Ana sayfa Bilim Öyküleri Pascal üçgenini Çinliler çok önceden biliyormuş

Pascal üçgenini Çinliler
çok önceden biliyormuş

1636
PAYLAŞ

Ender Helvacıoğlu

Blaise Pascal (1623-1662), 17. yüzyılda yaşamış büyük Fransız matematikçisi ve bilimcisidir. Bilime pek çok katkısı vardır, ama onu bir ortaokul öğrencisinin bile tanımasının nedeni, kendi adıyla anılan ünlü üçgen tablosudur.

Blaise Pascal ve hepimizin bildiği ünlü üçgen tablosu.

Öğrenci dostu sempatik tablo

Pascal üçgeni, (a+b)m’nin (m bir artı tamsayı ya da sıfır olmak üzere) açılımının katsayılarını veren üçgen tablodur. Bu tablo, öğrencileri ezberci eğitimin zorluklarından kurtarmaya yarar ve bu nedenle çok sevilir.

Pascal’dan hayır dualarımızı eksik etmeyelim ama bu öğrenci dostu sempatik üçgen tablonun, Fransız matematikçiden yüzyıllar önce Çinliler tarafından oluşturulduğunu da bilmek gerek.

“Zhu tablosu” mu desek?

Çinli matematikçi Zhu Shi Jie.

İşte bunun kanıtlarından biri: Çinli matematikçi Zhu Shi Jie’nin (1249-1304) 1303 yılında yazılan “Su Yuan Yu Zhian” adlı yapıtındaki bir sayfada, ünlü üçgen tablo çok açık bir biçimde aktarılıyor, elbette Çin rakamları kullanılarak.

Pascal bu tabloyu Çinlilerden mi (veya onlardan aktaran Araplardan mı) öğrendi, yoksa kendisi bağımsız olarak mı oluşturdu, bilinmiyor. Fakat bugün artık bilinen, Avrupalılara atfedilen birçok buluşun, yüzyıllar önce Çin, Hint, Arap, Fars, Türk (hatta Mezopotamyalı ve Eski Mısırlı) bilginler tarafından bulunmuş ve başarıyla uygulanmış olduğudur.

Zhu tablosu.

Şimdi bu tabloya “Zhu tablosu” desek de olmaz; çünkü büyük olasılıkla Zhu da bu bilgiyi eski Çinli veya Hintli bilgelerden aktarıyor. Alışkanlık icabı yine “Pascal üçgeni” diyelim ama Çinli bilgelere de bir selam yollayarak…

Kaynaklar:

1) G. Ihraf, Rakamların Evrensel Tarihi-IV, TÜBİTAK Yayınları, 1998.