Prof. Dr. Haluk Eyidoğan
10 Ağustos 2025 tarihinde, saat 19:53’de Batı Anadolu’da merkezi Sındırgı ilçesinin batısında konumlanan 6.1 büyüklüğünde kuvvetli bir deprem oldu. Deprem 200 km uzunlukta olan ve Sındırgı’dan Afyonkarahisar’a kadar uzanan Simav Fay Kuşağı’nın en batı ucundaki Sındırgı Kolu üzerinde oluştu (Şekil 1)
Simav Fay Kuşağı, Batı Anadolu’nun en önemli aktif faylarından biridir. . Simav Fay Kuşağı Kütahya ve Afyonkarahisar’a doğru uzanır. Bu fay kuşağı 1960’lardan bugüne kadar birçok yerbilimcinin ilgisini çekmiş ve jeolojik, jeofizik ve sismolojik yöntemlerle incelenmiştir (Arpat ve Bingöl, 1969; Seyitoğlu vd, 1997; Doğan ve Emre, 2006; Toker, 2014; Gündoğdu vd, 2017; Toker vd 2018; Kartal ve Kadi̇ri̇oğlu, 2015). Doğan ve Emre (2006) ve Emre vd (2018), Simav Fay Kuşağı’nın 205 km uzunluğunda sağ yönlü doğrultu atımlı bir fay olduğunu; batıdan doğuya doğrı sırasıyla Sındırgı, Çaysimav ve Şaphane fay segmentlerini kapsadığını (Çizelge 1) belirtmişlerdir
Sındırgı depreminin başlattığı artçı deprem etkinliği, bu makale yazıldığında sürmekteydi. Deprem etkinliğinin dış merkezlerinin (episantır) alansal dağılımı incelendiğinde (Şekil 2), deprem konumlarının 6.1 büyüklüğündeki ana depremin artçı depremlerin, ana deprem konumunun güney doğusunda kümelendiği gözlenmiştir. Deprem etkinliğinde gözlenen doğuya doğru bu ilginç göç, Sındırgı Fayı’nın batı ucunda başlayan fay hareketinin güneydoğuya kaydığını göstermektedir. Bu faylanma olgusunun daha ayrıntılı sismolojik ve sismotektonik incelemesinin yapılması önerilir.
6.1 büyüklüğündeki ana depremin ve büyüklüğü 4.0 ve daha fazla olan artçı depremlerin AFAD-DAD tarafından yayınlanan odak mekanizması çözümleri (Şekil 3) ve konumları birlikte değerlendirildiğinde, depremin KB-GD doğrultusunda konumlanan Sındırgı Fayı’nın güneydeki yerkabuğu blokunun, kuzeydeki yerkabuğu blokuna göre Sındırgı Fayı boyunca aşağıya hareket eden bir normal fay hareketi ile ilişkili olduğu anlaşılmaktadır (Şekil 3 içerisindeki sağ üst köşedeki resim).
Bu gözlemler, Sındırgı Fayı’nın bu bölümünde Batı Anadolu’da yaygın olarak gözlenen normal fay hareketlerinin ve KD-GB kabuksal genişlemenin sürdüğünü ve canlı olduğunu göstermektedir.
Ege bölgesinin jeolojik gelişimi ve deprem odak mekanizması çözümleri incelendiğinde, Sındırgı Fayı’na benzer normal faylanmaların çok yaygın olduğu görülür. Bunun nedeni, Kuzey Anadolu Fayı ve Doğu Anadolu Fayı üzerinden batıya kayan Anadolu Levhası’nın Batı Anadolu’nun KB-GD doğrultusunda yer kabuğunun genişlemesi hareketi ile ilişkili olduğu anlaşılmaktadır (Şekil-3 içerisindeki sağ alt köşedeki resim). Bu jeotektonik mekanizma etkisi nedeniyle Batı Anadolu’da çok sayıda deprem normal faylanma mekanizmasıyla oluşmaktadır.
İki ayda 10.300 deprem
AFAD-DAD kayıtlarına göre Sındırgı bölgesinde 1 Ağustos ile 26 Eylül 2025 tarihleri arasında büyüklükleri 1.0 ve daha fazla olan deprem sayısı 10.300 civarında olmuştur (Şekil 4a, Şekildeki kırmızı renkli yıldız 6.1 büyüklüğündeki ana depreme aitdir). 1 Ağustos 2025-26 Eylül 2025 arasında büyüklüğü 1.0-1.9 arasında olan deprem sayısı 7.852 adet, 2.0-2.9 arasında 2.023 adet, 3.0-3.9 arasında 355 adet ve 4.0-4.9 arasında 43 adet olmuştur.
1 Ağustos 2025 ile 10 Ağustos 2025 tarihi arasında deprem bölgesinde, sayısı az da olsa AFAD-DAD tarafından öncü deprem etkinliği kaydedilmiştir. 1 Ağustos 2025’de başlayan bu deprem etkinliği, ilginç bir şekilde 10 Ağustos 2025 tarihinde saat 19:53’de Sındırgı ilçesinin batısında olan 6.1 büyüklüğünde olan ana depremin alanında konumlanmıştır (Şekil 4a). Öncü deprem etkinliği içerisinde en büyük deprem 3.8 büyüklüğünde olmuştur.
Bu makalenin yazıldığı 12 Ağustos 2025 tarihinde artçı depremler sürmektedir. Büyüklüğü 4.5 ve daha fazla olan 6 adet deprem olmuştur (Şekil 4a). 1 Ağustos 2025-26 Eylül 2025 tarihleri arasında deprem etkinliği sırasında açığa çıkan sismik enerji değerinin zamana göre her deprem için ve birikimli (kümülatif) sismik enerji için değişimi (kırmızı renkli çizgi) Şekil 4b de gösterilmektedir. Öncü deprem etkinliği birikimli sismik enerji değişiminde daha belirgin gözlenmektedir. Şekil 4a incelendiğinde 10 Ağustos 2025 tarihindeki 6.1 büyüklüğündeki ana deprem sonrası artçı deprem etkinliğinde 25 Ağustos 2025, 8 Eylül 2025 ve 22 Eylül 2025 tarihlerinde deprem etkinliği artışı gözlenmiştir. Ancak Şekil 4b’deki birikimli sismik enerji salınımı grafiğinde (kırmızı çizgi) bu enerjinin genel olarak sismik enerji çıkışında sıçrama yapacak içerikte olmadığı, deprem etkinliğinin durağanlaştığı gözlenmektedir. 10 Ağustos 2025’deki 6.1 büyüklüğündeki deprem dahil bu etkinlikte yer alan depremlerin derinlikleri 15 km’den daha sığdır (Şekil 4c).
1 Ağustos 2025-26 Eylül 2025 tarihleri arasında Sındırgı deprem etkinliğinin zamana göre konum değişikliği ile ilgili bir bilgi edinebilmek amacıyla Şekil 4d ve Şekil 4e hazırlanmıştır. Boylam derecesine göre deprem etkinliğinin konumları izlendiğinde, depremlerin doğuya doğru göç ettiği açıkça gözlenmektedir (Şekil 4d). Sındırgı Fayı’nın doğu ucunda 22 Eylül 2025 tarihi itibarıyla deprem etkinliğinde sayısal bir artış dikkat çekmektedir. Benzer bir biçimde enleme göre değişimde kuzeyden güneye bir deprem etkinlik göçü izlenmektedir (Şekil 4e).
Yukarıda, sismolojik ve sismotektonik özelliklerini incelediğimiz Sındırgı deprem etkinliğinin yerkabuğu altında yer alan mağma maddesinin yerkabuğu içerisine sokulduğu konusunda görüşler beyan edilmektedir. Bu oluşumun varlığını bilimsel olarak ortaya koymak için gravite, manyetik ve ıs gradyanı değerlerinin zaman ve mekansal olarak Jeofizik ölçümlerle yapılması gerekir. BU ölçümler yapılmadan “mağma sokulumu” önerilerinin bilimsel bir dayanağı olmayacaktır.
Not: Burada elde ettiğimiz sonuçlar AFAD-DAD’ın WEB sayfasından ilgililere sunduğu verilerin ulaşabildiği duyarlık düzeyine bağlı olarak yapılan değerlendirmelere dayanmaktadır.
KAYNAKLAR
-AFAD-DAD, 2025. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Deprem Araştırma Dairesi, Ankara, https://deprem.afad.gov.tr/event-catalog, 26 Eylül 2025.
-Aktuğ, B., Nocquet, J. M., Cingöz, A., Parsons, A., Erkan, Y., England, P., Lenk, O., Gürdal, M.A., Kılıçoğlu, A., Akdeniz, H. and Tekgül, A., 2009. Deformation of western Turkey from a combination of permanent and campaign GPS data: limits to block-like behaviour. J Geophys Res., 114, B10404. pp22.
-Arpat, E. ve Bingöl, E. 1969. The rift system of the Western Turkey; thoughts on its development. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 73, 1-9.
-Doğan, A. ve Emre, Ö., 2006. Ege graben sisteminin kuzey sınırı: Sındırgı-Sincanlı Fay Zonu, 59. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, Türkiye, Bildiriler Kitabı. 20-24 Mart 2006, 83-84.
-Duman, T. Y., Elmacı H, Özalp S, Olgun, Ş. ve Emre, Ö., 2013. Simav Fay Zonunda ilk paleosismolojik bulgular. 66. Türkiye Jeoloji Kurultayı, 1–5 Nisan 2013, Ankara ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi, Bildiri Özleri Kitabı, 28-29.
-Emre, Ö., Duman, T.Y., Özalp, S., Şaroğlu, F., Olgun, Ş., Elmacı, H. and Çan, T., 2018. Active fault database of Turkey. Bull Earthq Bull Earthquake Eng. 16(8), 3229-3275.
-Gündoğdu, E., Kurban, Y. C., Yalçıner, C. Ç. ve Özden, S., 2017. Simav Fayındaki Düşey Yerdeğiştirmelerin, Yeraltı Radarı (GPR) Yöntemi ile Belirlenmesi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2017:3,2, 17-33.
-Kartal, R. F. ve Kadi̇ri̇oğlu, F. T., 2015. 2011-2012 Simav Depremleri (ML=5.7, ML=5.0, ML=5.4) ve Bölgenin Tektonik Yapısı ile İlişkisi, Yerbilimleri, 35 (3), 185-198.
-Konak, N., 2012. Simav Dolayının Jeolojisi ve Metaforf Kayaçlarının Evrimi, İstanbul Yerbilimleri Dergisi, 2012; 3(1-2), 313-337.
-MTA, 2025. Türkiye Diri Fay Haritası. https://yerbilimleri.mta.gov.tr/anasayfa.aspx
-Seyitoğlu, G., 1997. The Simav Graben: An example of young E-W trending structures in the late cenosoic extensional system of western Turkey. Turkish Journal of Earth Science, 6, TÜBİTAK, Türkiye,135-141.
-TDTH, 2025. Türkiye Deprem Tehlike Haritası, https://www.afad.gov.tr/turkiye-deprem-tehlike-haritasi
-Toker, C. E., 2014. Geophysical analysis and modelling of the Simav basin, Western Anatolia. Bulletin of the Mineral Research and Exploration. 148, 119-135, Ankara.
-Toker, C. E., Emin U. Ulugergerli, E. U. and Kılıç, A. R., 2018. The Naşa intrusion (Western Anatolia) and its tectonic implication: A joint analyses of gravity and earthquake catalog data, Bull. Min. Res. Exp. (2018) 156: 247-258.
-USGS (2025) https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000qznb/moment-tensor
Sözlük
Sismoloji: Depremler ve depremlerden yayılan sismik dalgaların kökenleri, oluşum mekanizmaları ve yeryüzü veyapılar üzerindeki etkileri üzerinde çalışan bilim dalıdır.
Sismotektonik: Deprem oluşumlarının ve sismik olayların yer kabuğundaki tektonik süreçlerle bağlantısını inceleyen bilim dalıdır. Sismik aktivitelerin yer kabuğu levhalarının hareketleriyle nasıl ilişkilendiğini araştırır.
