SON MAKALELER

Tekeşliliğin formülüne bir adım daha

Dişi ve erkek arasında eş bağı kurmak, anne ve babanın yavrunun bakımını paylaşması, bölgeye aidiyetin şiddetle savunulması yani bir anlamda mülkiyetçilik… Bunlar size tanıdık geldi mi? Alternatif ilişki biçimleri bir yana tarih boyunca insan toplumunun geneline hakim olmuş ve olmaya da devam eden toplumsal düzenleniş biçiminden, yani tekeşlilikten bahsediyoruz. İnsansı türler halihazırda bizlerden yani Homo sapiens’ten ibaret olduğundan farklı...

Alâeddin Şenel’in kaleminden: “Tarih nedir ne değildir?”

Tarih biliminin ne olduğuna ilişkin uzun yıllardır süregelen bir tartışma olduğu bilinen bir gerçek. Bir yönüyle ideolojik bir araç olarak da kullanıldığı için tarih disiplininin ne olduğuna ilişkin tartışma yalnızca sıradan bir felsefi uğraş olmanın ötesinde toplumsal/siyasal bir konudur. Tarihin ne olduğuna ilişkin Alâeddin Şenel’in Kemirgenlerden Sömürgenlere İNSANLIK TARİHİ kitabında (1) yer alan şu bölüm oldukça etraflı ve zihin açıcı...

Uzak ve yakın evrenden tuhaf haberler

6-10 Ocak tarihlerinde Seattle’da Amerikan Astronomi Derneği’nin 233. toplantısı düzenlendi. Toplantıda yapılan konuşmaların, düzenlenen atölyelerin ve sunulan posterlerin sayısı 2500’ü aşınca dünyanın öteki ucundaki bizlere toplantının gündem yaratan ve bilim haberleri sitelerine sirayet eden iki başlığını cımbızlamak düştü. Uzaktan yakına doğru gelerek başlayalım. İlki Dünya’ya 1,5 milyar ışık yılı uzaklıktaki mesafeden gelip gündememize oturan, kaynağı belirsiz bir Hızlı Radyo...

Somut Matematik Dersleriyle, öğrencilerin dikkat sürelerini artırmak ve ezberciliğin önüne geçmek

(Sınıf öğretmeni) Algılamayı kolaylaştırmanın yollarından biri de duyu sayısını artırmaktır. Karşıdan gördüğünüz, yaklaşıp sesini duyduğunuz ve kucaklayıp sarıldığınız bir sevdiğinizi, mesela kardeşinizi; en az üç duyuyla test etmiş olursunuz ve: - Aa sizi kardeşimle karıştırmışım deme ihtimaliniz oldukça düşüktür. (yani o kişi çok büyük ihtimalle kardeşinizdir) Temel İlkokul Matematik Eğitimi için de durum değişmez. Şekilleri, sembolleri, rakamları ve rakamların oluşturduğu sayıları görmek, okunuşlarını...

Lenin’in vasiyetnamesi

Ekim Devrimi’nin lideri Lenin’in, 24 Aralık 1922’de, ağır hastayken dikte ettirerek yazdığı “Kongre’ye Mektup” başlıklı makalesi, onun vasiyetnamesi sayılır. Lenin, kongre delegelerine hitaben yazdığı bu mektubun, ölümünden sonraki parti kongresine iletilmesini istemişti. İsteğine uygun olarak, mektup Komünist Parti’nin Mayıs 1924 tarihli 13. Kongresi’nde delegelere okundu. Fakat o tarihte yayımlanması uygun bulunmadı. Lenin’in vasiyetnamesi, ancak 1956 yılında yayımlanabilmiştir. Görüldüğü gibi,...

Hatıralar acıtır, hele de erkeksen…

Yaşları 18-40 arasında değişen 80 erkek ve kadın bir odaya alınsa, ağrıyı algılama derecelerinde şartlanmanın etkisini ölçmek amacıyla bunlara iki gün süren bir deney düzeneği uygulansa, deneylerin sonunda da hissettikleri ağrıyı derecelendirmeleri istense, beklentiniz ne olur? Sizce hangi grup ağrıyı daha fazla hissetmiş ya da hangi grupta şartlanma ağrının daha fazla hissedilmesine neden olmuş olabilir? Büyük çoğunluk “kadınlar” diyecek...

Hayat kurtaran aplikasyonlar: yeni doktorumuz cep telefonları

Bir sağlık merkezi düşünün; özel gözetim altında odalara alınan uyuşturucu bağımlısı bireyler, sağlık personelinin talebi üzerine kendilerine fentanil, eroin ya da morfin gibi opioid grubu olarak bilinen uyuşturuculardan -yine istek üzerine- yüksek dozda enjekte ediyorlar. Dakikalar içinde aşırı doz opioid alımına bağlı ilk semptom kendini gösteriyor: Solunumun baskılanması ve bir sonraki adımda bu maddeler tarafından tetiklenen geçici apne hali,...

Buyurun dinozorlar sofrasına: İngiltere’den 85 ayak izi büyüklüğünde bir hazine

Hollywood’un çok sevdiği Yorkshire’lı Jurassic Park’a sonunda İngiltere’den rakip çıktı. Ülkenin güneyindeki Sussex bölgesine bağlı Hastings’de, 6 km uzunluğundaki bir kıyı falezi boyunca, dinozorlara ait 85 adet ayak izi bulundu. Günümüzden 145 ila 100 milyon yıl öncesine karşılık gelen ve Erken Kretase olarak bilinen jeolojik devre ait izler iknoloji (izbilim) dünyası açısından çok değerli. Zira bu koleksiyon, İngiltere sınırları...

Dilin işlevleri nelerdir?

İnsanları diğer hayvanlardan ayıran en önemli özelliklerden biri kuşkusuz iletişim kurarken bir “dil” kullanıyor olmaları. Dilin hayvanlar arasındaki iletişimden farklarına daha önce bu köşede yer verdiğimiz bir derleme ile giriş yapmıştık. Şimdi ise insanların kullandığı dilin işlevleri üzerine Atakan Altınörs’ün, yine 50 Soruda Dil Felsefesi (1) kitabında aktardığı kısa ve sade yanıta bir göz atalım: Dilin işlevleri nelerdir? “Geçtiğimiz yüzyılın önemli...

Bilinen dünyanın ötesinde: New Horizons güneş sisteminin sınırlarında

'Bilinen dünyanın ötesinde’... Latincede ‘Ultima Thula’ diye söyleniyor. Bu ifade güneş sisteminin en dışındaki üçüncü katmanda, Plüton’un 1 milyar km ötesinde, 35 km çapında bir asteroidin ismi aynı zamanda. Ve yine aynı zamanda, NASA’nın 800 milyon dolarlık orta ölçekli addedilen bir bütçeyle başlattığı New Frontiers programı kapsamında, 2006’da fırlatılan New Horizons  uzay aracının son hedefi. Peki insanlık dünyadan yaklaşık 45...