Haluk Eyidoğan
24 Haziran 2026 tarihinde Güney Amerika’nın en kuzeyinde Venezuela’nın Karakas şehrinin 130 km batısındaki Yumare bölgesinde yerel saatle 18:04’te 20 km derinlikte 7.2 büyüklükte (USGS, 2026a, b) bir deprem oldu. Bu depremden kurtulanlar kaçışırken, 39 saniye sonra aynı yerde 7.5 büyüklüğünde bir başka deprem daha oldu. Deprem olaylarında sıkça rastlanmayan bu çift deprem nedeniyle hasar ve can kaybı arttı.
7.5 büyüklüğündeki ikinci deprem, ilk depremin merkezine göre yaklaşık 7 km kadar daha doğuda ortaya çıktı (Şekil 1). Her iki depremin maksimum şiddeti deprem merkezinde 8.5-9.0 arasında olduğu belirlendi.
Güney Amerika’nın kuzeyinde yer alan ülkeler için en etkili doğa kaynaklı tehlikeler deprem ve tsunamidir. Venezuela, batıya doğru yılda 20 mm hızla kayan Kuzey Amerika Levhası’nın batısında Kokos Levhası ve Nazka Levhası arasında kalan ve bu nedenle doğuya doğru hareket etme zorunda kalan Karayip Levhası’nın güneyinde yer almaktadır (Şekil 2).
Nazka Levhası, Güney Amerika’nın altına doğru doğuya doğru yaklaşık 65 mm/yıl hızla dalmaktadır. Bu levha sınırında 31 Ocak 1906’da 8.5 büyüklüğündeki bir deprem, olmuştur Kokos levhası, Orta Amerika’nın batı kıyısı boyunca, Karayip Levhası’nın altına doğru ve doğu yönünde dalmaktadır. Her iki levhanın yakınsama hızı 72-81 mm/yıl arasında değişmekte ve kuzeye doğru azalmaktadır (Şekil 2). Bu dalma-batma zonu, yüksek deprem ve çok sayıda aktif volkan etkinliğine neden olur. Depremler Kokos Levhası içerisinde yaklaşık 300 km derinliğe kadar oluşmaktadır. 1900 yılından bu yana, bu bölgede, 7 Eylül 1915’teki 7.4 büyüklüğündeki El Salvador ve 5 Ekim 1950’deki 7.8 büyüklüğündeki Kosta Rika depremleri yanısıra birçok orta büyüklükte ve orta derinlikte depremler olmuştur.
Bu levha hareketlerinin oluşturduğu kuvvetler nedeniyle Venezuela’nın kuzey kıyısı boyunca bir dönüşüm (transform) fay oluşmuştur. Venezuela, kuzeyinde doğu-batı doğrultusunda uzanan 200 km uzunluktaki bu dönüşüm fayı üzerinde büyüklüğü 8.0’e kadar ulaşabilen depremlere maruz kalmaktadır.
Şekil 3’de gösterilen ve büyüklükleri 6.0 ve daha fazla olan depremlerin oluşmasının nedeni, Karayip Denizi çevresindeki tektonik levhaların hareketleridir (Şekil 2). Kuzey Amerika Levhası, Karayip Levhası’nın kuzey ve doğu sınırları boyunca yaklaşık 20 mm/yıl hızla batıya doğru hareket eder ve Karayip Levhası’nın altına dalar. Karayip levhasının doğu ve batı bölgelerindeki dalma-batma kuşakları orta büyüklükte (M<6.0) sığ ve derin depremleri içeren yaygın sismik etkinlik sergiler.
Karayip Levhası’nın güneyinde Güney Amerika Levhası ile sınırı doğu-batı doğrultusunda sağ yönlü doğrultu atımlı bir dönüşüm fayı oluşturur (Şekil 2). Karayip Levhası’nın her yıl ortalama 20 mm hızla batıya hareketi nedeniyle Venezuela’nın kuzeyinde konuşlanan dönüşüm fayı, üzerinde biriken sismik gerilmeyi 24 Haziran 2026 tarihinde fayı hareket ettirerek 7.2 ve 7.5 büyüklüğünde iki depremle boşaltmıştır. Bu dönüşüm fayı 29 Ekim 1900’deki 7.7 büyüklüğündeki Karakas depremi ve aynı bölgeye yakın 29 Temmuz 1967’deki 6.5 büyüklüğündeki depremleri oluşturmuştur.
USGS (2026a, b)’in yaptığı deprem kaynak mekanizması analizine göre, bölgedeki dönüşüm fayının batı bölgesinde 50 km uzunlukta bir fay ortalama 1 m kayarak 7.2 büyüklüğündeki ilk depremi oluşturmuştur (Şekil 4). Görüşüme göre, bu fayın hareketi ile doğu kenarında yükselen sismik gerilme 39 saniye sonra fayın daha büyük parçasını hareket ettirerek yerkabuğunda 200 km uzunlukta ve 40 km genişlikte fay üzerinde maksimum 2 m yer değiştirmeye ve dolayısıyla 7.5 büyüklüğünde bir deprem yaratmıştır (Şekil 4). Bu ikinci deprem kıyıya paralel uzanan ve başkent Karakas’a kadar ulaşan dönüşüm fayı üzerinde gelişmiştir.
Deprem kaynak fonksiyonu modellemesine göre, 7.2 büyüklüğündeki ilk depremi oluşturan fayın kayma süresinin 10’uncu saniyesinde 7.5 büyüklüğündeki deprem gelişmeye başlamış ve toplamda iki depremin tüm sismik enerjisinin salım süresi 100 saniye sürmüştür (USGS, 2026a, b). 7.2 ve 7.5 büyüklüğündeki bu çift depremlerin oluşturduğu toplam fay uzunluğu 250 km’dir. Normal koşullar altında fayların kayma (yırtılma) hızı ortalama 2.5 km/saniye’dir.
24 Haziran 2026’da yaşanan 7.2 büyüklüğündeki depremden 39 saniye sonra aynı yerde 7.5 büyüklüğündeki depremin oluşması gibi olaylar deprembilim (sismoloji) araştırmalarında çok ender rastlanan bir durumdur. Büyüklükleri birbirine yakın böyle deprem oluşumlarına deprembilim yayınlarında çift (doublet) deprem sıfatı verilmektedir (Kagan ve Jacksons, 1999).
7.2 büyüklüğündeki deprem, 7.5 büyüklüğündeki depremden sismik enerji bakımından 2.8 kez daha küçüktür. Bazı deprembilimciler 39 saniye arayla olmuş bu deprem ikilisini sismik enerji açısından ele alarak öncü ve ana deprem ayrımı yapabilirler. Bu ayrımla ilgili konu üzerindeki tartışmanın önümüzdeki günlerde deprembilimciler tarafından daha ayrıntılı analizler ışığında gündeme geleceğini tahmin ediyorum.
Bu makalenin yazıldığı tarihte resmi verilere göre depremlerde 1.430 kişinin hayatını kaybettiği, 3.238 kişinin yaralandığı rapor edilmiştir (BBC, 2026). On binlerce kişinin halen kayıp olduğu bildirilmiştir. Depremlerde en az 383 binanın, 13 hastanenin, 25 alışveriş merkezinin ve çok sayıda diğer tür yapıların önemli derece hasar gördüğü bildirilmiştir. On binlerce kişinin ise hâlâ kayıp olduğu belirtilmektedir.
Dünyanın birçok ülkesinden gelen acil durum ekipleri, Venezuela’daki arama kurtarma çalışmalarına destek vermektedir. Toplamda 2.242 kurtarma görevlisi ve 96 köpek birimi arama-kurtarma görevi yapmaktadır.
Basına yansıyan haberlere göre 3.142 ailenin barınaklarda bakım gördüğü, hastanelerin 5.000’den fazla vakada doğrudan tıbbi bakım sağladığı, afet bölgelerinde 7.500’den fazla triyaj değerlendirmesi ve 12.000’den fazla tıbbi konsültasyon gerçekleştirildiği, 73.700’den fazla aileye doğrudan yardım sağlandığı ve özellikle en çok etkilenen La Guaira eyaletinde olmak üzere afet bölgelerinde 7.2 milyon kg gıda dağıtıldığı belirtilmiştir. Deprem bölgesinde aralarında askeri ve polis memurları, kurtarma görevlileri, sağlık ve paramedik personeli, destek personeli, psikologlar ve diğer uzman çalışanların da bulunduğu 30.000’den fazla kişi yardım çalışmaları yapmaktadır.
KAYNAKLAR
-APNEWS, 2026. https://apnews.com/photo-gallery/venezuela-earthquake-caracas-8ac96a783cd3c3b4312653806511d824
– BBC, 2026. https://www.bbc.com/news/videos/c0jye4eg2jjo
– https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000t7zc/executive
– Kagan Y. Y., Jacksons D. D., 1999. Worldwide doublets of large shallow earthquakes. Bull. Sei mol. Soc. Am. 89, 1147–1155.
– USGS, 2026a. United States Geological Survey,https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000t7zc/executive
– USGS, 2026b. United States Geological Survey, https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000t7zp/executive
