u00f6zet k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131m vard\u0131r. Herhangi bir konuda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamadan \u00f6nce b\u00fct\u00fcn k\u0131sa dizinlere bakar genel ya da s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir dizin olu\u015ftururum.<\/p>\n

 <\/p>\n

Estetik duygular\u0131m\u0131n yitimi<\/em><\/strong><\/p>\n

Otuz ya\u015f\u0131ma ve hatta sonras\u0131na kadar,\u00a0 Milton, Gray, Byron, Wordsworth, Coleridge ve Shelley\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gibi, bir\u00e7ok t\u00fcrde \u015fiir bana b\u00fcy\u00fck haz verdi ve hatta bir okul \u00e7ocu\u011fu gibi Shakes\u00adpeare\u2019den, \u00f6zellikle de tarihsel oyunlar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck zevk ald\u0131m. Ayr\u0131ca, eskiden resimlerden ho\u015flan\u0131rd\u0131m ve m\u00fczikten b\u00fcy\u00fck haz al\u0131rd\u0131m. Ama art\u0131k epey y\u0131ld\u0131r bir \u015fiir dizesi dahi okumaya tahamm\u00fcl edemiyorum. Ge\u00e7enlerde Shakespeare okumay\u0131 denedim. O kadar sa\u00e7ma geldi ki, kusacak gibi oldum. Ayr\u0131ca, resimler ve m\u00fczik konusundaki zevkimi de neredeyse kaybettim. M\u00fczik, bana haz vermek yerine, genellik \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m konu hakk\u0131nda \u00e7ok fazla enerjik d\u00fc\u015f\u00fcnmeme neden oluyor. G\u00fczel manzara konusundaki zevklerimi koruyorum, ama bu da bana eskiden oldu\u011fu gibi muhte\u015fem haz vermiyor. Di\u011fer yandan, hayal \u00fcr\u00fcn\u00fc romanlar \u00e7ok \u00fcst s\u0131ralarda olmasa da, y\u0131llar boyunca muhte\u015fem bir rahatlama ve zevk alma kayna\u011f\u0131m oldu. \u00c7o\u011fu zaman romanc\u0131lara dua ederim. K\u0131smen iyi olanlar\u0131n ve sonu mutsuz bitmeyenlerin – tek \u015fart\u0131m budur- hepsini severim. Benim be\u011fenime g\u00f6re, i\u00e7inde birisinin adamak\u0131ll\u0131 \u00e2\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 -bu tatl\u0131 bir kad\u0131nsa daha iyi- bir roman birinci s\u0131n\u0131f bir roman de\u011fildir.<\/p>\n

Tarih, biyografi ve gezi (i\u00e7inde bilimsel kan\u0131tlar\u0131 ta\u015f\u0131yanlardan ayr\u0131 olarak) \u00fczerine olan kitaplar ve her t\u00fcr konu \u00fczerine makaleler ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu kadar ilgimi \u00e7ekerken, b\u00fct\u00fcn bu estetik duygular\u0131n b\u00f6yle ilgin\u00e7 ve ac\u0131 bir \u015fekilde kaybolmas\u0131 olduk\u00e7a tuhaf. Beynim, b\u00fcy\u00fck ger\u00e7ek olgular koleksiyonunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan genel yasalar\u0131 toz buz eden bir t\u00fcr makine haline gelmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ama bu neden beynimin o, daha y\u00fcce zevklerin ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu k\u0131sm\u0131n k\u00f6relmesine neden oldu, bunu anlayam\u0131yorum. Akl\u0131 benden daha iyi d\u00fczenlenmi\u015f ya da kurulmu\u015f bir insan, san\u0131yorum ki, bu nedenle ac\u0131 \u00e7ekmeyecekti. Yeniden d\u00fcnyaya gelseydim, haftada en az bir g\u00fcn bir\u015feyler okuma ve biraz m\u00fczik dinleme kural\u0131 koyard\u0131m. \u015eu anda k\u00f6relmi\u015f olan beynimin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu \u015fekilde kullanarak canl\u0131 kal\u0131rd\u0131. Bu zevklerin kaybolmas\u0131, do\u011fan\u0131n duygusal y\u00f6n\u00fcn\u00fcn zay\u0131flat\u0131larak, mutlulu\u011fun kaybolmas\u0131 ve belki de idrak\u0131n ve hatta ahlaki y\u00f6n\u00fcn zarar g\u00f6rmesidir.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cAkl\u0131m\u0131 hep \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakt\u0131m\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7ok h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan alg\u0131ya ya da baz\u0131 zeki adamlara g\u00f6re -\u00f6rne\u011fin Huxley- \u00e7ok parlak bir zek\u00e2ya sahip de\u011filimdir. Bu nedenle, \u00e7ok zay\u0131f bir ele\u015ftirmenimdir. \u0130lk okudu\u011fum bir yaz\u0131 ya da bir kitap genelde bende be\u011feni uyand\u0131r\u0131r ve ancak \u00e7ok derinlikli d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckten sonra okudu\u011fumun zay\u0131f noktalar\u0131n\u0131 anlar\u0131m. Uzun ve saf d\u00fc\u015f\u00fcnce dizisi \u00f6zetini takip etme g\u00fcc\u00fcm olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r ve bu nedenle de metafizik ya da matematikte hi\u00e7bir zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131m. Haz\u0131fam tembel olmas\u0131na kar\u015f\u0131n geni\u015ftir. Bu bana inceledi\u011fim ya da vard\u0131\u011f\u0131m sonuca kar\u015f\u0131 olan ya da onu destekleyen okudu\u011fum bir\u015feyi belli belirsiz s\u00f6yleyerek dikkatli olmama yetiyor. Ve bir s\u00fcre sonra yetkinli\u011fim i\u00e7in ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m yerleri genellikle an\u0131msayabiliyorum. Di\u011fer yandan, haf\u0131zam o kadar zay\u0131f ki tek bir tarihi ya da bir \u015fiirin tek bir dizesini birka\u00e7 g\u00fcnden sonra hi\u00e7 hat\u0131rlayamad\u0131m.<\/p>\n

Beni ele\u015ftirenlerin baz\u0131lar\u0131 \u201c\u00c7ok iyi bir g\u00f6zlemci, ama ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerisi yok\u201d demi\u015fti. Bunun do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar uzun bir arg\u00fcmand\u0131r ve az insan\u0131 inand\u0131rmad\u0131. Ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme becerisi olmayan hi\u00e7 kimse onu yazamazd\u0131. Bulu\u015fta ve sa\u011fduyu ya da h\u00fck\u00fcm vermede, en az ger\u00e7ekten ba\u015far\u0131l\u0131 bir avukat ya da doktorun sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi kadar yetene\u011fim var, ama \u00e7ok y\u00fcksek derecede oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum.<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n dikkatlerinden kolayca ka\u00e7\u0131rabilecekleri \u015feyleri fark etmede ve onlar\u0131 dikkatlice g\u00f6zlemlemede ger\u00e7ekten iyi oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130lk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131mdan bu yana, en \u00e7ok arzulad\u0131\u011f\u0131m \u015fey g\u00f6zlemledi\u011fim her \u015feyi -genel baz\u0131 yasalar alt\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn olgular grubunu- anlamak ve a\u00e7\u0131klamak oldu. Bu nedenlerin bir araya gelmesi durumu, y\u0131llarca a\u00e7\u0131klanamam\u0131\u015f meseleler hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmek ya da fikirde bulunmak i\u00e7in bana tahamm\u00fcl veriyor.<\/p>\n

\u00c7\u0131kar\u0131mlarda bulunabildi\u011fim m\u00fcddet\u00e7e, di\u011ferlerini k\u00f6r bir \u015fekilde takip edecek biri de\u011filim. Akl\u0131m\u0131, \u00e7ok ba\u011flanm\u0131\u015f olsam bile, kan\u0131tlar tersini g\u00f6sterdi\u011fi an herhangi bir hipotezi b\u0131rakabilecek kadar hep \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakt\u0131m. Bir zaman sonra b\u0131rakmak ya da \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmek durumunda kalmad\u0131\u011f\u0131m tek bir hipotez bile hat\u0131rlam\u0131yorum. Bu, t\u00fcmden gelimle i\u00e7i i\u00e7e girmi\u015f bilimlerden ku\u015fkulanmam\u0131 sa\u011flad\u0131. Akl\u0131 kal\u0131plara alman\u0131n bilimin geli\u015fmesine zarar verece\u011fine inan\u0131r\u0131m.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, bir bilim insan\u0131 olarak ba\u015far\u0131m\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n ve zihinsel niteliklerimin \u00e7ok boyutlu olu\u015funa ba\u011flayabilirim. Ama en \u00f6nemlisi, bilime duydu\u011fum a\u015fk sayesinde uzun vaka \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m ve g\u00f6zlemlerim boyunca g\u00f6sterdi\u011fim sab\u0131r ve sa\u011fduyudur. Beni en \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rtan da, bu t\u00fcr m\u00fctevaz\u0131 niteliklerin nas\u0131l olup da \u00f6nemli say\u0131da bilim insan\u0131n\u0131 etkilememe \u00f6n ayak oldu\u011fu.<\/p>\n

 <\/p>\n

D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n

1) Son Mr Hensleigh Wedgwood\u2019un Surrey\u2019deki evi.<\/p>\n

2) High Street\u2019teki \u00dcniteryen \u015eapeli\u2019nin rahibi Muhterem G. Case. Bayan Darwin \u00dcniteryen mezhebindendi ve Bay Case\u2019in \u015fapeline gidiyordu. K\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocukken babam ve ablalar\u0131 bu okula gittiler. Fakat hem babam, hem de erkek karde\u015fleri vaftiz edilmi\u015flerdi ve \u0130ngiltere Kilisesi\u2019ne ba\u011flanmak istiyorlard\u0131. Biraz daha b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnde, ilk gen\u00e7lik d\u00f6neminin ard\u0131ndan, Bay Case\u2019in \u015fapeline de\u011fil kiliseye gitti. Bildi\u011fim kadar\u0131yla (St. James\u2019s Gazette, 15 Aral\u0131k, 1883), \u015fimdi Ba\u011f\u0131ms\u0131z H\u0131ristiyan Kilisesi olarak adland\u0131r\u0131lan bu \u015fapelde onun an\u0131s\u0131na bir duvar resmi yap\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n

3) K\u00fc\u00e7\u00fck day\u0131s\u0131, Josiah Wedgwood\u2019un evi<\/p>\n

4) Bayan Mackay\u2019in, 11, Lothian Street\u2019teki evinde kal\u0131yordu. Edinburgh \u00dcniversitesiyle ilgili kay\u0131tlar, 22 May\u0131s 1888\u2019de Edinburgh Weekly Dispatc\u2019te, 16 \u015eubat 1888\u2019de de St. James Gazetesinde yay\u0131mland\u0131. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla, o ve a\u011fabeyi Erasmus, k\u00fct\u00fcphaneden, d\u00f6nemin \u00f6\u011frencilerinden daha \u00e7ok yararlanm\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n

5) Dr. Coldstream 17 Eyl\u00fcl 1863\u2019te vefat etti.<\/p>\n

6) Topluluk 1823 y\u0131l\u0131nda kuruldu ve 1848 y\u0131l\u0131nda da\u011f\u0131ld\u0131 (Edinburgh Weekly Dispatch, 22 May\u0131s 1888).<\/p>\n

7) Josiah Wedgwood, Etruria Works\u2019\u00fcn kurucusunun o\u011fludur.<\/p>\n

8) Daha sonra ilk baron olan Sir H. Thompson.<\/p>\n

9) Cambridge Oy Kul\u00fcb\u00fc. Kul\u00fcp, 1887 y\u0131l\u0131nda kurulu\u015funun ellinci y\u0131l\u0131n\u0131 kutlad\u0131. Kul\u00fcp 1836\u2019da Henslow\u2019un Cuma ak\u015famlar\u0131 toplant\u0131lar\u0131n\u0131n sona ermesinin olu\u015fturdu\u011fu bo\u015flu\u011fu doldurmak amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

10) Josiah Wedgwood.<\/p>\n

11) Mektuplar, 31 sayfal\u0131k bir kitap\u00e7\u0131k halinde bas\u0131lm\u0131\u015f, 16 Kas\u0131m 1835\u2019teki toplant\u0131da okunmu\u015f ve ard\u0131ndan ve topluluk \u00fcyelerine da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

12) Geolog. Soc. Proc. ii. 1838, pp. 446-449.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201c\u0130nsanlar\u0131n dikkatlerinden kolayca ka\u00e7\u0131rabilecekleri \u015feyleri fark etmede ve onlar\u0131 dikkatlice g\u00f6zlemlemede ger\u00e7ekten iyi oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130lk gen\u00e7lik y\u0131llar\u0131mdan bu yana, en \u00e7ok arzulad\u0131\u011f\u0131m \u015fey g\u00f6zlemledi\u011fim her \u015feyi anlamak ve a\u00e7\u0131klamak oldu. Akl\u0131m\u0131, \u00e7ok ba\u011flanm\u0131\u015f olsam bile, kan\u0131tlar tersini g\u00f6sterdi\u011fi an herhangi bir hipotezi b\u0131rakabilecek kadar hep \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakt\u0131m. Bir zaman sonra b\u0131rakmak ya da \u00f6nemli […]<\/p>\n","protected":false},"author":429,"featured_media":9860,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[100,211,21,38,32],"tags":[482,461,200,595],"class_list":["post-9857","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-62-sayi","category-antropoloji","category-biyoloji","category-dergi-sayilari","category-evrim","tag-bilim","tag-darwin","tag-evrim","tag-yasam"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/429"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9857"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9857\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}